Bap Nu Nam in Gujarati Classic Stories by Hitesh Vaghela books and stories PDF | બાપ નું નામ

બાપ નું નામ

ગોહિલવાડમાં બગડાણા ગામની બગડ નદીની વેકુરમાં એક ચીંથરેહાલ આદમી હાથ વતી ખાડો ખોદી રહ્યો છે . ખોદતો ખોદતો દાંત કચકચાવતો જાય . મનની ઊંડી દાઝ કાઢતો હોય તેવા ચાળા કચકચાવતો જાય છે . મોંએથી બડબડાટ પણ કરે છે . અને પડખે થઈને ચાલ્યું જતું નદીનું વહેણ જાણે એ મૂરખા ભિખારીની મૂર્ખાઈની મશ્કરી કરતું હોય તેવો ખળ ! ખળ ખળ ! ખળ ! ' અવાજ કાઢી રહ્યું છે . પાસે એક ઊજળાવરણો ઘાટીલો જુવાન હાથમાં કળશિયો લઈને આ ગરીબ માણસનું ખોદકામ જોતો જોતો મલકાતે મોંએ ઊભો છે . ‘ ‘


શું કરો છો , ભાઈ ? જુવાને પૂછ્યું . પણ ખોદનારને તો આંખ , કાન ને નાકનું તમામ જોર ખોદવામાં જ કામે લાગી ગયું હોય એવું થવાથી કોણ શું પૂછે છે કે કોણ ઊભું છે તેનું ભાન જ નથી . માથાની પાઘડીના આંટા ગળામાં પડવા મંડ્યા તેટલી હદ સુધી ભાનભૂલ્યો બનીને બસ ઊંડે ઊંડે હાથ નાખીને એ તો ગાળ કાઢતો જ જાય છે . ‘ ‘ .... શું ખોદો છો ? ત્યાં કાંઈ માયાનું ચરુનું કડું તો હાથમાં નથી આવી ગયું ને ? ’ ’ જુવાને એ ખોદનારના કાનમાં મોં નાખીને જોરથી આ વેણ સંભળાવ્યાં . બાઘોલા જેવા ભિખારીએ માથું ઊંચું કરીને આ જુવાન સામે જોયું .


“ શું કરો છો ? '' ફરી વાર જુવાને પૂછ્યું .


‘ એ ... દાટું છું . ’ ’ એટલું એક જ વેણ બોલીને જાણે કે પોતાને મોડું થઈ જતું હોય તેમ પાછો એ માણસ ખોદવામાં લાગી ગયો . આ માણસ ગાંડો હોય એવો વહેમ જુવાનને પડ્યો . ‘


પણ આંહીં નદીમાં શું દાટો છો ? ' ' “


નામ ! ’ ’ આગળના જેટલો જ ટૂંકો જવાબ મળ્યો .


“ નામ ? કોનું નામ '


‘ ‘ એ .... ઓલ્યા કાળમુખાનું ! ”


એટલું કહીને ખોદનારે નદીની ભેખડ ઉપર ઊભેલા ઘર સામે હાથ ચીંધાડ્યો . ‘


‘ એણે તમારું શું બગાડ્યું તે પ્રભાતના પો'૨માં ફૂલડે વધાવવા મંડ્યા છો ? ’


‘ ‘ પ્રભાતને પો’રે એ કાળમુખે મને જાકારો દીધો . ડેલીએ હું ટંકબપોર આશરો લઈ ને બહુ તો ફડશ રોટલો ખાઈ જાત . પણ એમાં તો એ સૂમના પેટનાનો જીવ ટૂંપાઈ ગયો ! તો પછી એવડી મોટી તાબૂત જેવી ડેલી શીદને ઊભી કરી છે ? મે'માનને આદરમાન ન દઈ શકતો હોય તો મેલે ને એની મો'લાત્યુંમાં લાલબાઈ ! '


આ ફૂલડાંનો વરસાદ ગામના કયા માણસને માથે વરસી રહ્યો છે એની જુવાનને ખાતરી થઈ . ખોદનારની જીભ તો વાળા આયરને ગાળો ચોપડવા લાગી પડી છે . અને એક પછી એક વેણ સાંભળીને એ જુવાન મોં આજે ફાળિયું દેતો હસી રહ્યો છે .


