మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారు (1926–1997) ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో మరియు తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పరిరక్షణలో అత్యంత గౌరవనీయమైన వ్యక్తి. ఆయన కేవలం ఒక రాజకీయ నాయకుడిగానే కాకుండా, గాంధేయవాదిగా మరియు తెలుగు భాషాభిమానిగా చెరగని ముద్ర వేశారు.
ఆయన గురించి కొన్ని ముఖ్యమైన విశేషాలు:
### **1. రాజకీయ ప్రస్థానం:**
* ఆయన కృష్ణా జిల్లాలోని **అవనిగడ్డ** నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో విద్యాశాఖ మరియు సాంస్కృతిక శాఖా మంత్రిగా సేవలందించారు.
### **2. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు:**
* తెలుగు భాషా చరిత్రలో నిలిచిపోయేలా **1975లో హైదరాబాద్లో జరిగిన మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల** నిర్వహణలో ఆయనది కీలక పాత్ర.
* ఆ సభల నిర్వహణకు ఆయన చూపిన చొరవ, కృషి కారణంగా ఆయనను తెలుగు ప్రజలు ఇప్పటికీ గుర్తుంచుకుంటారు.
### **3. దివిసీమ ఉప్పెన (1977):**
* 1977లో దివిసీమను అతలాకుతలం చేసిన భారీ ఉప్పెన సమయంలో, ఆయన బాధితులకు అండగా నిలిచి చేసిన సహాయక చర్యలు ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం. ప్రజల కష్టాల్లో పాలుపంచుకుంటూ ఆయన చేసిన సేవలు అజరామరం.
### **4. తెలుగు సంస్కృతి - కళలు:**
* తెలుగు భాష, సాహిత్యము మరియు **కూచిపూడి** వంటి సాంప్రదాయ కళల పట్ల ఆయనకు అమితమైన గౌరవం ఉండేది. కళాకారులను ప్రోత్సహించడంలో ఆయన ఎప్పుడూ ముందుండేవారు.
* కూచిపూడి గ్రామం మరియు ఆ కళాకారుల అభివృద్ధికి ఆయన చేసిన కృషి చిరస్మరణీయం.
### **5. వారసత్వం:**
* ఆయన కుమారుడు **మండలి బుద్ధ ప్రసాద్** గారు కూడా తండ్రి అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఉపసభాపతిగా మరియు తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పరిరక్షకుడిగా రాణిస్తున్నారు.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారు వ్యక్తిత్వంలో నిరాడంబరత, మాటలో నిబద్ధత కలిగిన గొప్ప నాయకుడు.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారి బాల్యం, విద్యాభ్యాసం మరియు కుటుంబ వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
### **1. జననం మరియు బాల్యం**
* **పుట్టిన తేదీ:** ఆగస్టు 4, 1926.
* **జన్మస్థలం:** కృష్ణా జిల్లాలోని **అవనిగడ్డ** సమీపంలో ఉన్న **పాలకాయతిప్ప** అనే గ్రామంలో ఆయన జన్మించారు.
* ఆయన బాల్యం ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో, పల్లెటూరి వాతావరణంలో గడిచింది. చిన్నప్పటి నుండే ఆయనపై గాంధేయవాద ప్రభావం బలంగా ఉండేది.
### **2. విద్యాభ్యాసం**
* ఆయన ప్రాథమిక విద్య అవనిగడ్డలో సాగింది.
* ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం ఆయన మచిలీపట్నంలోని ప్రసిద్ధ **హిందూ కళాశాల (Hindu College)** లో చేరారు. అక్కడే ఆయన తన డిగ్రీని పూర్తి చేశారు.
* విద్యార్థి దశలోనే ఆయన స్వాతంత్ర్యోద్యమం పట్ల ఆకర్షితులయ్యారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం వంటి పోరాటాల్లో పాల్గొని జైలుకు కూడా వెళ్లారు. చదువుకునే రోజుల్లోనే నాయకత్వ లక్షణాలు ఆయనలో పుష్కలంగా ఉండేవి.
### **3. కుటుంబ వివరాలు**
* **తండ్రి:** మండలి వెంకన్న గారు.
* **తల్లి:** మండలి పిచ్చమ్మ గారు.
* **కుమారులు:** ఆయనకు ముగ్గురు కుమారులు. వారిలో **మండలి బుద్ధ ప్రసాద్** గారు రాజకీయాల్లో మరియు తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పరిరక్షణలో తండ్రి వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. బుద్ధ ప్రసాద్ గారు గతంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్గా మరియు మంత్రిగా పనిచేశారు.
