प्रकरण १: रिमझिम पाऊस आणि शांत रात्र
ऑक्टोबरचा तो शेवटचा आठवडा शहरासाठी काहीसा वेगळाच होता. दिवसा कडक ऊन आणि रात्री अचानक कोसळणारा मुसळधार पाऊस. मध्यरात्रीचे पावणेएक वाजले होते. शहरातल्या गजबजलेल्या रस्त्यांवर आता शुकशुकाट पसरला होता. सभोवतालच्या इमारतींच्या खिडक्यांचे दिवे एकापाठोपाठ एक विजले होते. फक्त दादरच्या एका शांत गल्लीत असलेल्या जुन्या दोन मजली बंगल्याच्या पहिल्या मजल्यावरच्या एका खोलीत अजूनही मंद पिवळा प्रकाश दिसत होता.
ती इन्स्पेक्टर राजेश मोडक यांची अभ्यासाची खोली होती.
राजेश मोडक वय वर्षं पंचेचाळीस, उंच, निगडीत शरीरयष्टी, बारीक दाढी आणि डोळ्यांवर चौरस फ्रेमचा चष्मा. मुंबई पोलीस दलाच्या क्राईम ब्रँचमध्ये त्यांचा एक वेगळाच दरारा होता. कोणत्याही गुंतागुंतीच्या केसमध्ये जिथे इतर अधिकारी हात टेकवायचे, तिथे राजेश यांची एंट्री व्हायची. त्यांच्या कामाची पद्धत जरा वेगळी होती. ते कधीही ओरडत नसत, संशयितांवर अवाजवी दबाव आणत नसत. अतिशय शांतपणे, चहाचा घोट घेत पुराव्यांची साखळी जोडणे आणि गुन्हेगाराच्या मानसिकतेचा अभ्यास करून त्याला आपल्या जाळ्यात ओढणे, ही त्यांची शैली होती.
त्या रात्री राजेश आपल्या आरामखुर्चीत बसले होते. हातात वाफाळलेल्या चहाचा कप होता आणि दुसऱ्या हातात आर्थर कॉनन डॉयल यांचे एक जुने रहस्यमय पुस्तक. खोलीत फक्त भिंतीवरच्या घड्याळाचा टिक-टिक असा एकसारखा आवाज घुमत होता.
अचानक, टेबलावर ठेवलेल्या लँडलाईन फोनची घंटी मोठ्याने वाजली. त्या शांततेत तो आवाज एखाद्या धोक्याच्या घंटेसारखा वाटला.
राजेश यांनी शांतपणे हातातले पुस्तक टेबलावर ठेवले. चहाचा कप खाली ठेवला आणि फोनचे हँडसेट कानाला लावले.
हॅलो, राजेश मोडक. त्यांचा आवाज नेहमीप्रमाणेच धीरगंभीर आणि शांत होता.
जय हिंद सर! मी पोलीस स्टेशनवरून सब-इन्स्पेक्टर शिंदे बोलतोय, पलीकडून शिंदे यांचा धास्तावलेला आणि घाईघाईत आलेला आवाज ऐकू आला. मागील काही वर्षांत शिंदे यांनी राजेश यांच्यासोबत अनेक केसेस पाहिल्या होत्या, पण आज त्यांच्या आवाजात स्पष्ट भीती जाणवत होती.
काय झाले शिंदे? इतक्या मध्यरात्री? एवढे अस्वस्थ का आहात? राजेश यांनी विचारले.
सर... एक खूप मोठी घटना घडली आहे. वेस्टर्न हायवेनजीक असलेल्या त्या जुन्या, बंद गुलमोहर व्हिलामध्ये एकाचा खून झाला आहे.
बंद बंगल्यात? राजेश यांच्या नजरेतली उत्सुकता ताणली गेली. तो बंगला तर गेल्या पाच-सहा वर्षांपासून रिकामा आहे ना? तिथे कोण गेले होते?