‘ ‘ ગઢવા લાગો છો ! ’ ’ જુવાને પૂછ્યું . ‘


હા , ગઢવી મૂઓ છઘેં એટલે જ ના ! ' '


“ હા જ તો ! નીકર તો જીભે આવી સાક્ષાત સરસ્વતી કર્યાંથી હોય ? ”


“ દાટી દઉં કાળમુખાના નામને ! '


“ હા , હા , ગઢવા , સાચી વાત ; દાટી દ્યો એના નામને , ખૂબ ઊંડું દાટો , હો ! કેમ કે ઈ પાતાળમાંથીય નીકળી જાય એવો છે . એની વાંસે એવા પડ્યા છે કે એને પાતાળમાંથી પણ બહાર કાઢશે ; માટે સારી પેઠે ઊંડો દાટજો , હો કે ગઢવા !


'' એમાં તમારે કેવું ન પડે , ભા !


" લ્યો , હુંયે ખોદવા લાગ્યું ; તમથી એકલાથી નિહ ખોદાય ગઢવા ! ' એમ બોલીને જોધા૨મલ આયર કળશો બાજુએ મેલી , બાંયો ચડાવી , ગોઠણભર થઈ , ખાડાને વધુ ઊંડો કરવા લાગ્યો .


“ લ્યો , હવે નાખો એને આમાં એટલે દાબીદાબીને દાટી દઈએ .


” એક ગોળ પથરો લઈને ચારણે એ ખાડામાં પડતો મેલ્યો : ‘ લ્યો , આ પાણકા ને એના દિલમાં કશો ફેરફાર નથીઃ બેય સરખા જ કઠણ ! દાટી દ્યો પાણકાને . ”


“ હું ... મારો બાપો , ગઢવા ! વાળી દ્યો વેકુર અને મંડું ખૂંદવા .


" ખૂંદીબૂંદીને પથ્થર દાઢ્યો . ‘ હા ... શ ! ' કહીને ચારણે શ્વાસ હેઠે મેલ્યો .


“ ના , ગઢવા , મને તો બીક લાગે છે કે નીકળી જાશે , હો ! દરરોજ આહીં આવીને ખબર કાઢી જાજો . હમણાં આ ગામ છોડચા જેવું નથી . ઈ મહું તો મસાણથી પાછું આવે એવું છે ! '


“ અરે મારો બાપ ! છોકરાં ધાન વગર ભાંભરડાં દઈ રહ્યાં છે , ને હું શે સુખ આંહીં રહું ! આ ગામમાં મને આવે શુકને ઊભોય કોણ રાખે ? '


“ ગઢવા , હાલો આપણે ખોરડે , જાર - બાજરીનું જે ધાન ખાતાં હશે એ તમારા ભાણામાં પણ હાજર કરશું .


” ચારણને કાંડે ઝાલીને જુવાન આયર પોતાની ડેલીએ તેડી ગયો .


