मुंबई... स्वप्नांची महानगरी. एक असं शहर जे कधी झोपत नाही असं म्हणतात, पण याच शहराच्या काळोख्या कोपऱ्यात काही अशी गुपितं निद्रिस्त असतात, जी चुकून जरी जागी झाली, तरी माणसाच्या अस्तित्वाचा थरकाप उडवू शकतात.
'छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस'च्या अवाढव्य प्लॅटफॉर्मवर जेव्हा 'सिंहगड एक्सप्रेस' आपला प्रवास संपवून थांबली, तेव्हा वाफेच्या ढगांप्रमाणे प्रवासी बाहेर पडू लागले. या हजारो प्रवाशांच्या अथांग महासागरात दोन तरुण जीव, राघवन आणि प्रवीण, डब्यातून खाली उतरले. दोघांच्याही हातात जुन्या, अनेक प्रवासांच्या खुणा अंगावर बाळगणाऱ्या घासलेल्या सुटकेस होत्या. राघवनच्या डोळ्यांत एक प्रकारचा आत्मविश्वास आणि जिद्द होती, तर प्रवीणचे डोळे या अथांग गर्दीला पाहून विस्फारले होते. त्याच्या मनात भविष्याची स्वप्नं तर होतीच, पण त्या स्वप्नांच्या मागे गावाहून सोबतीला आलेली एक अनामिक धाकधूक, घराची ओढ आणि मुंबईसारख्या अक्राळविक्राळ शहराबद्दलची एक सुप्त भीती लपलेली होती.
स्टेशनचा तो भव्य घुमट, कानाचे पडदे फाडणारे रेल्वेचे हॉर्न, आणि प्रत्येक जण कुणालातरी मागे टाकून पुढे जाण्याच्या घाईत असलेली ती धावपळ... हे सगळं पाहून प्रवीण क्षणभर थबकलाच. त्याने आपल्या कपाळावर जमलेला घाम रुमालाने पुसला आणि खांद्यावरची जड बॅग सावरली.
"राघवन, अरे ही मुंबई आहे की माणसांचं जंगल? इथे कुणी कुणासाठी थांबत कसं नाही रे?" प्रवीण हळूच पुटपुटला. त्याच्या आवाजात एक प्रकारचा संकोच आणि असुरक्षितता होती.
राघवनने त्याच्या खांद्यावर घट्ट हात ठेवला, त्याला थोडं जवळ ओढलं आणि हसत म्हणाला, "अरे वेड्या, घाबरतोस काय? ही तर फक्त सुरुवात आहे. हे शहर असंच आहे, इथे जो धावतो तोच टिकतो. याच अथांग गर्दीत आपल्याला स्वतःचा मार्ग शोधायचा आहे आणि स्वतःची ओळख निर्माण करायची आहे. चाल आता, काका वाट बघत असतील, उशीर झाला तर ते उगाच काळजी करतील."
दोघेही स्टेशनच्या बाहेर आले. मुंबईचा तो विशिष्ट दमटपणा आणि हवेत असलेला समुद्राचा खारट वास त्यांच्या अंगाला चिकटत होता. टॅक्सीवाल्यांशी थोडी घासाघीस करून, अखेर ते दक्षिण मुंबईतील एका जुन्या, ऐतिहासिक भागाकडे निघाले. टॅक्सी जसजशी पुढे सरकत होती, तसतसं मुंबईचं रूप डोळ्यांसमोर पालटत होतं. उंच, चकाकणाऱ्या काचेच्या इमारती मागे पडत होत्या आणि त्यांची जागा आता काळवंडलेल्या, ब्रिटीशकालीन जुन्या चाळी आणि अर्धवट पडलेल्या वास्तू घेत होत्या. अरुंद गल्ल्या, दुतर्फा असलेली जुनी, दाट झाडं आणि हवेत असलेला तो विशिष्ट कुबट, जुनाट वास... हे सगळं वातावरण काहीतरी गूढ आणि वेगळंच सुचवत होतं.
राघवनच्या काकांचा फ्लॅट एका अशाच जुन्या, जीर्ण इमारतीत होता. इमारतीचं नाव होतं 'स्मृती निवास', पण तिची दुरवस्था आणि भिंतींवर आलेली शेवाळ पाहता, तिथे फक्त विस्मृतीच असावी असं वाटत होतं. इमारतीचा जिना लाकडी होता. प्रत्येक पावलावर तो लाकडी जिना 'कुरु-कुरु' असा आरडाओरडा करत होता, जणू काही कित्येक वर्षांनंतर कुणीतरी त्याच्यावर पाय ठेवल्यामुळे तो तक्रार करत असावा.