* **కుమార్తెలు:** ఆయనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారి కుటుంబం తరతరాలుగా కృష్ణా జిల్లా రాజకీయాల్లో మరియు తెలుగు భాషా సేవలో క్రియాశీలకంగా ఉంటూ వస్తోంది. ఒక సామాన్య రైతు బిడ్డగా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించి, రాష్ట్ర స్థాయి నాయకుడిగా ఎదిగినా ఆయన తన నిరాడంబరతను ఎప్పుడూ కోల్పోలేదు.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారి జీవితం ఆదర్శప్రాయమైన సంఘటనలతో నిండి ఉంది. ఆయన నిబద్ధతకు, సేవా దృక్పథానికి అద్దం పట్టే కొన్ని ముఖ్యమైన ఘట్టాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
### **1. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం - జైలు శిక్ష**
1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం జరుగుతున్న సమయంలో ఆయన మచిలీపట్నంలో విద్యార్థిగా ఉండేవారు. కేవలం 16 ఏళ్ల వయసులోనే బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాగిన పోరాటంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఈ క్రమంలో ఆయనను అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపారు. అతి చిన్న వయసులోనే దేశం కోసం జైలుకు వెళ్లిన అతికొద్ది మంది నాయకులలో ఆయన ఒకరు.
### **2. 1977 దివిసీమ ఉప్పెన – సహాయక చర్యలు**
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారి జీవితంలో అత్యంత విషాదకరమైన మరియు ఆయన సేవా నిరతిని చాటిన ఘట్టం **1977 నవంబర్ 19న వచ్చిన దివిసీమ ఉప్పెన**.
* ఆ సమయంలో ఆయన రాష్ట్ర మంత్రిగా ఉన్నప్పటికీ, అధికారిక హోదాను పక్కన పెట్టి ఒక సామాన్య సేవకుడిలా బురదలో దిగి శవాలను మోశారు.
* బాధితులకు ఆహారం, వసతి కల్పించడంలో అహర్నిశలు శ్రమించారు.
* ఆయన సేవలను చూసి అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ కూడా ఆశ్చర్యపోయి అభినందించారు. దివిసీమ ప్రజలు నేటికీ ఆయన్ని తమ పాలిట దైవంగా భావిస్తారు.
### **3. తెలుగు భాషా రక్షణ - మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు**
తెలుగు భాషా ప్రాభవాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తం చేయాలనే తపనతో ఆయన **1975లో మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల** నిర్వహణకు నడుం బిగించారు.
* అప్పటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు గారిని ఒప్పించి, నిధులు సేకరించి, అతి తక్కువ సమయంలో ఆ సభలను విజయవంతం చేశారు.
* ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు మేధావులను, కళాకారులను ఒకే వేదికపైకి తీసుకువచ్చిన ఘనత ఆయనది.
### **4. ఆచార్య వినోభా భావేతో సాన్నిహిత్యం**
గాంధేయవాది అయిన కృష్ణారావు గారు **భూదాన్ ఉద్యమ** నేత ఆచార్య వినోభా భావేకు అత్యంత సన్నిహితులు. వినోభా భావే ఆంధ్రదేశంలో పర్యటించినప్పుడు ఆయన వెంటే ఉండి, గ్రామాల్లో భూమి లేని పేదలకు భూమిని ఇప్పించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ అనుభవం ఆయనను అట్టడుగు వర్గాల సంక్షేమం కోసం పనిచేసేలా ప్రేరేపించింది.
### **5. మంత్రిగా ఉండి కూడా బస్సులో ప్రయాణం**
ఆయన తన నిరాడంబరతకు పెట్టింది పేరు. మంత్రిగా ఉన్న రోజుల్లో కూడా ఆయన అహంకారాన్ని ప్రదర్శించేవారు కాదు. ఒకసారి అధికారిక వాహనం అందుబాటులో లేకపోతే, సామాన్యుడిలా ఆర్టీసీ బస్సులో ప్రయాణించి అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచారు. పదవి అనేది సేవ చేయడానికే తప్ప, హోదా కోసం కాదని ఆయన నమ్మేవారు.
