હું જ મારી ભાગ્યવિધાતા 2
-રાકેશ ઠક્કર
સૂર્યોદય બીજોસ્ત્રીની શક્તિ
સાંજનો આછો અંધકાર ઘરના આંગણામાં ઉતરી રહ્યો હતો. ૭૨ વર્ષના શાંતાબા ઘરની ઓસરીમાં એક જૂની લાકડાની ખુરશી પર બેઠા હતા. તેમની આંખોમાં ઝાંખપ હતી, પણ એ આંખોમાં આજે એક અજીબ સ્થિરતા હતી. રસોડામાંથી વહુ અલ્પાનો તીણો અવાજ અને વાસણોનો ખખડાટ બહાર સુધી આવી રહ્યો હતો.
"આખો દિવસ બસ બેઠા બેઠા હુકમ ચલાવવા સિવાય બીજું કંઈ કામ છે? દવાઓનો ખર્ચો અલગ અને ટાઈમસર ચા-પાણી આપવાના નાટક અલગ! આ ઉંમરે હવે ભગવાનનું નામ લેવાય, અહીં જીવ અદ્ધર કરીને બેસવાનો શું મતલબ?" અલ્પા મોટેથી બોલી રહી હતી, જેથી અવાજ સીધો ઓસરી સુધી પહોંચે.
શાંતાબાએ એક ઊંડો શ્વાસ લીધો. આ રોજનું હતું. પતિના અવસાન પછી તેમણે પોતાના એકમાત્ર દીકરા મનિષને ખૂબ લાડ-કોડથી ઉછેર્યો હતો, પોતાની જમીન-જાયદાદ વેચીને તેને મોટો બિઝનેસમેન બનાવ્યો હતો. પણ આજે એ જ દીકરો અને વહુ તેમને એક નકામા ફર્નિચરની જેમ ખૂણામાં ધકેલી ચૂક્યા હતા.
થોડી વારમાં મનિષ ઓફિસેથી પાછો આવ્યો. થાકેલો-પાકેલો એ સોફા પર બેઠો એટલે અલ્પા ચાની પ્યાલી લઈને આવી અને કાન ભેરવવા લાગી, "સાંભળો છો? તમારી માને હવે કોઈ વૃદ્ધાશ્રમમાં મૂકી આવો. મારાથી આ રોજની કીચકીચ સહન નથી થતી. ઘરમાં મહેમાન આવે તોય આપણને શરમ આવે છે."
મનિષે ઓસરી તરફ જોયું, જ્યાં શાંતાબા શાંતિથી બેઠા હતા. મનિષનો ધર્મ, એક દીકરા તરીકેની તેની ફરજ, તેની પત્નીના વેધક શબ્દો આગળ દબાઈ ગઈ હતી. તે ઊભો થયો અને શાંતાબા પાસે ગયો.
"બા..." મનિષનો અવાજ થોડો ધ્રૂજતો હતો, પણ તેમાં મક્કમતા લાવવાનો પ્રયાસ હતો. "અલ્પા સાચું કહે છે. તમારી ઉંમર થઈ ગઈ છે. અહીં તમને યોગ્ય સારસંભાળ નથી મળતી. મેં શહેરમાં એક સરસ આશ્રમ જોયો છે. ત્યાં તમારા જેવા ઘણા વડીલો છે. તમને ગમશે."
શાંતાબાએ ધીમેથી માથું ઊંચું કર્યું. તેમની આંખોમાં દીકરા માટે કોઈ ગુસ્સો કે આંસુ નહોતા, માત્ર એક ઠંડો કટાક્ષ હતો.
"તને એવું લાગે છે મનિષ કે મને અહીં સારસંભાળ નથી મળતી?" શાંતાબાએ શાંત અવાજે પૂછ્યું.
"હા બા, અને વળી રોજ-રોજના ઝઘડા કરતા એ વધુ સારું રહેશે. તમે કાલે સવારે જ જવા માટે તૈયાર થઈ જજો. હું ગાડી લઈને આવીશ." મનિષ પોતાનો ધર્મ સંપૂર્ણપણે ચૂકીને, જવાબદારીમાંથી મુક્ત થવાના આનંદમાં બોલી ગયો.
શાંતાબા સહેજ હસ્યાં. "સારું બેટા, જેવી તમારી ઈચ્છા. તું તારો ધર્મ ચૂક્યો છે, પણ હું મારો ધર્મ નહીં ચૂકું. કાલે સવારે હું આ ઘર છોડી દઈશ."
બીજી સવારે આખો નજારો બદલાઈ જવાનો હતો. જેની મનિષ અને અલ્પાને કલ્પના પણ નહોતી. સવારે આઠ વાગ્યે મનિષ તૈયાર થઈને હોલમાં આવ્યો. તેને લાગ્યું કે બા રડતા રડતા પોતાની પોટલી બાંધીને બેઠા હશે. પણ દ્રશ્ય કંઈક અલગ જ હતું.
ઘરના લિવિંગ રૂમમાં શાંતાબા એકદમ કડક અને સુંદર સુતરાઉ સાડી પહેરીને સોફા પર બેઠા હતા. તેમની બાજુમાં કાળા કોટમાં સજ્જ એક વકીલ બેઠા હતા અને હાથમાં કેટલાક કાનૂની કાગળો હતા.
"બા? આ બધું શું છે? અને આ વકીલ સાહેબ સવાર-સવારમાં કેમ આવ્યા છે?" મનિષે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું. અલ્પા પણ રસોડામાંથી બહાર દોડી આવી.
શાંતાબાના ચહેરા પર એક ગૌરવશાળી તેજ હતું. તેમણે વકીલ તરફ ઈશારો કર્યો. વકીલે ચશ્મા સરખા કરતા કહ્યું, "મિસ્ટર મનિષ, તમારા બાએ ગઈકાલે રાત્રે જ મને બોલાવીને એક વસિયતનામું અને પાવર ઓફ એટર્ની તૈયાર કરાવી છે."