सर, मृत व्यक्ती कोण आहे हे ऐकून तुम्हाला धक्का बसेल... शहरातले अतिशय प्रसिद्ध मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. अरुण कोठारी!
राजेश क्षणभर थांबले. डॉ. अरुण कोठारी हे नाव शहरात कोणाला माहिती नव्हते? बड्या राजकीय नेत्यांपासून ते उद्योगपतींपर्यंत सगळे त्यांच्याकडे कौन्सेलिंगसाठी यायचे. सामाजिक क्षेत्रातही त्यांचे मोठे नाव होते. अशा व्यक्तीचा एका निर्जन आणि बंद बंगल्यात खून होणे, ही साधी गोष्ट नव्हती.
तुम्ही घटनास्थळी आहात का, शिंदे? राजेश यांनी चष्मा नीट करत विचारले.
होय सर. बंगल्याचा केअरटेकर रामसिंग गस्तीवर असताना त्याला पहिल्या मजल्यावरील खिडकीत दिवा दिसला. त्याला संशय आला म्हणून तो आत गेला... आणि समोरचा देखावा पाहून त्याने थेट ठाण्यात फोन केला. मी ५ मिनिटांपूर्वीच पोहोचलोय.
ठीक आहे शिंदे. माझी एक गोष्ट कान उघडून ऐका, राजेश यांचा आवाज कडक झाला, क्राईम सीनला कोणीही हात लावणार नाही. फॉरेन्सिक टीम आणि फिंगरप्रिंट तज्ज्ञांना ताबडतोब मेसेज पाठवा. बाहेरचा मीडिया किंवा कोणताही स्थानिक पत्रकार तिथे पोहोचता कामा नये. मी अवघ्या १५ मिनिटांत तिथे पोहोचतोय.
जी सर!
राजेश यांनी फोन ठेवला. त्यांनी पटकन आपला खाकी जॅकेट घातले, सर्व्हिस रिव्हॉल्व्हर तपासली आणि आपल्या जीपची चावी घेऊन घराबाहेर पडले.
प्रकरण २: गुलमोहर व्हिला आणि रक्ताळलेला पुरावा
पावसाची रिमझिम अजूनही सुरूच होती. रस्त्यांवर पाण्याचे साचलेले डबके तुडवत राजेश यांची जीप गुलमोहर व्हिलाच्या मुख्य गेटसमोर येऊन थांबली.
हा बंगला मुख्य रस्त्यापासून थोडा आत, घनदाट झाडीत लपलेला होता. जुन्या ब्रिटिश काळात बांधलेली ही वास्तू दिसायला अत्यंत भव्य पण आजूबाजूला वाढलेल्या रानटी झुडपांमुळे काहीशी भयावह वाटत होती. बंगल्याच्या मुख्य दरवाजाबाहेर पोलिसांची दोन वाहने उभी होती आणि त्यांच्या लाल-निळ्या दिव्यांचा प्रकाश पावगात विचित्र तांबूस छटा निर्माण करत होता.
जीपमधून उतरताच राजेश थेट बंगल्याच्या मुख्य पोर्चमध्ये गेले. तिथे सब-इन्स्पेक्टर शिंदे टोर्च हातात धरून उभे होते.
जय हिंद सर, शिंदे यांनी सॅल्यूट केला.
शरीराची स्थिती काय आहे? फॉरेन्सिक टीम आली का? राजेश यांनी विचारले.
हो सर, डॉक्टर आणि फिंगरप्रिंट टीम आतच काम करत आहेत. प्राथमिक पाहणीनुसार गळ्यात धारदार शस्त्राने वार करून खून केला गेलाय, शिंदे माहिती देत पुढे चालले.
