આજના અત્યાધુનિક યુગમાં આપણે એક એવી વિચિત્ર સ્પર્ધામાં ઉતર્યા છીએ જ્યાં ‘કૂલ’ દેખાવું એ જીવનનું અંતિમ લક્ષ્ય બની ગયું છે. આ ‘કૂલ’ દેખાવાની હોડમાં આપણે ક્યારે આપણા વર્ષો જૂના મૂળિયાં અને ભવ્ય વારસાને ભૂલી રહ્યા છીએ તેનું આપણને ભાન પણ નથી. આજે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું આંધળું અનુકરણ કરવું એ પ્રગતિ અને બુદ્ધિશાળી હોવાની નિશાની માનવામાં આવે છે, પરંતુ શું ખરેખર આ વિકાસ છે?
આધુનિકતાની વ્યાખ્યા આજે તદ્દન બદલાઈ ગઈ છે. શું ફાટેલા કપડાં (Ripped Jeans) પહેરવા, પોતાની માતૃભાષા બોલવામાં શરમ કે સંકોચ અનુભવવો અને વડીલોના અનુભવને ‘ઓલ્ડ સ્કૂલ’ કહીને ઉતારી પાડવા એ જ આધુનિકતા છે? આપણે આપણા સંસ્કારોનું જાણે મફતમાં ‘સેલ’ લગાવી દીધું છે! પશ્ચિમી દેશોના કલ્ચરમાં આપણે એટલા ખોવાઈ ગયા છીએ કે આપણને આપણા ઘરના આંગણે તુલસી ક્યારો રાખવા કરતાં લિવિંગ રૂમમાં પ્લાસ્ટિકના શો-પીસ રાખવામાં વધુ ગૌરવ લાગે છે.
આજના યુવાનોને ફાટેલા કપડાંમાં રસ્તા પર ફરવામાં શરમ નથી આવતી, પણ જો કોઈની સામે ગુજરાતીમાં શુદ્ધ ઉચ્ચારણ કરવાના આવે તો તેમને ક્ષોભ અનુભવાય છે. સોશિયલ મીડિયા પર પશ્ચિમી કલ્ચરની ઝાકઝમાળ ભરેલી રીલ્સ અને વીડિયો જોઈને આપણી યુવા પેઢી એટલી હદે અંજાઈ ગઈ છે કે તેને પોતાના ઘરના નૈતિક મૂલ્યો અને શિસ્ત હવે કંટાળાજનક લાગે છે. આપણે એ સમજવાની જરૂર છે કે અંગ્રેજીના બે-ચાર શબ્દો બોલી લેવાથી જ્ઞાન વધી નથી જતું, પરંતુ તે આપણી માનસિક ગુલામી ચોક્કસ છતી કરે છે. જે ઝાડ પોતાના મૂળિયાં છોડી દે છે, તે ગમે તેટલું ઊંચું અને આકર્ષક કેમ ન હોય, પણ પવનના એક સામાન્ય ઝાપટે તે ગમે ત્યારે ધરાશાયી થઈ જાય છે. આપણી સંસ્કૃતિ એ જ આપણું મૂળ છે.
એક કોમર્સના વિદ્યાર્થી તરીકે હું વ્યવહારુ દ્રષ્ટિએ સમજું છું કે બદલાતા સમય અને વૈશ્વિકરણ (Globalization) સાથે કદમ મિલાવવો ખૂબ જરૂરી છે. વેપાર, ઉદ્યોગ અને શિક્ષણમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પહોંચવું એ ગર્વની વાત છે, પણ એનો અર્થ એ ક્યારેય નથી કે આપણે આપણી મૂળ ઓળખ જ વેચી નાખવી જોઈએ. સાચી આધુનિકતા વિચારોમાં હોવી જોઈએ, વર્તનમાં હોવી જોઈએ, વિજ્ઞાનના સ્વીકારમાં હોવી જોઈએ; નહીં કે આપણા સંસ્કારોને પછાત માનીને તિલાંજલિ આપવામાં. આપણે પશ્ચિમની ટેકનોલોજી, તેમની કાર્યનિષ્ઠા અને સમયપાલન ચોક્કસ અપનાવવા જોઈએ, પણ તેમની બદીઓ અને નૈતિક પતન નહીં.
આજે સમય આવી ગયો છે કે આપણે આ આંધળી દોટને અટકાવીએ અને આત્મનિરીક્ષણ કરીએ. પશ્ચિમી વાયરો ભલે આવે, તે નવા વિચારો લાવે તે સ્વીકાર્ય છે, પણ એ વાયરામાં આપણા ઘરના દીવા ન બુઝાઈ જાય એ જોવાની નૈતિક જવાબદારી આપણા સૌની છે. સંસ્કારો એ પેઢીઓથી મળેલો અમૂલ્ય વારસો છે, તેને કોઈ મોલ કે બજારના ‘સેલ’માં સસ્તો ન બનાવો. યાદ રાખજો, જે શિક્ષણ આપણને આપણા માતા-પિતા, ભાષા અને સંસ્કૃતિથી દૂર કરે, તે શિક્ષણ નકામું છે. શિક્ષા ચોક્કસ સર્વોપરી છે, પણ એવી શિક્ષા શું કામની જે મનુષ્યને સંસ્કાર વગરનો શૂન્ય બનાવી દે?
આવો, આધુનિક બનીએ પણ ભારતીયતાના ગૌરવ સાથે. પ્રગતિ કરીએ પણ આપણા સંસ્કારોના પાયા પર. કારણ કે જેની પાસે સંસ્કૃતિ છે, તેની પાસે જ ભવિષ્ય છે. તો આપણે આપણી સંસ્કૃતિનું જતન કરીએ અને તેને માન આપીએ. આપણે જ આપણી સંસ્કૃતિને આગળ વધારીએ અને આ પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ ને છોડી દઈએ. જ્યારે આપણે જ આપણી સંસ્કૃતિને આગળ વધારીશું તો આપોઆપ આપણી સંસ્કૃતિ દ્વારા આપણે પાછા વિશ્વગુરૂ બની જઈશું.
તો મિત્રો ચાલો આપણે જ આપણી સંસ્કૃતિને આગળ વધારીએ અને એનું જતન કરીએ. અને પાછા વિશ્વગુરૂ બનીએ. વાત ગમે તો follow કરજો. જય માતાજી
- ઉર્મિત પરમાર