"વસિયતનામું? પણ બા પાસે છે શું? આ ઘર તો મારા નામે..." મનિષ અધવચ્ચે અટકી ગયો.
શાંતાબાએ ગંભીર અવાજે દીકરાને અટકાવ્યો, "મનિષ, તું ભૂલી ગયો કે આ ઘર અને તારો બિઝનેસ જે પૈસાથી શરૂ થયો હતો, એ તારા દાદાની વડીલોપાર્જિત જમીન વેચીને આવ્યો હતો. એ જમીન કાયદેસર રીતે મારા નામે હતી. તને બિઝનેસ સેટ કરવા માટે મેં માત્ર પાવર આપ્યો હતો, માલિકી હક્ક નહીં."
મનિષના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. "બા, તમે આ શું કહી રહ્યા છો?"
વકીલે કાગળો આગળ ધરતા કહ્યું, "શાંતાબેને પોતાના નામે રહેલી તમામ પ્રોપર્ટી, જેમાં આ ઘર, તમારી ફેક્ટરીની જમીન અને બેંકના ફિક્સ ડિપોઝિટ્સ સામેલ છે, તે બધું જ એક 'મહિલા સશક્તિકરણ ટ્રસ્ટ'ને દાન કરી દીધું છે. એટલું જ નહીં, શાંતાબા પોતે આ ટ્રસ્ટના મુખ્ય સંચાલક તરીકે આજથી જ ચાર્જ સંભાળી રહ્યા છે. આ આશ્રમ અનાથ દીકરીઓ અને વિધવા મહિલાઓ માટે કામ કરે છે."
"શું?!" અલ્પાના હોશ ઊડી ગયા. "તો અમારું શું? આ ઘર... આ બિઝનેસ?"
શાંતાબા ઊભા થયા. તેમની લાકડી આજે તેમનો સહારો નહીં, પણ તેમની સત્તાનું પ્રતીક લાગતી હતી. તેઓ મનિષની નજીક ગયા અને તેની આંખોમાં આંખ પરોવીને બોલ્યા: "મનિષ, તેં વિચાર્યું હતું કે તારી મા ઘરડી થઈ ગઈ છે એટલે લાચાર છે? વહુના મહેણાં અને તારી નિષ્કાળજી હું સહન કરતી હતી, કારણ કે મને આશા હતી કે ક્યારેક તો તારો દીકરાનો ધર્મ જાગશે. પણ ગઈકાલે જ્યારે તેં મને ઘરની બહાર કાઢવાનો નિર્ણય લીધો, ત્યારે તેં મારો મોહભંગ કરી દીધો."
"બા, મને માફ કરી દો... મારી ભૂલ થઈ ગઈ!" મનિષ શાંતાબાના પગમાં પડી ગયો. તેને પોતાની સંપત્તિ અને વૈભવ છીનવાઈ જવાનો ભયંકર આંચકો લાગ્યો હતો.
"ના મનિષ," શાંતાબાએ તેનો હાથ ઝાટકી નાખ્યો. "આ તારો પશ્ચાતાપ નથી, આ તારો પ્રોપર્ટી જવાનો ડર છે. તેં મને ઘરડાઘરમાં મોકલવાનું નક્કી કર્યું હતું ને? તો સાંભળ, હું ઘરડાઘરમાં નથી જઈ રહી. હું તો આ જ નગરમાં બનેલા વિશાળ મહિલા આશ્રમની હેડ બનીને જાવ છું. જ્યાં સેંકડો દીકરીઓ મને 'બા' કહીને માન આપશે."
અલ્પા રડવા જેવી થઈ ગઈ, "બા, પ્લીઝ આવું ન કરો. અમે સુધરી જઈશું."
"સ્ત્રી ગમે તે ઉંમરે પહોંચે અલ્પા, પણ એ ક્યારેય બિચારી નથી હોતી," શાંતાબાએ ગર્વથી વહુ સામે જોયું. "તેં મારી ઉંમર જોઈ, પણ મારી અંદર રહેલી દુર્ગાને ન જોઈ. આ ઘર ખાલી કરવા માટે તમને બંનેને વકીલ સાહેબે એક મહિનાની નોટીસ આપી છે. કાં તો ભાડું ભરીને આ ઘરમાં રહો, અથવા નવું ઘર શોધી લો."
બહાર એક સફેદ લક્ઝરી ગાડી આવીને ઊભી રહી. જેના પર 'નારી શક્તિ આશ્રમ' લખેલું હતું. આશ્રમની બે યુવતીઓ સન્માનપૂર્વક અંદર આવી અને શાંતાબાની નાની બેગ હાથમાં લીધી.
શાંતાબાએ વળતી વખતે મનિષ અને અલ્પા તરફ છેલ્લી નજર નાખી. મનિષ હજુ પણ આંચકામાંથી બહાર આવી શક્યો નહોતો. તે સ્તબ્ધ થઈને ઊભો હતો. જે માને તે બિનઉપયોગી સમજતો હતો, તે આજે સિંહણની જેમ ગર્જના કરીને, પોતાનું સામ્રાજ્ય ઊભું કરીને નીકળી ગઈ હતી.
શાંતાબા ગાડીમાં બેઠા. ગાડી આગળ વધી અને તેમની આંખોમાં ભવિષ્યની એક નવી ચમક હતી. તેમણે સાબિત કરી દીધું હતું કે સ્ત્રીની શક્તિ ઉંમરની મહોતાજ નથી હોતી; તે ધારે ત્યારે પોતાની નિયતિ પોતે લખી શકે છે.
*