राजेश यांनी बंगल्याच्या मुख्य हॉलमध्ये प्रवेश केला. संपूर्ण हॉलमध्ये धुळीचा आणि ओलसरपणाचा उग्र वास पसरला होता. कोपऱ्यात कोळ्याची जाळी लटकत होती. पण आश्चर्य म्हणजे, हॉलच्या मध्यभागी असलेल्या महागड्या लाकडी सोफ्यावर डॉ. अरुण कोठारी यांचा मृतदेह पडलेला होता.
डॉक्टरांचे डोळे अजूनही उघडे होते, ज्यामध्ये एक अथांग भीती गोठलेली दिसत होती. त्यांच्या गळ्यातून निघालेले रक्त सोफ्यावर आणि खालच्या कारपेटवर सुकले होते. डॉक्टरांचे कपडे अत्यंत महागडे होते—ब्रांडेड सूट, महागडे बूट. पण त्या आलिशान पोशाखावर रक्ताचे डाग स्पष्ट दिसत होते.
राजेश शांतपणे मृतदेहाच्या जवळ गेले. त्यांनी खिशातून लेटेक्स ग्लोव्ह्ज काढले आणि ते हातांत चढवले. ते खाली वाकले आणि त्यांनी अत्यंत बारकाईने संपूर्ण क्राइम सीनचा आढावा घेण्यास सुरुवात केली.
राजेश यांची तीक्ष्ण नजर प्रत्येक छोट्या गोष्टीचे निरीक्षण करत होती:
पहिली गोष्ट: सोफ्यासमोरच्या लाकडी टी-पॉयवर काचेचे दोन ग्लास ठेवलेले होते. एका ग्लासात साधे पाणी होते, तर दुसऱ्या ग्लासात स्कॉच व्हिस्कीचे काही थेंब उरले होते.
(राजेश यांनी स्वतःशीच विचार केला—याचा अर्थ डॉ. कोठारी इथे एकटे आले नव्हते. त्यांच्यासोबत दुसरी एक व्यक्ती होती. दोघांनी एकत्र दारू किंवा पाणी पिण्याचे नाटक केले होते.)
दुसरी गोष्ट: बंगल्याच्या मुख्य दरवाजाचा किंवा कोणत्याही खिडकीचा कडी-कोयंडा तुटलेला नव्हता.
(याचा सरळ अर्थ असा होता की, मारेकऱ्याने दारावर थाप मारली नाही किंवा तो भिंत ओलांडून आत आला नाही. डॉक्टरांनी स्वतः त्या व्यक्तीसाठी दरवाजा उघडला होता. किंवा मग... त्या मारेकऱ्याकडे या बंद बंगल्याची दुसरी चावी आधीपासूनच होती.)
तीसरी आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट: डॉ. कोठारी यांच्या उजव्या हाताची मूठ घट्ट आवळलेली होती. त्यांच्या बोटांच्या पेरांमध्ये कागदाचा एक लहान तुकडा अडकलेला दिसत होता.
शिंदे, इथे या, राजेश यांनी बोलावले.
शिंदे घाईघाईत जवळ आले. बोलवा सर.
फॉरेन्सिक टीमला सांगा, या हातातल्या कागदाच्या तुकड्याचा फोटो आधी घ्यायला सांगा.
फोटोग्राफरने कॅमेऱ्याचा फ्लॅश मारून २-३ फोटो घेतले. त्यानंतर राजेश यांनी अत्यंत काळजीपूर्वक डॉक्टरांची घट्ट झालेली बोटे एक-एक करून बाजूला केली आणि तो सुरकुतलेला कागदाचा तुकडा बाहेर काढला.
तो एका जुन्या लेटरहेडचा तुकडा होता. त्यावर रक्ताचे काही डाग उडले होते. राजेश यांनी टॉर्चचा प्रकाश त्या कागदावर टाकला. त्यावर निळ्या शाईने, अत्यंत घाईघाईत आणि थरथरत्या हाताने इंग्रजीत फक्त दोन शब्द लिहिले होते:
PATIENT 404
प्रकरण ३: दरोडा की आखलेला कट?
