१. दिएगो अल्व्हारेझचा शोध आणि संशयाची पहिली ठिणगी
१९७४ च्या सुमारास ब्यूनस आयर्समधील एका प्रसिद्ध आणि मोठ्या वृत्तपत्रात दिएगो अल्व्हारेझ नावाचा एक तरुण, धडाडीचा आणि हुशार शोध पत्रकार काम करत होता. दिएगोला जुन्या, लपलेल्या जागतिक रहस्यांचा छडा लावण्याची प्रचंड आवड होती. महायुद्धाच्या काळात युरोपमधून पळून अर्जेंटिनामध्ये आश्रयाला आलेल्या नाझी पळपुटांवर तो एका मोठ्या पुस्तकाचे लेखन करत होता आणि त्यासाठी पुरावे गोळा करत होता.
नाझींच्या ओडेसा गुप्त जाळ्याच्या काही संशयास्पद बँक खात्यांचा आणि व्यवहारांचा सखोल अभ्यास करत असताना दिएगोच्या हाती १९४० आणि ५० च्या दशकातील काही जुनी लष्करी कागदपत्रे लागली. त्या कागदपत्रांमध्ये पॅटागोनियाच्या जंगलातील इनाल्को हाऊस आणि ला पाल्पाच्या एका शेतघराचा वारंवार उल्लेख होता. सर्वात धक्कादायक आणि संशयास्पद बाब म्हणजे, या दोन्ही अत्यंत महागड्या मालमत्तांची खरेदी एका अज्ञात जर्मन कृषी सल्लागारासाठी थेट देशाचे राष्ट्राध्यक्ष ज्युआन पेरॉन यांच्या वैयक्तिक कार्यालयाकडून करण्यात आली होती.
एक साधा जर्मन उद्योगपती किंवा सल्लागार एवढा महत्त्वाचा कसा असू शकतो की, ज्याच्यासाठी देशाचे राष्ट्राध्यक्ष स्वतः पडद्यामागून एवढी मोठी राजकीय सूत्रे हलवतील? दिएगोच्या मनात संशयाची पाल चुकचुकली. त्याला जाणवले की या मागे काहीतरी फार मोठे गुपित दडलेले आहे. त्याने आपली डायरी, लिहिण्याचे साहित्य आणि परिसराची चित्रे टिपण्याचे आपले साधन (कॅमेरा) घेतले अन् तो थेट ला पाल्पाच्या त्या निर्जन शेतघराच्या दिशेने रवाना झाला.
२. शेतघराची शांतता आणि वृद्ध शेजाऱ्याचा कबुलीजबाब
ला पाल्पामध्ये पोहोचल्यावर दिएगोला ते जुने शेतघर आता पूर्णपणे ओसाड, पडक्या आणि भकास अवस्थेत आढळले. घराचे लाकूड सडून गेले होते, बागेत सगळीकडे काटेरी झुडपे उगवली होती आणि तिथे आता मानवी वावराची कोणतीही खूण नव्हती. दिएगोने त्या पडक्या वास्तूच्या आत जाऊन बारकाईने पाहणी सुरू केली. घराच्या जुन्या भिंतींवर अजूनही काही जर्मन पद्धतीच्या चौकटींच्या आणि लाकडी कामाच्या खुणा स्पष्ट दिसत होत्या.
तिथून काही अंतरावर राहणाऱ्या एका वृद्ध अर्जेंटिनियन मेंढपाळाशी दिएगोने संपर्क साधला. काही पैसे आणि सिगारेट दिल्यानंतर त्या वृद्धाने जुन्या आठवणींना उजाळा देत आपली जीभ सैल केली.
होय, मला खूप चांगल्या प्रकारे याद आहे, तो वृद्ध मेंढपाळ बाजूच्या खडकावर बसत म्हणाला. १९५० च्या दशकात तिथे एक खूप श्रीमंत पण अत्यंत गूढ आणि लोकांपासून दूर राहणारे जर्मन कुटुंब राहायचे. त्या कुटुंबातील वृद्धाला स्थानिक लोक हेर श्मिट म्हणायचे. त्याचे दोन्ही हात सतत खूप थरथरायचे आणि तो कधीच कोणाशी बोलत नसे. तो नेहमी एका व्हीलचेअरवर असायचा. पण त्याची एक मुलगी होती, तिचे नाव अँजेलिका होते. ती खूप गोड, देखणी आणि हुशार मुलगी होती. ती पुढे शहरात शिकायला गेली आणि १९६० च्या सुरुवातीला त्या वृद्धाच्या मृत्यूनंतर ती हे घर सोडून कायमची निघून गेली.
अँजेलिका श्मिट, दिएगोने तातडीने आपल्या डायरीत ते नाव अधोरेखित केले.
आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट, मेंढपाळाने आजूबाजूला पाहत कुजबुजून सांगितले. एकदा मध्यरात्री तिथे खूप मोठा गोळीबार झाला होता. बंदुकांच्या आवाजाने संपूर्ण परिसर हादरला होता. आणि त्यानंतर एका रात्रीत तिथले सर्व हत्यारबंद सुरक्षारक्षक अचानक गायब झाले. मला नक्कीच वाटते, त्या घरात राहणारा तो वृद्ध माणूस कोणीतरी जगातला खूप मोठा गुन्हेगार होता, जो इथे लपून राहत होता.