तिसऱ्या मजल्यावरच्या '३०२' नंबरच्या खोलीसमोर ते पोहोचले. राघवनने खिशातून पितळी गुरुकिल्ली काढली आणि त्या जड लाकडी दरवाजाचं गंजलेलं कुलूप उघडलं. दरवाजा उघडताच एक विचित्र, अतिशय थंड वाफ घराबाहेर आली. तो कोणत्याही वातानुकूलित यंत्राचा गारवा नव्हता, तर कित्येक दशकांपासून एका बंदिस्त खोलीत कोंडून ठेवलेल्या अंधाराचा आणि थंडावलेल्या जुनाट भिंतींचा तो एक 'मृत' स्पर्श होता. प्रवीणला क्षणभर अंगावर शहारा आल्यासारखं वाटलं.
"बाप रे! किती धूळ आणि कुबट वास आहे इथे," प्रवीण आत शिरताना नाक मुरडत म्हणाला. त्याने खिशातून रुमाल काढून नाकावर धरला.
घरात सगळीकडे जुने पांढरे पडदे फर्निचरवर टाकलेले होते. रात्रीच्या वेळी किंवा अंधुक प्रकाशात ते पडदे एखाद्या मृतदेहावर टाकलेल्या पांढऱ्या कापडासारखे भयावह भासत होते. कोपऱ्या कोपऱ्यात कोळीष्टके पसरलेली होती आणि कोळ्यांनी आपलं साम्राज्य तिथे निर्माण केलं होतं. राघवनने पुढे होऊन खिडकीचे जाड पडदे झटकले आणि बाजूला केले. खिडकी उघडताच प्रकाशाचा एक बारीक झोत आत आला, ज्यात धुळीचे हजारो कण एखाद्या मृगजळाप्रमाणे नाचताना दिसत होते.
"काका गेल्या दोन वर्षांपासून इथे आले नाहीत, असं ते म्हणाले होते. पण हे घर बघून आणि इथली शांतता बघून वाटतंय की, इथे कित्येक युगांपासून कुणीच फिरकलं नसावं," राघवन म्हणाला. त्याने एक जुनी खुर्ची साफ केली आणि तो तिथे विसावला.
प्रवीण मात्र अस्वस्थ होता. त्या घराची रचना, तो अंधार त्याला काहीसा त्रास देत होता. तो घराची पाहणी करत बाल्कनीकडे गेला. बाल्कनीचा लोखंडी दरवाजा गंजलेला असल्यामुळे उघडताना त्याने एक मोठा कर्कश आवाज केला, जो संपूर्ण शांत घरात घुमला. बाल्कनीतून समोरचं दृश्य पाहून प्रवीणचे पाय जमिनीला खिळले. त्याच्या घशातून आवाजच फुटेना.
त्यांच्या फ्लॅटच्या अगदी समोर, जेमतेम वीस-पंचवीस फुटांच्या अंतरावर एक अक्राळविक्राळ आणि प्रचंड मोठी वास्तू उभी होती— 'बंद हवेली'. तिचे कोपरे झिजलेले होते, भिंतींवरून पावसाच्या पाण्यामुळे काळे ओघळ खाली आले होते जे रक्ताच्या वाळलेल्या डागांसारखे वाटत होते. खिडक्यांवर जाड लाकडी फळ्या खिळ्यांनी ठोकून कायमच्या बंद केल्या होत्या. त्या हवेलीच्या भोवती एक अस्वस्थ करणारी शांतता होती, जणू काही ती हवेली आजूबाजूचा सगळा जिवंत आवाज स्वतःमध्ये शोषून घेत होती.
"राघवन... हे... हे बघ," प्रवीणने थरथरत्या बोटाने समोरच्या हवेलीकडे इशारा केला.
राघवन तिथे आला. त्याने ती हवेली पाहिली आणि त्याच्या कपाळावरही आट्या पडल्या. तोही क्षणभर विचारात पडला. "भयानक आहे ही जागा! मुंबईसारख्या ठिकाणी जिथे जागेसाठी लोक मरायला टेकलेत, तिथे शहराच्या मध्यवस्तीत एवढी मोठी आणि मोकळी जागा अशी पोरकी कशी असू शकते? कुणी इथे राहत का नसेल?"
