આજે ઘરમાં અસામાન્ય શાંતિ હતી. લોકો આવતા હતા, જતા હતા. કોઈ ધીમા અવાજે વાત કરતું, કોઈ આંખ લૂછતું, તો કોઈ માત્ર ઔપચારિકતા નિભાવીને નીકળી જતું.
હોલના મધ્યમાં રેવતીનો મોટો ફોટો હતો. સફેદ ફૂલોનો હાર ચઢેલો. સામે દીવો પ્રગટતો હતો.
પણ આ બધાની વચ્ચે… રેવતી પોતે પણ ત્યાં જ ઊભી હતી.
ફરક માત્ર એટલો જ હતો કે હવે તેને કોઈ જોઈ શકતું નહોતું.
આજે તેનું તેરમું હતું.
તે બધાને જોઈ રહી હતી. પોતાના દીકરાને, જે મહેમાનોને પાણી પીવડાવતો હતો. દીકરીને, જે વારંવાર આંસુ લૂછીને સ્મિત કરવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી. પતિને, જે પહેલી વાર ખરેખર એકલા દેખાતા હતા.
રેવતી ધીમેથી હસીને બોલી…
“આજે બધા મને યાદ કરે છે… પણ જ્યારે હું જીવતી હતી ત્યારે મને યાદ રાખવાનો સમય કોને હતો?”
તેના શબ્દો કોઈના કાને પહોંચ્યા નહીં.
તેનું આખું જીવન જાણે આંખો સામે ફરી વળ્યું.
લગ્ન થયું ત્યારથી તેણે પોતાને ભૂલી જવાનું શીખી લીધું હતું.
પતિને શું ગમે છે…સાસુને શું જોઈએ…દીકરાના અભ્યાસની ચિંતા…દીકરીના સપનાઓ…ઘરના ખર્ચ…સંબંધીઓના પ્રસંગો…
દરેક માટે સમય હતો.
પણ જ્યારે અરીસા સામે ઊભી રહીને પોતાના મનને પૂછવાનો સમય આવતો કે…
“રેવતી… તને શું જોઈએ?”
ત્યારે તે હંમેશાં હસીને જવાબ આપતી…
“પહેલા બધાનું થઈ જાય… પછી વિચારું.”
પણ એ “પછી” ક્યારેય આવ્યું જ નહીં.
તેને ગીત ગાવાનો ખૂબ શોખ હતો.
લગ્ન પહેલાં દરેક સ્પર્ધામાં ભાગ લેતી.
એક દિવસ રેડિયો પર સ્પર્ધાની જાહેરાત સાંભળી.
ફોર્મ ભરવા બેઠી…
એટલામાં રસોડામાંથી અવાજ આવ્યો.
“રેવતી… ચા બનાવી?”
ફોર્મ અધૂરું જ રહી ગયું.
વર્ષો પછી કબાટ સાફ કરતી વખતે એ ફોર્મ હાથમાં આવ્યું.
તે હસી પડી.
“ચાલ… હવે આ ઉંમરે શું કરવું?”
અને કાગળ કચરાપેટીમાં નાખી દીધો.
એ દિવસ પણ આજે યાદ આવી રહ્યો હતો.
દીકરીએ એકવાર પૂછ્યું હતું,
“મમ્મી… તમારું કોઈ સપનું નહોતું?”
રેવતીએ હસીને કહ્યું,
“હતું ને… તમે બધા.”
એ જવાબ સાચો હતો…
પણ સંપૂર્ણ સાચો નહોતો.
કારણ કે એ સપનાઓમાં ક્યાંક એક રેવતી પણ હતી…
જેને તેણે વર્ષો પહેલાં જ ચૂપ કરાવી દીધી હતી.
આજે તે બધું જોઈ રહી હતી.
રસોડામાં વહુ રસોઈ બનાવી રહી હતી.
એ જ રસોડું…
જ્યાં રેવતીએ હજારો વખત પોતાના તાવમાં પણ રોટલી વણી હતી.
