આજે હું, સૈયદ સર, જાવેદભાઈ, રસિકભાઈ અને મહેશભાઈ, અમે પાંચ જણા બંદગી માટે બહાર ગયા હતા. મહેશભાઈ આખા રસ્તે મૂંગા મૂંગા બારી બહાર જોતા હતા.
રસ્તામાં વાતચીત શરૂ થઈ.
રફીક સરે કહ્યું, "બંને તરફનો રસ્તો ખુલ્લો છે, ડુમસિયા કાવાસ ક્યાંય પણ લઈ લો."
"જોયું, આ તરફ બધું બ્લોક કરીને આવ્યું છે. ભુપેન્દ્ર સાબ આવવાના છે," સૈયદ સરે કહ્યું.
"હું તો અંકલેશ્વર પણ જઈ આવ્યો. સવારે 11:30 વાગ્યે પ્રોગ્રામ કરીને બાર વાગ્યે જ નીકળી ગયો. હવે તો બધા રોડ ખોલી દીધા છે," રફીક સરે કહ્યું.
"પિંટો, તમે લોકોને જ્યાં મરજી જવા દો, ચાલશે," સૈયદ સરે કહ્યું.
બ્રિજની નીચેથી ગાડી પસાર થઈ ત્યારે ડ્રાઈવર જાવેદભાઈ બોલ્યા, "ઉપરથી જાતે તો ઠીક રહેત."
થોડીવાર પછી જાવેદભાઈ ફરી બોલ્યા, "જુઓ, આજે રાત્રે આ બ્રિજ ખાડામાં જવાનો છે."
પછી થોડીવારે અમે ક્રીમકો નગરમાં આવ્યા જ્યાં મસ્જિદમાં જવાનું હતું.
"તો જોઈ લો, હવે તું બતાવી દે," સૈયદ સરે મને કહ્યું.
જાવેદભાઈએ પૂછ્યું, "શું આ પૂરેપૂરો વિસ્તાર ક્રીમકોવાળાનો છે?"
"હા, આ બધું ક્રીમકો નગરવાસીઓ એટલે કે કર્મચારીઓના રહેવા માટે આપવામાં આવ્યું છે," રફીક સરે કહ્યું.
"તો શું ક્રીમકો સરકારી કંપની છે કે પ્રાઇવેટ કંપની?" જાવેદભાઈએ ફરી પૂછ્યું.
"ક્રીમકો એક સહકારી સોસાયટી એટલે કે કો-ઓપરેટિવ કંપની છે. તમે જોઈ શકો છો કે અહીં સૌથી વધારે મુસ્લિમ સમાજના યુવકો છે," રફીક સરે કહ્યું.
"અરે, આ મસ્જિદમાં તો આપણી ડુમસ મસ્જિદ કરતાં પણ વધારે ભીડ છે, સાચું?" જાવેદભાઈએ પૂછ્યું.
"હા, આ મસ્જિદમાં વધારે ભીડ થાય છે કેમ કે બધા કંપનીવાળા આ જ મસ્જિદમાં આવે છે. આ બધી કંપનીઓ વચ્ચે આ એકમાત્ર મસ્જિદ છે," રફીક સરે કહ્યું.
બંદગી પૂરી થઈ પછી પણ વાતો ચાલુ રહી.
"આસામમાં તો એવું વાતાવરણ છે. મને સંજયભાઈનો ફોન આવ્યો હતો. આપણે ત્યાં 43 તાપમાન છે અને ત્યાં માત્ર 20 ડિગ્રી છે," રફીક સરે કહ્યું.
"હા, ત્યાંની આબોહવા ભેજવાળી છે એટલે ઠંડક રહે છે," સૈયદ સરે કહ્યું.
"આસામમાં ત્રણ વર્ષ કાઢવા એટલે મોંઘામાં મોંઘી નોકરી કરીને આવ્યા બરાબર છે. શું કહેવું તમારે?" રફીક સરે પૂછ્યું.
"હા, હું ગયો હતો ત્યારે ગુંડારાજ ચાલતું હતું. એ લોકો ડીઝલ માંગવા વારંવાર આવતા હતા. ત્યારે એલ.એમ. સાહેબ કહે કે ડીઝલ એકાઉન્ટન્ટ સાહેબને આપવાનું નથી, અને એકાઉન્ટન્ટ સાહેબ કહે કે બધાને આપી દેવાનું. હવે આપણે સાંભળવાનું કોનું?" સૈયદ સરે કહ્યું.
"તો એમાં ગુંડારાજ ક્યાં આવ્યું? વિસ્તારથી જણાવશો?" રફીક સરે પૂછ્યું.
"ગુંડારાજ કંપનીવાળાઓનું નહીં, લોકલ જનતાનું છે. નોકરીએ જવાના સમયે એ લોકો રસ્તામાં આવી જાય છે. ચપ્પુ બતાવીને લૂંટવાનો પ્રયાસ કરે છે. મને એકવાર એવું જ થયું. હું જઈ રહ્યો હતો ત્યારે મને રોકી લીધો અને કહ્યું કે અમારા સાહેબોને પાંચ પાંચ લીટર ડીઝલ આપો. તમારી પાસે જે મિલકત છે એ બધું અમને આપી દો," સૈયદ સરે કહ્યું.
"પછી શું થયું?" જાવેદભાઈએ પૂછી લીધું.
"પછી મેં કહ્યું, જો હું અહીંથી લૂંટાઈ જઈશ તો તમારું ડીઝલ કાયમ માટે બંધ કરી દઈશ. ઉપરાંત તમારા જેટલા પણ જેસીબી છે એનો બારોબાર સોદો કરી નાખીશ," સૈયદ સરે કહ્યું.
"પછી શું થયું?" રફીક સરે પૂછ્યું.
"અરે સાહેબ, તમે તો નારાજ થઈ જાવ છો," સૈયદ સર હસ્યા. "તેમાંથી એક જણ આગળ આવ્યો. હાથ જોડીને બોલ્યો: સાહેબ, માફ કરો. અમે ભૂખ્યા છીએ એટલે આવું કરીએ છીએ. તમે ડીઝલ બંધ કરશો તો અમારા છોકરા પણ ભૂખ્યા મરશે."
ગાડીમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. મહેશભાઈ પહેલીવાર બોલ્યા: "પછી આપ્યું ડીઝલ?"
સૈયદ સરે કાચ નીચે કર્યો. ઠંડો પવન આવ્યો. ધીમેથી બોલ્યા: "ના. પણ એ દિવસથી એમના જેસીબી માટે કંપનીમાંથી કાયદેસર ક્વોટા મંજૂર કરાવ્યો. ગુંડાગીરી બંધ, રોજગારી ચાલુ."
બધા ચૂપ થઈ ગયા. બ્રિજ હવે પાછળ રહી ગયો હતો. આગળ ફક્ત ખુલ્લો રસ્તો હતો.
---