ધતૂરાનાં ફૂલ સરખી સોહામણી ડેલીની બન્ને બાજુની ચોખ્ખી અરીસા જેવી ચોપાટોમાં ચારણે તો પચાસેક પરોણાઓને હિંગળોકિયા ઢોલિયા માથે બેઠેલા જોયા . ડેલીનાં કમાડ , ગોખલા , જાળિયાં ને થાંભલીઓનું અમૂલખ જુનવાણી કોતરકામ ભાળીને પરોણાનું દિલ , આંબાની કુંજે મોરલો રમે તે રીતે રમવા લાગ્યું . થોડીવાર થઈ ત્યાં જુવાન આયરને દાતણ કરવા માટે સોનાની ઝારી ને રૂપાના કળશા હાજર થયા . માણસો એનો પડતો બોલ ઝીલવા મંડ્યાં . અને અંદરથી નોકરો એક પછી એક દસ જાતવંત ઘોડીઓને દોરીને જેમ એ જુવાનની સામે આણતા ગયા તેમ તેમ ઘોડીઓને રુંવાટી માથે અને કાનની અંદર આંગળી ફેરવી , ભાતભાતની અતલસોની કુમાશ તપાસતા કોઈ મોટા સોદાગરની માફક પોતાનાં પ્રાણપ્યારાં પશુઓને તપાસવા લાગ્યો . ખમા રાઘવભાઈ ! ખમા રાઘવભાઈ ! ' એમ ખેડુઓ ખમકારા કરતા સાંતીડાં લઈ લઈ નીકળ્યા . જુવાનનો પડતો બોલ ઝિલાતો જોઈને ચારણે જાણ્યું કે પોતાનું કાંડું ઝાલીને લઈ આવનાર બગડાણા ગામનો જાણીતો આયર રાઘવ ભમ્મર જ છે .


એક દિવસ ... બે દિવસ ... ચાર દિવસ થયા ત્યાં ચારણે ઊભા થઈ રાઘવ ભમ્મરનાં ઓવરણાં લઈ , હાથ જોડી રજા માગી : “ બાપ , એનાં જમણ ભાંગી ગ્યાં ; છોકરાં ઘરે ભાંભરડાં દેતાં હશે ને હું આંહીં સવા મણની તળાઈમાં કેમ સૂઉં ? રાજી થઈને રજા દ્યો . ”


અધીરા થાઓ મા , ગઢવા ! ઘેર દાણા પહોંચતા કરું છું , ' ' એમ કહી તરત ચારણને ગામડે એક કળશી લીલવણી બાજરો ગાડું ભરીને મોકલાવી દીધો .


ચારણ રોકાયો , જીભ આળવીતરી , એટલે ભરદાયરા વચ્ચે ચારણે પથ્થર જેવડા બોલ મોંમાંથી પડતા મેલ્યાઃ ‘ ‘ જોજો આ મારા નાથની જુક્તિઃ પડખોપડખ બે ડેલિયું ; બેય ડેલિયે હાથણિયું જેવી બસો બસો કૂંઢિયું ટલ્લા ઘે છે ; બેયને ઘરે નવે નધ હાથ જોડી ઊભી છે . પણ બે ડેલિયું વચ્ચે મારે નાથે કેટલું આભ – જમીનનું અંતર દીધું ! એકનું મોં પ્રભાતે જોવાઈ ગયું હોય તો લાંઘણ પડે , ને બીજાને દીરે દાળદર દરિયાને સામે કાંઠે જઈ પડે .


રાઘવ ભમ્મરે સૌ માણસને ઈશારત કરી દીધી હતી કે કોઈએ ચારણને ફોડ પાડવાનો નથી ; ભલે બોલે .


બરાબર બપોરનું ટાણું છે તે વખતે બસો ઘોડે ઠાકોર વજેસંગજીએ ભાવનગરથી આવીને બગડાણાના પાદરમાં વડલા હેઠળ વિસામો લીધો , અને પોતાના અમીરોને હુકમ કર્યો કે ‘ ‘ રાઘવમામાને ઝટ સાબદા થઈ બહાર નીકળવા કહો . બીજી કાંઈ તરખડમાં પડે નહિ એમ કહેજો . મેં બધો સરંજામ ભેળો લીધેલ છે .


" અસવારોનાં ઘોડાં મહારાજ વજેસંગજીને વીંટીને પાદરનાં ઝાડવાંની ઘટામાં હમચી ખૂંદવા મંડડ્યાં . મહારાજને મોંએ પવનની ટાઢી લેરખી વારણાં લેવા લાગી . અને આ બાજુથી અમીરે આયરની ડેલીએ જઈ તપાસ કરી તો રાઘવ ભમ્મર અંદરને ઓરડે આરામ લેતા હોવાની જાણ થઈ . અમીરે રાઘવભાઈની માતાને ખબર દીધા .


