સાંજના પાંચ વાગ્યા હતા. ઘરના આંગણે લોકોની અવરજવર હતી. ઘરમાં શોકનું વાતાવરણ હતું. દીવાલ પર સફેદ ફૂલોથી શણગારેલી એક તસવીર હતી—નિશાની.
નિશા હવે આ દુનિયામાં નહોતી.
માત્ર બાવન વર્ષની ઉંમરે હાર્ટ એટેકથી તેનું અવસાન થયું હતું. આખું જીવન તેણે પરિવાર માટે જીવ્યું હતું. પોતાના સપના, પોતાની ઇચ્છાઓ અને પોતાના શોખ બધું જ તેણે પતિ અને બાળકોના સુખ માટે સમર્પિત કરી દીધું હતું.
તેના પતિ મનોજ, દીકરો આરવ અને દીકરી કાવ્યા બધાં જ દુઃખી હતા. પરંતુ આ દુઃખની વચ્ચે ઘરના સ્ટોરરૂમમાં એક જૂનો લાકડાનો બોક્સ મળ્યો.
બોક્સમાં કપડાં, થોડાં જૂનાં ફોટા અને એક વાદળી રંગની ડાયરી હતી. તેના પહેલા પાનાં પર લખેલું હતું—
“આ ડાયરી ત્યારે જ વાંચજો જ્યારે હું તમારી વચ્ચે ન હોઉં.”
ઘરમાં એક અજીબ શાંતિ છવાઈ ગઈ.
મનોજે ધીમેથી પહેલું પાનું ખોલ્યું.
⸻
**“પ્રિય પરિવાર,
જો તમે આ વાંચી રહ્યા છો, તો હું કદાચ આ દુનિયામાં નથી. હું નથી ઇચ્છતી કે તમે મને યાદ કરીને માત્ર રડો. હું તો માત્ર એટલું ઇચ્છું છું કે એકવાર મને સમજો.”**
આગળ લખેલું હતું—
“લગ્નના દિવસે મેં વિચાર્યું હતું કે હું એક ઘર નહીં, એક દુનિયા બનાવીશ. પરંતુ ધીમે ધીમે સમજાયું કે દુનિયા બનાવતા બનાવતા હું પોતે ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ.”
મનોજના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.
⸻
બીજા પાનાં પર લખેલું હતું—
“મને ચિત્રો દોરવાનો ખૂબ શોખ હતો. કોલેજમાં મને રાજ્યસ્તરીય સ્પર્ધામાં પ્રથમ ઇનામ મળ્યું હતું. પરંતુ લગ્ન પછી બ્રશ હાથમાં લીધો જ નહીં. દરેક વખતે વિચારતી—આજે નહીં, કાલે દોરીશ. એ કાલ ક્યારેય આવ્યો જ નહીં.”
કાવ્યાની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યાં.
“મમ્મી ચિત્ર દોરતાં હતાં?” તેણે ધીમેથી પૂછ્યું.
કોઈ પાસે જવાબ નહોતો.
⸻
ત્રીજા પાનાં પર લખેલું હતું—
“મનોજ, હું જાણું છું કે તમે ખરાબ માણસ નથી. તમે આખો દિવસ મહેનત કરતા હતા. પણ ક્યારેક મને માત્ર પાંચ મિનિટ જોઈએ હતાં. મારી વાત સાંભળવા માટે. મારા દિવસ વિશે પૂછવા માટે. ઘણી વાર હું રસોડામાં રડી હતી, પણ બહાર આવતાં પહેલાં હસતો ચહેરો પહેરી લેતી હતી.”
મનોજનું માથું ઝૂકી ગયું.
તેને યાદ આવ્યું કે કેટલાય વખત તેણે કહ્યું હતું—
“હવે થાક્યો છું… પછી વાત કરીએ.”
એ “પછી” ક્યારેય આવ્યું નહોતું.
⸻
આરવે આગળનું પાનું વાંચ્યું.
**“આરવ,
તું જ્યારે નાનો હતો ત્યારે તને તાવ આવ્યો હતો. ત્રણ રાત હું સૂઈ નહોતી. આજે તું મોટો થયો છે. જો ક્યારેક હું ફોન કરું અને તું વ્યસ્ત હોય તો એક મિનિટ માટે જ પૂછજે—‘મમ્મી, તમે કેમ છો?’
એ એક પ્રશ્ન આખો દિવસ સુંદર બનાવી દે છે.”**
આરવ જોરથી રડી પડ્યો.
તેને યાદ આવ્યું કે છેલ્લા ઘણા મહિનાથી તે પોતાની માતાનો ફોન ઘણી વાર “પછી કરું” કહીને મૂકી દેતો.