પતિ પહેલી વાર કપડાં ગોઠવવાનો પ્રયત્ન કરતા હતા.
તેમને સમજાતું નહોતું કે રેવતી દરેક વસ્તુ ક્યાં રાખતી હતી.
રેવતીની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
“કાશ…એક દિવસ તમે પૂછ્યું હોત કે,‘રેવતી… તું થાકી ગઈ છે?’”
એટલામાં બે સ્ત્રીઓ વાત કરતી હતી.
“બિચારી…આખી જિંદગી પરિવાર માટે જીવતી રહી.”
બીજીએ તરત કહ્યું,
“હા…પોતાના માટે તો ક્યારેય જીવતી જ નહોતી.”
આ શબ્દો સાંભળીને રેવતીનું મન કંપી ઊઠ્યું.
શું ખરેખર તેણે પોતાના માટે એક પણ દિવસ જીવ્યો નહોતો?
તે યાદ કરવાનો પ્રયત્ન કરતી રહી.
એક દિવસ…
એક કલાક…
એક ક્ષણ…
જ્યાં તેણે માત્ર પોતાના મનની સાંભળી હોય.
પણ યાદ આવ્યું નહીં.
એ જ તેની સૌથી મોટી હાર હતી.
ત્યાં જ તેની નાની પૌત્રી ફોટા સામે આવી.
નાનકડા હાથ જોડીને ધીમેથી બોલી,
“દાદી…હું મોટી થઈને તમારા જેવી નહીં બનું.”
બધા ચોંકી ગયા.
દીકરીએ પૂછ્યું,
“એમ કેમ બેટા?”
પૌત્રીએ નિર્દોષતાથી કહ્યું,
“કારણ કે મારી મમ્મી કહે છે કે દાદી બધાને ખુશ રાખતા રાખતા પોતે ખુશ રહેવાનું ભૂલી ગયા.”
ઘરમાં ફરી એકવાર મૌન છવાઈ ગયું.
રેવતીની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા.
આંસુ…
જે હવે કોઈ જોઈ શકતું નહોતું.
તેણે પોતાની દીકરી તરફ જોયું.
દીકરીએ પોતાની દીકરીને ગળે લગાવીને કહ્યું,
“હા બેટા…બીજાને પ્રેમ કરવો ખૂબ જરૂરી છે.
પણ પોતાની જાતને પ્રેમ કરવો પણ એટલો જ જરૂરી છે.”
રેવતીના ચહેરા પર વર્ષો પછી સાચું સ્મિત આવ્યું.
કદાચ…
તેનું જીવન અધૂરું રહ્યું.
પણ જો તેની કહાની કોઈ બીજી સ્ત્રીને પોતાની જાતને ભૂલતા બચાવી શકે…
તો કદાચ તેનો જન્મ વ્યર્થ નહોતો.
દીવો ધીમે ધીમે ઝાંખો થવા લાગ્યો.
રેવતીએ છેલ્લી વાર પોતાના ઘરને જોયું.
હવે તેને કોઈ ફરિયાદ નહોતી.
માત્ર એક સંદેશો હતો…
“સ્ત્રીનો ત્યાગ સુંદર છે… પરંતુ પોતાની ઓળખ ગુમાવી દેવી મહાનતા નથી.
બીજાના જીવનમાં પ્રકાશ બનતા પહેલાં, પોતાના જીવનનો દીવો પણ પ્રગટતો રાખજો.”
એટલું કહીને રેવતી ધીમે ધીમે પ્રકાશમાં વિલીન થઈ ગઈ.
ઘરમાં સૌએ માથું નમાવ્યું.
અને કદાચ પહેલી વાર…
રેવતીને માત્ર યાદ નહોતી કરવામાં આવી…
તેને સમજવામાં આવી હતી.
:::
જો આ વાર્તા કોઈ એક સ્ત્રીને પોતાની જાત માટે જીવવાનું શીખવે…
તો રેવતીનું તેરમું એક અંત નહીં, પરંતુ અનેક નવી શરૂઆતનું કારણ બની જશે.