ఈ సంఘటనలు ఆయనను కేవలం ఒక రాజకీయ నాయకుడిగానే కాకుండా, ఒక గొప్ప మానవతావాదిగా తీర్చిదిద్దాయి.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారు తన రాజకీయ ప్రస్థానంలో మరియు సాంస్కృతిక రంగంలో జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయిలోని అనేకమంది ప్రముఖులతో సన్నిహిత సంబంధాలను కలిగి ఉండేవారు. వారిలో ముఖ్యుల గురించి ఇక్కడ చూడవచ్చు:
### **1. ఆచార్య వినోభా భావే:**
వినోభా భావే చేపట్టిన **భూదాన్ ఉద్యమంతో** కృష్ణారావు గారికి విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. వినోభా భావే గారు ఆంధ్రప్రదేశ్లో పర్యటించినప్పుడు, కృష్ణారావు గారు వారికి ప్రధాన అనుచరుడిగా ఉండి గ్రామగ్రామాన తిరిగారు. గాంధేయవాదం పట్ల ఆయనకు ఉన్న నిబద్ధత వినోభా భావే గారికి ఎంతో నచ్చేది.
### **2. ఇందిరా గాంధీ:**
శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ గారికి కృష్ణారావు గారిపై ప్రత్యేకమైన గౌరవం ఉండేది. ముఖ్యంగా 1977 దివిసీమ ఉప్పెన సమయంలో ఆయన చేసిన నిరుపమానమైన సేవలను ఆమె స్వయంగా చూసి చలించిపోయారు. క్లిష్ట సమయాల్లో ఆయన చూపిన ధైర్యం, చిత్తశుద్ధి వల్ల ఆమెకు ఆయన అత్యంత నమ్మకస్తుడైన నాయకుడిగా మారారు.
### **3. జలగం వెంగళరావు:**
అప్పటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు గారితో కృష్ణారావు గారికి రాజకీయంగా మరియు వ్యక్తిగతంగా మంచి సాన్నిహిత్యం ఉండేది. వీరిద్దరి కలయికలోనే **1975 ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు** కార్యరూపం దాల్చాయి. కృష్ణారావు గారిలోని నిర్వహణా దక్షతను గుర్తించిన వెంగళరావు గారు, తెలుగు భాషా వికాసానికి సంబంధించిన బాధ్యతలను ఆయనకు అప్పగించేవారు.
### **4. కూచిపూడి కళాకారులు (వేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మ తదితరులు):**
కూచిపూడి నృత్యం అంటే కృష్ణారావు గారికి ప్రాణం.
* కూచిపూడి నాట్య దిగ్గజాలైన **వేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మ**, **వెంపటి చినసత్యం** వంటి వారితో ఆయనకు గాఢమైన అనుబంధం ఉండేది.
* కూచిపూడి గ్రామాన్ని ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడంలోనూ, కూచిపూడి భాగవతులకు ప్రభుత్వ గుర్తింపు తీసుకురావడంలోనూ ఆయన వీరితో కలిసి పనిచేశారు.
### **5. సాహితీ వేత్తలు - విశ్వనాథ సత్యనారాయణ:**
కవిసమ్రాట్ **విశ్వనాథ సత్యనారాయణ** వంటి ఉద్ధండుల పట్ల కృష్ణారావు గారు ఎంతో భక్తిభావంతో ఉండేవారు. తెలుగు సాహిత్యాన్ని గౌరవించే క్రమంలో అప్పటి ప్రముఖ కవులు, రచయితలతో ఆయన నిత్యం చర్చలు జరిపేవారు. మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సమయంలో సాహిత్య రంగంలోని ప్రముఖులందరినీ ఒకే తాటిపైకి తీసుకురావడంలో ఆయన సఫలీకృతులయ్యారు.
### **6. నీలం సంజీవరెడ్డి:**
భారత మాజీ రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డి గారితో కూడా ఆయనకు సుదీర్ఘ రాజకీయ అనుబంధం ఉండేది. కృష్ణారావు గారి నిజాయితీని, నిరాడంబరతను సంజీవరెడ్డి గారు పలు సందర్భాల్లో ప్రశంసించేవారు.
మండలి వెంకట కృష్ణారావు గారు ఏ పదవిలో ఉన్నా, ఎవరితో స్నేహం చేసినా అందులో తెలుగు తనం, నిబద్ధత మరియు మానవత్వం ప్రధానంగా కనిపించేవి. అందుకే ఆయన అన్ని రాజకీయ పక్షాల నేతలతోనూ గౌరవించబడ్డారు.