‘‘ કોણ મે'માન છે ? ” ડોશીએ પુછાવ્યું .


ભાવનગરથી મહારાજ વજેસંગજી '


‘‘ કેમ અટાણે ? ’’


“ બસો ઘોડે દુવારકાની જાત્રાએ જાય છે અને રાઘવમામાને ભેળા સોંઢાડવા છે . ”


“ તે કર્યાં છે મહારાજ ? ડેલીએ લઈ આવો .


' મહારાજ રોકાવાની ના કહે છે , અને મામાને ચોપેથી સાથે ચડી આવવા કહેવરાવે છે . ”


“ પણ , બાપ , મારો રાઘવ તો ઝોલે ગ્યો છે . ભલા થઈને એને કોઈ કાચી નીંદરે ઉઠાડશો મા . ”


“ અરે પણ , ફુઈ , ઠાકોર ... " “


ઠાકોરને મોરલીધર કરોડ્યું વરસના કરે ! પણ મેં કોઈ દી મારા રાઘવને કાચી નીંદરે નથી જગાડ્યો . મહારાજને વીનવો કે ઘોડાં જોગાણ ખાય તેટલી વાર પેઘડું છાંડી ડેલીએ બિરાજે ; ત્યાં હમણાં ભાઈ જાગશે . '


“ અરે પણ , ફુઈ , બસો ઘોડાને જોગાણ ... ”


‘‘ કાંઈ વાંધો નહિ , બાપ આંહીં મહારાજને પ્રતાપે કોઠિયુંમાં બાજરો અભર ભર્યો છે .


' મહારાજને ખબર પહોંચ્યા કે મામો પોઢ્યા છે અને કાચી નીંદરે જગાડાય નહિ ! માટે મામો ઊઠે ત્યાં સુધી ઘોડાં તોફાન કરે નહિ એટલા સારુ જોગાણ ચડાવવાનું આઈએ ઓરડેથી કહેવરાવ્યું છે !


“ સાચું , સાચું , મામાને કાચી નીંદરે ન જગાડાય ! ” એમ બોલી , હસતા હસતા અઢારસો પાદરના ધણી રાઘવ ભમ્મરની ડેલીએ જઈ ઊતર્યા . ઢોલિયા ઉપર ફૂલવાડીઓ જેવી ધડકીઓ પથરાઈ ગઈ : દૂધના ફીણ જેવા ઓછાડ ઢંકાયા ; અને મહારાજ મામાના શવાની વાટ જોતા જંજરી પીતા પીતા બેઠા . બસો ઘોડાં હાવળો કરતાં કરતાં જોગાણ બુકડાવવા લાગ્યાં . બીજી બાજુથી આખા ગામની આયરાણીઓને બોલાવી આઈએ ભાતલાં તૈયાર કર્યાં . સાજણી ભેંસો દોવાઈ ગઈઃ ગોરસડાં ભેળાં થયાંઃ ખાવાનું તૈયાર ટપે થઈ ગયું ત્યારે રાઘવભાઈ જાગ્યા . “


અરે , રંગ રે મામા ! ' ' કહેતાં મહારાજ ઢોલિયેથી ઊભા થઈ રાઘવને બથોબથ મળ્યા . “
મારા બાપ , મને ભોંઠામણ ચડ્યું ; મને જગાડ્યો નહિ ? ’ ’ ‘
કાચી નીંદરે ..... ‘ ‘
અરે , હાં – હાં ! બાપ ! હું ઘરધણી માણસ : મારે વળી નીંદર કાચી શું , ને પાકી શું ?
નીંદર તો , મામા , સૌની સરખી – શું રાની કે શું રંકની . ’ ’
એમ વાતો કરી ભાતલાં જન્મ્યાં . રાઘવ ભમ્મર મહારાજની સાથે દ્વારકાજીની જાત્રાએ ચાલ્યા પેલા . ચીંથરેહાલ ચારણને પણ બનાવી - ઠનાવી સાથે લઈ લીધો .
પ્રભાતને પહોરે પોતાના હજાર માણસોનો દાયરો કરીને મહારાજા વજેસંગ ગીમતીજીને તીરે બેઠા છે . ઊગતા સૂરજની ચંપકવરણી જ્યોત ગોમતીજીના હૈયા ઉપર હેમનો કોઈ નવલખો હાર પહેરાવી રહી છે . રણછોડજીના સોનેરી ઈંડા ઉપર ધજાઓ ફડાકા મારે છે અને ચારણના મોમાંથી કાવ્યધારા છૂટે છે કે –
ગાજે ગોમતી જ કે ગાજે સાગર ,
રાજે શામળા જી કે બાજે ઝાલર ,
સોહે એરસા જી કે સ્વામી સુંદર ,
મજાં ઝળહળ જી કે દીપક મંદર