"मला माहिती नाही राघवन, पण ती हवेली माझ्याकडे बघतेय असं वाटतंय. त्या बंद खिडक्यांच्या फळ्यांमधून कुणीतरी आतून आपल्यावर सतत नजर ठेवून आहे की काय... असा भास होतोय मला," प्रवीणने झटकन बाल्कनीचा पडदा ओढला आणि तो घराच्या सुरक्षित उबेत आत आला.
राघवन हसला, त्याने प्रवीणची भीती घालवण्यासाठी त्याच्याकडे पाहून मस्करी केली, "अरे तू पण ना! गावाकडच्या भुतांच्या गोष्टी आणि त्या मुंजाच्या कथा अजून विसरला नाहीस वाटतं. ही मुंबई आहे मित्रा, इथे भुतांपेक्षा माणसांची भीती जास्त असते. चल आता, हे नकारात्मक विचार सोड, फ्रेश होऊ आणि उद्याच्या कॉलेजच्या तयारीला लागू. आपल्याला खूप मोठं व्हायचं आहे!"
दुसऱ्या दिवशी सकाळी मुंबईच्या लख्ख उन्हात आणि गजबजलेल्या वातावरणात रात्रीची ती भीती कुठल्या कुठे पळाली. कॉलेजचा परिसर अतिशय भव्य आणि प्रेक्षणीय होता. नवीन चेहरे, रंगीबेरंगी नवीन फॅशन, कॅन्टीनचा वास आणि तरुणाईचा ओसंडून वाहणारा उत्साह तिथे जाणवत होता. राघवन आणि प्रवीण आपल्या ॲडमिशनच्या रांगेत उभे असताना त्यांची भेट श्रेया आणि राधा यांच्याशी झाली.
श्रेया ही अतिशय चुणचुणीत, मॉडर्न आणि सतत हसमुख राहणारी मुलगी होती. तिचं बोलणं ऐकलं की कुणाचंही मन प्रसन्न व्हायचं. याउलट राधा ही थोडी शांत, संयमी आणि तिच्या डोळ्यांत एक प्रकारचं गांभीर्य आणि गूढता होती. तिचं व्यक्तिमत्त्व समोरच्याला विचार करायला भाग पाडणारं होतं.
"हाय! तुम्ही पण फर्स्ट इयर, आयटीलाच आहात का?" श्रेयाने मोठ्या उत्साहात आणि सहजतेने संवाद सुरू केला.
गप्पांचा ओघ सुरू झाला आणि बघता बघता तासाभरातच त्या चौघांची मैत्री झाली. कॉलेजच्या कॅन्टीनमध्ये बसून ते गरम वडापाव आणि चहाचा आनंद घेत होते. त्यांच्या गप्पांमध्ये गावाकडच्या आठवणी, मुंबईतलं पहिलं पाऊल आणि करिअरची स्वप्नं असे अनेक विषय येत होते.
"तुम्ही दोघं कुठे राहता?" राधाने अचानक विचारलं. तिचं लक्ष प्रवीणकडे होतं, जो गप्पांमध्ये सहभागी होत असला तरी अजूनही थोडा संकोचलेला वाटत होता.
"आम्ही त्या 'स्मृती निवास'मध्ये राहतोय, काळबादेवीच्या जवळ," राघवनने उत्साहात उत्तर दिलं.
हे ऐकताच श्रेयाच्या हातातील चहाचा कप क्षणभर हलला. तिच्या चेहऱ्यावरचं हसू लोप पावलं. तिने आणि राधाने एका विशिष्ट नजरेने एकमेकींकडे पाहिलं. त्यांच्या डोळ्यांत एक भीतीची छटा चमकून गेली.
"तिथे? त्या काळबादेवीच्या जुन्या गल्ल्यांमध्ये? तुम्हाला माहिती आहे का, लोक त्या भागाबद्दल काय म्हणतात?" श्रेयाने आवाजाचा टोन थोडा खाली केला आणि सभोवताली कुणी ऐकत नाहीये ना, याची खात्री केली.