पेशंट ४०४? शिंदे यांनी कागदाकडे पाहत उद्गार काढले. सर, हे काय असू शकते? एखाद्या मानसिक रुग्णाचे नाव किंवा कोड नंबर?
राजेश यांनी तो कागद प्लास्टिकच्या पारदर्शक पुरावा-पिशवीत ठेवला. ते उभे राहिले आणि सोफ्याच्या मागे जाऊन पाहू लागले.
सर, मला वाटते हा दरोड्याचा प्रयत्न असावा, शिंदे आपले मत मांडत म्हणाले. मी डॉक्टरांचे पाकीट तपासले, ते गायब आहे. त्यांच्या हातातील सोन्याची अंगठी आणि मनगटावरचे महागडे रोलेक्स घड्याळही गायब आहे. कदाचित काही चोर या बंद बंगल्यात शिरले असतील आणि डॉक्टरांनी प्रतिकार केल्यावर त्यांनी हा खून केला असेल?
राजेश यांनी शिंदे यांच्याकडे पाहिले आणि हलकेच मान हलवली. त्यांच्या चेहऱ्यावर एक छोटेसे मिश्किल हसू आले.
शिंदे... जर हा दरोडा असता, तर चोराने सोफ्यावर बसून काचेच्या ग्लासात व्हिस्की ओतून पिली नसती, राजेश टी-पॉयवरच्या ग्लासांकडे बोट दाखवत म्हणाले. दुसरी गोष्ट, चोराने डॉक्टरांच्या गळ्यात इतक्या सफाईने सुरी खुपसली नसती की डॉक्टरांना आरडाओरड करायला किंवा स्वतःचा बचाव करायला साधी संधीही मिळाली नाही. त्यांच्या अंगावर झटापटीची एकही खूण नाही.
म्हणजे सर...?
म्हणजे हा दरोडा अजिबात नाही, राजेश यांचा आवाज गंभीर झाला. पाकीट, अंगठी आणि घड्याळ फक्त पोलिसांचे लक्ष भलतीकडे वळवण्यासाठी लांबवण्यात आले आहे. हा अत्यंत थंड डोक्याने, पूर्व नियोजित केलेला खून आहे. मारेकरी आणि डॉ. कोठारी एकमेकांना खूप चांगल्या प्रकारे ओळखत होते. ते इथे एका ठरलेल्या गुप्त मीटिंगसाठी आले होते.
पण सर, डॉ. कोठारी या बंद बंगल्यात रात्री १२ वाजता एका गुप्त मीटिंगसाठी का येतील? शिंदे यांनी प्रश्न केला.
त्याच प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला शोधायचे आहे शिंदे, राजेश हॉलमध्ये इकडून तिकडे फिरत म्हणाले. डॉक्टरांचा असा कोणता भूतकाळ होता जो या बंद बंगल्याशी जोडलेला होता? आणि सर्वात महत्त्वाचे... हा PATIENT 404 कोण आहे?
राजेश यांनी खिडकीतून बाहेर पाहिले. बाहेर पावसाचा जोर वाढला होता. अंधाऱ्या रात्रीत झाडांची पाने वाऱ्यामुळे विचित्र आवाज करत होती. राजेश यांना जाणीव झाली होती की, ही केस साधीसुधी नसून एका खूप मोठ्या कटाची फक्त सुरुवात आहे.
त्यांनी शिंदेकडे वळून आदेश दिला, शिंदे, डॉक्टरांची बॉडी पोस्टमार्टमसाठी पाठवा. उद्या सकाळी ८ वाजता मला डॉ. कोठारींचे कुटुंब, त्यांचे व्यावसायिक पार्टनर आणि त्यांच्या क्लिनिकचा सर्व रेकॉर्ड टेबलवर हवा आहे. खेळ आता सुरू झाला आहे!