⸻
આગળના પાનાં પર એક સૂકાયેલું ગુલાબ દબાયેલું હતું.
નીચે લખેલું હતું—
“આ ગુલાબ મનોજે મને લગ્નના બીજા વર્ષે આપ્યો હતો. એ દિવસ પછી ફરી ક્યારેય ફૂલ મળ્યું નહીં. મને ફૂલની જરૂર નહોતી… મને એ લાગણી ફરી અનુભવવી હતી.”
મનોજના હાથમાંથી ડાયરી સરકી ગઈ.
⸻
પછીના પાનાંમાં એક અલગ જ વાત હતી.
**“જો હું ક્યારેક તમને ગુસ્સે લાગી હોઉં તો જાણજો કે હું ગુસ્સે નહોતી… હું થાકી ગઈ હતી.
સ્ત્રી જ્યારે સતત મજબૂત રહેવાનો પ્રયત્ન કરે છે ત્યારે અંદરથી ધીમે ધીમે તૂટી રહી હોય છે.”**
ઘરમાં બેઠેલી દરેક સ્ત્રીની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
⸻
ડાયરીના અંતિમ ભાગમાં નિશાએ પોતાની નાની-નાની અધૂરી ઇચ્છાઓ લખી હતી.
એકવાર સમુદ્ર કિનારે સૂર્યોદય જોવો.ફરી એકવાર રંગોથી કેનવાસ ભરવો.પરિવાર સાથે એક દિવસ મોબાઇલ વગર પસાર કરવો.મનોજ સાથે વરસાદમાં ભીંજાવું.કાવ્યાને કહેવું કે પોતાના સપના ક્યારેય ન છોડે.આરવને શીખવવું કે સફળતા કરતાં સંબંધો વધુ કિંમતી છે.
છેલ્લું પાનું ખોલતાં બધાં જ નિઃશબ્દ થઈ ગયા.
**“જો હું ન રહું તો મારી માટે કોઈ મોટું સ્મારક બનાવશો નહીં.
દર વર્ષે મારા જન્મદિવસે એક વૃક્ષ વાવજો.
ઘરમાં કામ કરતી દરેક સ્ત્રીને એક દિવસની સંપૂર્ણ રજા આપજો.
અને સૌથી જરૂરી…
દરરોજ પાંચ મિનિટ પોતાના પરિવાર સાથે દિલથી વાત કરજો.
કદાચ એ પાંચ મિનિટ કોઈ ડાયરી અધૂરી રહેતી અટકાવી દેશે.”**
નીચે માત્ર બે શબ્દો લખેલા હતા—
“પ્રેમ સાથે… નિશા.”
⸻
ડાયરી બંધ થઈ ગઈ.
પરંતુ એ દિવસથી આખું ઘર બદલાઈ ગયું.
મનોજે પોતાની ઓફિસનો સમય ઓછો કર્યો. વર્ષો પછી તેણે રંગો અને કેનવાસ ખરીદ્યા અને ઘરમાં એક નાનું આર્ટ રૂમ બનાવ્યું. દિવાલ પર લખાવ્યું—
“નિશાના સપનાઓ.”
કાવ્યાએ પોતાની અધૂરી ડિઝાઇનિંગની ઇચ્છા ફરી શરૂ કરી. તેણે નક્કી કર્યું કે જીવનમાં કોઈ પણ સંબંધ માટે પોતાનું અસ્તિત્વ નહીં ગુમાવે.
આરવે એક નિયમ બનાવ્યો—દરરોજ સાંજે પોતાના પરિવાર સાથે એક કલાક મોબાઇલ વગર વિતાવવાનો.
નિશાના જન્મદિવસે તેમણે એક વૃક્ષ વાવ્યું.
મનોજે વૃક્ષની પાસે ઊભા રહી ધીમેથી કહ્યું,
“નિશા… તું જતી રહી, પણ તારી ડાયરીએ અમને જીવતા શીખવી દીધા.”
પવનનો એક મીઠો ઝોકો આવ્યો.
વૃક્ષનાં પાન હળવેથી હલ્યાં.
મનોજને લાગ્યું કે ક્યાંકથી નિશાનું જાણીતું સ્મિત ફરી એકવાર તેની સામે ઝળહળી ગયું.
તે દિવસે તેમને સમજાયું કે જીવનમાં સૌથી મોટી ભૂલ કોઈને ગુમાવવી નથી…
સૌથી મોટી ભૂલ એ છે કે કોઈ આપણી સાથે હોય ત્યારે તેને સમજવામાં મોડું કરી દેવું.
અને કદાચ દરેક ઘરમાં એક એવી ડાયરી હોય છે…