"काय म्हणतात? काय विशेष आहे तिथे?" प्रवीणने विचारलं. त्याची कालची भीती आता पुन्हा एकदा जिवंत झाली होती आणि त्याची उत्सुकता काळजीमध्ये बदलली होती.
"लोक म्हणतात की त्या भागातल्या काही जुन्या इमारती 'शापित' आहेत. कित्येक वर्षांपूर्वी तिथे काहीतरी भयानक घडलं होतं. विशेषतः ती मोठी पडकी हवेली, जी स्मृती निवासच्या समोर आहे... तिचं नाव काढायलाही स्थानिक लोक घाबरतात. रात्रीच्या वेळी तिथून ओरडण्याचे किंवा रडण्याचे विचित्र आवाज येतात असं आम्ही ऐकलंय. तिथे कुणी जात नाही आणि तिथून कुणी बाहेर येत नाही," श्रेया सांगत होती.
"हे सगळं निव्वळ अंधश्रद्धा आणि अफवा आहेत श्रेया," राघवनने मोठ्याने हसून ते उडवून लावलं. "आम्ही तर कालपासून तिथेच आहोत, आम्हाला तर काहीच जाणवलं नाही. लोक जुन्या वास्तूंबद्दल नेहमीच अशा कथा रचत असतात."
पण राधा मात्र पूर्णपणे गप्प होती. तिने प्रवीणच्या डोळ्यांत खोलवर बघितलं आणि अतिशय हळू आवाजात, फक्त त्याला ऐकू येईल अशा पद्धतीने म्हणाली, "प्रवीण, कधीकधी आपल्या डोळ्यांना जे दिसत नाही, ते आपल्या मनाला आणि आत्म्याला जाणवत असतं. जर तुम्हाला तिथे कधीही काहीही अनाकलनीय किंवा विचित्र वाटलं, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. सावध राहा."
राधाचे ते शब्द प्रवीणच्या मनात घर करून बसले. तिला असं का वाटलं असावं? तिला काही माहिती आहे का? असे अनेक प्रश्न प्रवीणला पडले.
संध्याकाळ झाली. कॉलेजचा पहिला दिवस उत्साहात संपवून राघवन आणि प्रवीण घरी परतले. दिवसभर नवीन मित्र-मैत्रिणींसोबत घालवल्यामुळे ते खूप आनंदात होते. त्यांनी बाहेरून पार्सल जेवण आणलं आणि गप्पा मारत जेवण केलं. रात्रीचे अकरा वाजले होते.
बाहेर अचानक पावसाने रौद्र रूप धारण केलं होतं. मुंबईचा पाऊस... कधी रिमझिम तर कधी ढगफुटीसारखा धोधो कोसळणारा. विजांचा कडकडाट होत होता आणि विजांच्या त्या लख्ख प्रकाशात जेव्हा समोरची 'बंद हवेली' अधूनमधून चमकायची, तेव्हा ती आधीपेक्षा अधिकच अक्राळविक्राळ आणि भयावह दिसायची. पावसाच्या धारा त्या हवेलीच्या भिंतींवरून एखाद्या रडणाऱ्या चेहऱ्यासारख्या ओघळत होत्या.
राघवन गाढ झोपला होता, त्याचा घोरण्याचा आवाज शांत घरात घुमत होता. पण प्रवीणला काही केल्या झोप येत नव्हती. त्याला सतत असं वाटत होतं की, वाऱ्याच्या आवाजात कुणीतरी त्याच्या कानात काहीतरी विचित्र भाषेत कुजबुजतंय. त्याने कुस पालटली, डोकं उशीखाली दाबलं, पण त्या आवाजांचा पाठलाग थांबत नव्हता.
अचानक... 'टण्ण!'
एक धातूचा आवाज हॉलमधून आला. जसं काही एखादं नाणं किंवा धातूची जड वस्तू लाकडी जमिनीवर आदळली असावी. प्रवीण झटकन उठून बसला. "राघवन! ऐकलंस का?" त्याने राघवनला हलवलं, पण राघवन फक्त झोपेतच काहीतरी पुटपुटला आणि त्याने दुसरीकडे कुस पालटली.
