"Hi", "Hello", "How r u?", "Gm", "Gn"... બસ, પૂરું! આજના ૨૪ કલાક ઓનલાઇન રહેતા યુગમાં આપણી વાતચીત માત્ર આવા થોડાક અક્ષરો અને ઈમોજીસ (Emojis) વચ્ચે સમેટાઈ ગઈ છે. સવારના 'ગુડ મોર્નિંગ' થી લઈને રાતના 'ગુડ નાઈટ' સુધી આપણા ફોનની સ્ક્રીન સતત ઝબકતી રહે છે. વોટ્સએપ, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને સ્નેપચેટ પર આપણી પાસે સેંકડો 'મિત્રો' છે અને વાતો કરવા માટે ડઝનબંધ ગ્રૂપ્સ છે. પણ ક્યારેય શાંતિથી બેસીને વિચાર્યું છે ખરું કે, આ હજારો મેસેજિસની ભીડમાં આપણું સાચું 'ઈમોશનલ કનેક્શન' (ભાવનાત્મક જોડાણ) ક્યાંક ખોવાઈ ગયું છે?
આજે આપણી પાસે ‘ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ’ છે, એટલે કે સેકન્ડના છઠ્ઠા ભાગમાં આપણો સંદેશો દુનિયાના છેડે બેઠેલી વ્યક્તિ સુધી પહોંચી જાય છે. પણ આ 'ઇન્સ્ટન્ટ' ના ચક્કરમાં આપણે સંબંધોની ગંભીરતા ગુમાવી રહ્યા છીએ. કોઈ દુઃખી હોય તો આપણે સાંત્વના આપવા રૂબરૂ મળવા જવાને બદલે કે ફોન કરવાને બદલે, વોટ્સએપ પર એક 'સેડ ઈમોજી' (😢) મોકલીને આપણી ફરજ પૂરી સમજી લઈએ છીએ. કોઈના જન્મદિવસ પર માત્ર 'HBD' લખીને સ્ટોરી શેર કરી દેવી એ આજનો ટ્રેન્ડ બની ગયો છે. પણ એ શબ્દો પાછળ રહેલી સાચી લાગણી ક્યાં? સંબંધો હવે હૃદયથી નહીં, પણ ડેટા પ્લાન અને નેટવર્કની સ્પીડથી નક્કી થવા લાગ્યા છે.
ટેકનોલોજીએ આપણને નજીક લાવવાનું કામ કર્યું હતું, પણ આજના જનરેશનની વાસ્તવિકતા એ છે કે આપણે દૂરના લોકોની નજીક આવવા જતાં, આપણી સાવ બાજુમાં બેઠેલા પરિવાર અને સાચા મિત્રોથી દૂર થતા જઈએ છીએ. એક જ ઘરમાં, એક જ સોફા પર બેઠેલા ચાર લોકો પોતપોતાના ફોનમાં મશગૂલ હોય તેવા દ્રશ્યો હવે સામાન્ય બની ગયા છે. આપણે ડિજિટલી કનેક્ટેડ છીએ, પણ ઈમોશનલી બહુ એકલા છીએ. ફેસબુક પર '૫૦૦ મિત્રો' હોવા છતાં, જ્યારે રાત્રે મન ઉદાસ હોય ત્યારે દિલ ખોલીને વાત કરી શકાય તેવું કોઈ એક માણસ પણ આપણી પાસે નથી હોતું, એ જ આ યુગની સૌથી મોટી વિડંબના છે.
મેસેજ પર ટાઈપ થતા 'I am fine' પાછળ છુપાયેલું દર્દ કે 'Hahaha' પાછળનો નકલી હસવાનો અવાજ સ્ક્રીન ક્યારેય પકડી શકતી નથી. સાચું કનેક્શન તો સામેવાળી વ્યક્તિની આંખો જોઈને, તેનો અવાજ સાંભળીને કે તેનો હાથ પકડીને અનુભવી શકાય છે. જ્યારે કોઈ મિત્ર ખભે હાથ મૂકીને એમ કહે ને કે "ચિંતા ન કર, હું બેઠો છું", એ અહેસાસ વોટ્સએપના કોઈ સ્ટીકર કે ટેક્સ્ટ મેસેજમાં ક્યારેય નથી મળી શકતો. ટાઈપિંગમાં આપણે જે 'ટોન' અને ભાવ ગુમાવી દઈએ છીએ, તે વાસ્તવિક મુલાકાતમાં ચહેરાના હાવભાવ દ્વારા આપોઆપ વ્યક્ત થઈ જાય છે.
આજનો યુવાન ડિજિટલ સ્માર્ટ જરૂર છે, પણ ક્યાંક ને ક્યાંક એ માનસિક એકલતા (Digital Loneliness) નો શિકાર બની રહ્યો છે. લાઈક્સ, કમેન્ટ્સ અને વ્યુઝના આધારે આપણો મૂડ નક્કી થાય છે. જો મેસેજનો રિપ્લાય આવવામાં પાંચ મિનિટ મોડું થાય, તો અજંપો શરૂ થઈ જાય છે. 'બ્લુ ટિક' થઈ ગઈ છતાં જવાબ કેમ ન આવ્યો? આ પ્રશ્ન આપણને ડિપ્રેશન તરફ ધકેલે છે. આ બતાવે છે કે આપણું રિમોટ કંટ્રોલ આપણે સોશિયલ મીડિયાના હાથમાં આપી દીધું છે. સવાર પડતાં જ નોટિફિકેશન ચેક કરવાની આદત આપણને ટેકનોલોજીના ગુલામ બનાવી રહી છે.
હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે આ 'આભાસી દુનિયા' માંથી બહાર નીકળીએ. ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ ખરાબ નથી, તે સમય બચાવવાનું ઉત્તમ સાધન છે, પણ તે સંબંધોનો પર્યાય ન હોઈ શકે. અઠવાડિયામાં એકવાર મિત્રોને રૂબરૂ મળો, ફોન સાઇડમાં મૂકીને માતા-પિતા સાથે ચાની ચૂસ્કી લેતા લેતા વાતો કરો, કોઈ ખાસ વ્યક્તિ સાથે મેસેજ પર ઝઘડવા કે લાંબી વાતો કરવાને બદલે સીધો ફોન કોલ કરો. સંબંધોને સાચવવા માટે કી-બોર્ડના નહીં, પણ કાળજીના સ્પર્શની જરૂર હોય છે.
યાદ રાખો, સ્ક્રીન ગમે તેટલી મોંઘી અને સ્માર્ટ હોય, પણ એ ક્યારેય માણસના હૃદયની હૂંફની જગ્યા ન લઈ શકે. ડિજિટલ પ્રોફાઇલ ગમે એટલી સુંદર હોય, પણ સાચી ઓળખ તો વાસ્તવિક જીવનની સદભાવનાથી જ બને છે. ચાલો, થોડો સમય 'ઓફલાઇન' થઈને જિંદગીને 'ઓનલાઇન' જીવવાનો પ્રયત્ન કરીએ અને સંબંધોના આ સાચા વાવેતરમાં ફરીથી લાગણીઓનું પાણી સીંચીએ!