મણજ ઝળળળ દીપક મણિમે , કરાં ગૌ નર કૈંક ,
પોહપ - માળા ચડે પૂજા , અસા જુગપત એક ,
વીણા મરદંગ શંખ બાજે ધરે સેવક ધ્યાન ,
છપન કુળ જાવાં માઝે કરે લીલા કાન .

ભગવત રાજ્યિા જી કે મુજ પર ભૂપતિ ,
અહનશઊતરે જી કે ઉપર આરતી ,
ગામ દુવારકાં જી કે સરિતા ગોમતી ,
કંથડ લીળિયા જી કે ભાખે કીતિ . “

લ્યો , મહારાજ , ગોમતી - સ્નાનની સાબદાઈ કરો . "
ડોકું ધુણાવીને મહારાજ બોલ્યાઃ “ ના બા , એમ ગોમતીજીમાં ડિલ પલાળીને નથી ભાગવું . "
“ ત્યારે ફરમાવો . ”
જુઓ , ભાઈ , આપણા સૌમાંથી જે પહેલવહેલો ગોમતીજીમાં નાય એણે દ્વારકાની ચોરાશી જમાડવી પડે . ”
દ્વારકાની ચોરાશી ! સાંભળીને સહુ અમીરી ચૂપ થઈ ગયા . ‘ ‘
સાચેસાચ , મહારાજ " રાઘવ ભમ્મરનો અવાજ આવ્યો . “
સાચેસાચ ! ગોમતીજીને કાંઠે તો સહુ સરખા . જેને અંગડે ઊલટ આવતી હોય એ પહેલો નાય . પહેલા નાવાનું પુણ્ય કાંઈ રાજાને જ કપાળે નથી લખી દીધું . ’ "
ત્યારે હવે વેણે પળજો , હો મહારાજ ! ' ' કહેતો રાઘવ ઊભો થયો . અમીરો એકબીજાનાં મોં સામે જોઈ રહ્યા , અને ઠાકોર હસવા લાગ્યાઃ “ અરે મામા , તમે “
હાં , બાપા , હું . લ્યો ત્યારે , જે મોરલીધર ! ' ' કહીને રાઘવ ભમ્મર પહેરેલ લૂગડે અને પગરખાં સોતો દોડ્યો . કાંઠેથી ગોમતીજીને ખોળે કાયાનો ઘા કર્યો . અને કાંઠે બેઠાં બેઠાં મહારાજ ખડ ! ખડ ! " દાંત કાઢીને પડકારા દેવા લાગ્યા .
કાંઠા ઉપર અમીરો કોચવાઈને અંદરઅંદર વાતો કરવા મંડ્યાઃ “ વાહ ! આટલો બધી અબુધ આયર !
મહારાજનીયે મરજાદ નહિ ! ’ મહારાજે વિવેકમાં જરાક કહ્યું ત્યાં જ જશ લેવા દોટ દીધી ! ' ' ‘
મુઢ જાત ખરી ને ! ' રાઘવ ભમ્મરને બાવડાં ઝાલીને મહારાજે ગોમતીજીમાંથી બહાર કાઢ્યા . પંજો લગાવીને વાંસો થાબડ્યો . પોતાના રાજના એક ઘરધણી માણસને પણ આટલો પોરસ આવ્યો ભાળીને મહારાજ રાજી થયા .
ખૂણે બેઠો બેઠો ચારણ મોં વકાસીને નીરખી રહ્યો .
બીજે દિવસે ગૂગળી બ્રાહ્મણોનાં જૂથ હલકાં , છાર્ગોના આડ મંડાઈ ગયા . ખાખરા શેકાઈ , ખારણીએ ખંડાઈ , ઘી - ગોળ ભળાઈ , લાડવા વળાવા લાગ્યા . લાડવાના તો જાણે મોટા ડુંગરા ખડક્યા .