३. ब्यूनस आयर्सचा अनाथाश्रम आणि सत्याचा उंबरठा
मिळालेल्या या महत्त्वाच्या माहितीच्या आधारे दिएगो पुन्हा ब्यूनस आयर्स शहरात परतला. त्याने ब्यूनस आयर्समधील सर्व विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांचे जुने दस्तऐवज आणि नोंदी तपासण्यास सुरुवात केली. कित्येक आठवड्यांच्या अथक आणि अखंड परिश्रमानंतर त्याला एका जुन्या महाविद्यालयात अँजेलिका श्मिट नावाच्या विद्यार्थिनीची नोंद सापडली, जिने १९६० च्या दशकात तिच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर अचानक आपले उच्च शिक्षण अर्धवट सोडले होते.
तिचा पुढील माग काढत असताना दिएगो एका छोट्या, चर्च संचलित अनाथाश्रमापाशी पोहोचला. तिथल्या मुख्य सिस्टरने सांगितले की, तिथे मिरियम नावाची एक अत्यंत साधी शिक्षिका गेली अनेक वर्षे लहान मुलांना विनामूल्य शिकवत आहे आणि त्यांची काळजी घेत आहे. तिचे जुने नाव किंवा तिचा भूतकाळ काय होता, हे अनाथाश्रमात कोणालाच ठाऊक नव्हते, पण तिच्या चेहऱ्यावर नेहमी एक अथांग दुःख आणि शांतता असायची.
दिएगो अनाथाश्रमाच्या मागच्या बागेत गेला. तिथे साधारण चाळीशीच्या उंबरठ्यावर असलेली एक शांत आणि गंभीर महिला मुलांना जमिनीवर बसवून चित्रकला शिकवत होती. तिचे केस आता हलकेसे पांढरे होऊ लागले होते, पण तिचे निळे डोळे अत्यंत भेदक आणि हुबेहूब इतिहासातील त्या हुकूमशहासारखे होते. तिने समोर ठेवलेल्या कागदावर आल्प्स पर्वतासारख्या दिसणाऱ्या एका बर्फाच्छादित सुंदर डोंगराचे चित्र काढले होते.
दिएगोने चित्रे टिपण्याचे आपले साधन बाजूला ठेवले आणि तो अतिशय संथ पावलांनी तिच्याजवळ गेला.
"अँजेलिका श्मिट?" दिएगोने अगदी धीम्या आणि स्पष्ट आवाजात विचारले.
ते जुने नाव ऐकताच त्या महिलेच्या हातातील रंगाचा ब्रश थेट खाली मातीत पडला. तिचे शरीर क्षणभर थरथरले. तिने अत्यंत संशयाने आणि भीतीने दिएगोकडे पाहिले. तिच्या डोळ्यांतील त्या जुन्या भीतीने दिएगोला कळून चुकले की, त्याचा शोध आता संपला होता आणि तो अगदी अचूक ठिकाणी पोहोचला होता.
४. सामन्याचा क्षण आणि मुलाखतीची सुरुवात
तुम्ही कोण आहात आणि तुम्हाला माझ्याकडून काय हवे आहे? अँजेलिकाने म्हणजेच मिरियमने आपल्या मनातील भीती लपवत आपला आवाज स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न करत विचारले.
मी एक पत्रकार आहे, दिएगो अल्व्हारेझ. मी तुमच्या वडिलांबद्दल म्हणजेच ला पाल्पामध्ये राहणाऱ्या हेर श्मिट यांच्याबद्दल एक ऐतिहासिक पुस्तक लिहीत आहे. किंवा मी अधिक स्पष्ट आणि सत्य शब्दांत असे म्हणू का, ज्या माणसाला संपूर्ण जग विसाव्या शतकातील सर्वात क्रूर हुकूमशहा अडोल्फ हिटलर म्हणून ओळखते, त्या माणसाच्या एकुलत्या एका मुलीसमोर मी आज उभा आहे? दिएगोने थेट मुख्य मुद्द्याला हात घातला.
ते ऐकून अँजेलिकाचे श्वास वेगाने चालू झाले. तिच्या चेहऱ्यावरील रंग उडाला. तिने आजूबाजूला पाहिले, तिथे निष्पाप लहान मुले खेळत होती. तिने स्वतःला सावरले.
इथे लहान मुलांसमोर नाही. माझ्यासोबत आत या, तिने दिएगोला चर्चच्या एका अत्यंत शांत आणि अंधाऱ्या कोपऱ्यात नेले.
तिने एक मोठा, दीर्घ श्वास घेतला आणि दिएगोच्या डोळ्यांत पाहिले. जर मी तुम्हाला ही माहिती देण्यास नकार दिला, तर तुम्ही तरीही हे सत्य वृत्तपत्रात छापाल आणि तुमचे पुस्तक प्रसिद्ध कराल. त्यानंतर हे जग माझ्या मागे लागेल, हा अनाथाश्रम उद्ध्वस्त होईल आणि माझी ही राहिलेली शांतताही हिरावून घेतली जाईल. होय, मी अडोल्फ हिटलरची मुलगी आहे. सांगा, तुम्हाला नक्की काय जाणून घ्यायचे आहे? त्या हुकूमशहाच्या क्रूरतेच्या जुन्या गोष्टी, की एका पराभूत आणि हताश बापाचे मरण?
दिएगो पूर्णपणे थक्क झाला होता. विसाव्या शतकातील सर्वात मोठे आणि जळते गुपित आता स्वतः हिटलरच्या मुलीकडून त्याच्यासमोर उघड होणार होते. त्याची डायरी उघडली गेली, आणि विसाव्या शतकातील सर्वात रहस्यमय आणि ऐतिहासिक मुलाखतीला सुरुवात झाली.