प्रवीणने मनाची हिंमत एकवटली आणि तो हॉलमध्ये आला. हॉलमध्ये पूर्ण अंधार होता, फक्त बाहेरच्या विजांच्या प्रकाशामुळे खिडकीतून कधीकधी लख्ख उजेड पडत होता आणि पुन्हा सगळं काळोखात बुडत होतं. खिडकी उघडी होती आणि पडदे वाऱ्याने वेड्यासारखे फडफडत होते. प्रवीणने आपल्या मोबाईलचा टॉर्च चालू केला आणि जमिनीवर त्याचा प्रकाश टाकला.
मुख्य दरवाजाजवळ त्याला एक वस्तू चमकताना दिसली. त्याने सावध पावले टाकत जवळ जाऊन पाहिलं.
ते एक 'लॉकेट' होतं.
जुन्या चांदीचं, काळं पडलेलं ते लॉकेट होतं. त्यावर एक विचित्र, संतापलेला मानवी चेहरा कोरलेला होता, ज्याचे डोळे जणू काही टॉर्चच्या प्रकाशात जिवंत होऊन प्रवीणकडेच रोखून पाहत होते. त्या लॉकेटच्या अगदी मध्यभागी एक मोठा, गडद लाल रंगाचा खडा (Rubi) होता, जो रक्ताच्या एका थेंबासारखा चमकत होता.
प्रवीणने ते लॉकेट हातात घेण्यासाठी हात पुढे केला. ते हातात घेताच त्याला एक जोराचा विद्युत धक्का बसल्यासारखा झाला. ते लॉकेट बर्फासारखं थंडगार होतं, पण प्रवीणला आपल्या हाताला चटका बसल्याची जाणीव झाली. त्याच्या अंगावर सरसरून काटा आला आणि घसा कोरडा पडला.
"हे लॉकेट इथे कसं आलं? दुपारी जेव्हा आम्ही साफसफाई केली, तेव्हा तर इथे काहीच नव्हतं," तो स्वतःशीच थरथरत्या आवाजात पुटपुटला.
तितक्यात, बाहेरच्या हवेलीतून एक मोठा आवाज आला— जणू काही एखादी जड खिडकी जोरात आपटली असावी. 'धडाम!'
प्रवीणने भीतीने खिडकीतून बाहेर पाहिलं. 'बंद हवेली'ची ती वरची खिडकी, जी लाकडी फळ्यांनी पूर्णपणे बंद केलेली होती, त्यातील फळ्या आता तुटलेल्या होत्या आणि खिडकी सताड उघडी होती. आणि त्या अंधाऱ्या खिडकीत कुणाची तरी काळी सावली उभी असल्याचा स्पष्ट भास प्रवीणला झाला. ती सावली मानवी नव्हतीच, ती खूप उंच आणि अमानवी वाटत होती. ती सावली सरळ प्रवीणच्या डोळ्यांत डोळे घालून बघत होती.
अचानक त्या हवेलीतून एक बारीक, पण काळजाचा थरकाप उडवणारी 'किंच' ऐकू आली. ती किंच एखाद्या स्त्रीची होती, की एखाद्या जखमी प्राण्याची, हे समजत नव्हतं. पण त्या आवाजात इतकी वेदना आणि इतकी भीती होती की, प्रवीणच्या हातातील लॉकेट सुटलं आणि जमिनीवर पडलं.
त्या पडलेल्या लॉकेटचा तो लाल खडा आता अंधारात अधिकच तेजस्वीपणे चमकू लागला होता, जणू काही तो प्रवीणचं रक्त शोषून घेण्यासाठी सज्ज झाला होता. प्रवीणला अंतर्मनातून एक जाणीव झाली की, हे फक्त एक साधं लॉकेट नाहीये... ही तर त्या भयानक आणि प्राचीन रहस्याची 'नवीन किंच' आहे, जिने आता त्यांच्या आयुष्यात आणि या घरात अधिकृतपणे प्रवेश केला आहे.
बाहेर पावसाचा जोर प्रचंड वाढला होता आणि विजांच्या कडकडाटात ती बंद हवेली जणू काही अक्राळविक्राळपणे हसत होती. प्रवीणच्या कपाळावर घामाचे थेंब साचले होते. त्याने पुन्हा एकदा राघवनला हाक मारण्याचा प्रयत्न केला, पण भीतीपोटी त्याच्या घशातून आवाजच फुटत नव्हता. त्याला जाणवलं की, आता त्यांच्या सुरक्षित आयुष्याचा अंत झाला आहे आणि नशिबाचा एक रक्तरंजित खेळ सुरू झाला आहे.