અમીરો આયરની જડતા ઉપર હસે છે અને મહારાજ એની ઉદારતા ઉપર મોહી મોહીને મલકે છે . આડ બળતા હતા અને ધુમાડાના ગોટેગોટા નીકળતા હતા તે જોઈને મહારાજે આંખો ચોળતાં ચોળતાં મીઠો મર્મ કર્યો : “ મામા , હવે તો આંખ્યું બહુ બળે છે , હો ! આવડો બધો ધુમાડો ? ’ ’ ‘ ‘
બાપા , આપની આંખ્યુંમાંથી પાણીડાં નીકળે એટલે જ ધુમાડે મને હજી ધરપત નથી ! ' “
કાં મામા ? હજી વળી શું બાકી રહ્યું છે ? ' ‘ ‘
હજી તો , બાપ , દાઢ્યું છે તે બહાર નીકળતું નથી ! ' ‘
દાટ્યું ’ શબ્દ સાંભળીને ચારણના કાન ચમકયા . “
શું વળી દાટ્યુ છે , મામા ? ’ ’ ‘ ‘
બાપ , દુનિયાની અમૂલખ ચીજઃ ત્રિલોકમાં ન મળે એવું નાણું . ' ' સાંભળીને ચારણને મોઢે મેશ ઢળી ગઈ .
ક્યાં દાટ્યું છે . ' ધૂળ બરાબર છે . " “
બાપ , બગડ નદીની વેલૂરમાં ધરબીને દાટ્યું છે , એ ન નીકળે ત્યાં સુધી જીવવું ‘ ‘ધૂળ બરાબર છે
નીકળી ગયું ! મારા વા’લા , નીકળી ગયું ! ' ' બોલતો ચારણ દોડ્યો ; જઈને રાઘવનાં વારણાં લેવા મંડ્યો , અને ફાટતી છાતીએ દુહા બોલ્યો :
સંચીઅલ ધન સુમા તણું , નાણું નોંધ - પખે ,
ફોળ્યું લે ફાંટે , રામાવાળું રાઘડી !
હે રાઘવ ભમ્મર . કંજૂસ પિતા રામા ભમ્મરનું સંચેલ દ્રવ્ય તે ફાંટે ફાંટે કાઢીને ખરચી નાખ્યું ., અને —
તળ ગોમતી તો , તે લઈ ચરુ ચડાવિયા ,
( એમાં ) ઢાંકયા ધૂંવાડે , રાજાને તેં રાઘડા ! ‘ ‘
મારા વા'લા ! તેં આજ બાપનું નામ ઊંડે દટાણું હતું તે બહાર કાઢી નાખ્યું . અને એમાં અચંબો કેવો ? રાઘવ જેવો દીકરો બાપને ચાર જુગ જીવતો ન રાખે તો તો બીજો કોણ રાખશે ?
કહીને ચારણ ઓછો ઓછો થઈ ગયો . મહારાજને આખી વાતને જાણ થઈ . રાઘવ ભમ્મરની પીઠ મહારાજના પંજાની પ્રાછટો ખાઈ ખાઈ ને રાતીચોળ થઈ ગઈ , અને ગોમતીજી નાહવાનું પુણ્ય પોતાના પ્રજાજનને અપાવી મહારાજ બસો ઘોડે પાછા વળ્યા .

BY - Hitesh Vaghela


Rate & Review

Dhaval  Patel

Dhaval Patel 10 months ago

SHIV

SHIV 9 months ago