રીલ સામે રિયલ — દાદીની જીત
“દાદી... બે મિનિટ!”
મોબાઈલના પડદા પર આંગળી ફેરવતી નાની દીકરીએ ઘરના ઓસરીમાંથી જ બૂમ પાડી.
રસોડામાં તવા પર રોટલી ફૂલાવી રહેલી એની મમ્મીએ પાછળ વળીને જોયું.
“દાદી? શું થયું?”
“ખબર નથી મમ્મી, દાદી બોલાવે છે.”
“તો જા ને બેટા. દાદી બોલાવે એટલે બે મિનિટ કાઢી લે.”
“પણ મારી રીલ અધૂરી છે. હમણાં જ અપલોડ કરવાની છે.”
મમ્મી હસી પડી.
“રીલ તો થોડી વાર પછી પણ બની જશે, પણ દાદી સાથેની બે મિનિટ પાછી નહીં આવે.”
દીકરીએ અનમને મોબાઈલ હાથમાં જ રાખ્યો અને દાદીના ઓરડા તરફ ચાલી.
દાદી બારી પાસેની ખુરશી પર બેઠાં હતાં. હાથમાં જૂની માળા હતી અને આંખો બંધ કરીને ધીમે ધીમે રામનામ જપતાં હતાં.
દીકરી તેમની બાજુમાં જઈને બેઠી.
“દાદી, શું કરો છો?”
દાદીએ આંખો ખોલી.
“ભગવાન સાથે વાતો કરતી હતી.”
“ભગવાન સાથે વાતો? એ શું જવાબ આપે?”
દાદી હસી પડ્યાં.
“તને લાગે છે ને કે હું જૂની થઈ ગઈ છું, એટલે કંઈ ખબર નથી પડતી?”
“ના દાદી! પણ ખરેખર કહો.”
“હું ભગવાનને કહું છું કે મારા ઘરના બધાને સુખી રાખજે... અને મારી આ દીકરીને મોબાઈલ કરતાં જીવન થોડું વધારે સમજાય એવી બુદ્ધિ આપજે.”
દીકરીએ મોઢું ફુલાવી દીધું.
“દાદી! હું આખો દિવસ મોબાઈલ જ ચલાવું છું એવું નથી.”
“હા, હા... આખો દિવસ નહીં. વચ્ચે વચ્ચે રાત્રે પણ ચલાવે છે!”
બંને ખડખડાટ હસી પડ્યાં.
થોડીવાર પછી દીકરી દાદીની બાજુમાં માથું ટેકવીને બેઠી.
“દાદી, તમારું બાળપણ કેવું હતું?”
પ્રશ્ન સાંભળતાં જ દાદીની આંખોમાં જાણે જૂના દિવસોનો દીવો પ્રગટી ઊઠ્યો.
“મારું બાળપણ?”
“હા.”
“તારા જેટલા રમકડાં તો નહોતાં, પણ રમવા માટે આખું ગામ હતું.”
દાદી બોલતાં ગયાં.
માટીના ઘરની સવાર, આંગણે છાંટેલું પાણી, ચુલા પર થતી રોટલીની સુગંધ, વરસાદમાં કાદવભર્યા રસ્તા, સખીઓ સાથે ખેતરની વાડીએ જવાની મજા, ઝાડ પરથી બોર તોડવા માટે થતી હોડ...
“ત્યારે પૈસા ઓછા હતા, પણ ખુશીઓ ખરીદવી પડતી નહોતી,” દાદીએ કહ્યું.
દીકરી હવે મોબાઈલ ભૂલીને દાદીને સાંભળતી હતી.
દાદીએ પોતાની જવાનીની વાત કરી. લગ્ન પછીનું નવું ઘર, અજાણ્યા લોકો વચ્ચે પોતાની જગ્યા બનાવવી, વહેલી સવારથી ઊઠીને ઘર સંભાળવું, સાસુ-સસરાની સેવા, પછી બાળકોનું ઉછેર...
“ક્યારેક થાક લાગતો હતો?”
દીકરીએ પૂછ્યું.
“ખૂબ.”
“તો આરામ કરતા?”
દાદી હસી પડ્યાં.
“એ જ તો અમારી પેઢીની ભૂલ હતી. પોતાનો થાક છેલ્લે યાદ આવતો.”
પછી દાદીએ એ દિવસોની વાત કરી જ્યારે ઘરમાં પૈસાની તંગી હતી. બાળકો બીમાર પડતાં ત્યારે ચિંતા થતી. પતિને કામમાં નુકસાન થયું ત્યારે ઘરની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પોતાની નાની નાની ઈચ્છાઓ છોડવી પડી.
“પણ દાદી, તમે દુઃખી નહોતા થતા?”
“થતાં. માણસ છીએ, પથ્થર તો નથી. પણ એ વખતે એકબીજાનો હાથ હતો. કોઈ એક થાકી જાય તો બીજો હિંમત આપતો. ઘરમાં ભોજન સાદું હોય તો પણ બધા સાથે બેસીને ખાતા.”
દાદીની વાત સાંભળતાં સાંભળતાં દીકરીની આંગળી ક્યારે મોબાઈલના રેકોર્ડ બટન પર પહોંચી ગઈ એની દાદીને ખબર જ ન પડી.
થોડીવાર પછી દીકરીએ મોબાઈલ તેમની સામે કર્યો.
“દાદી, જુઓ!”
“આ શું?”
“તમારી વાતો રેકોર્ડ થઈ ગઈ.”
દાદીએ આશ્ચર્યથી મોબાઈલ જોયો.
“મારી વાતો પણ રેકોર્ડ કરવી પડે?”
“હા. તમે જે કહો છો ને, એ બધું સાચવી રાખવું છે.”
“કેમ?”
દીકરી થોડું અટકી.
“કારણ કે... ક્યારેક તમે મારી પાસે નહીં હો, ત્યારે પણ હું તમને સાંભળી શકું.”
દાદીના ચહેરા પરનું હાસ્ય ધીમે ધીમે ઓસર્યું. આંખોમાં ભીનાશ આવી.
તેમણે દીકરીના માથા પર હાથ ફેરવ્યો.
“પાગલ... માણસની યાદો સાચવી શકાય તો જીવન ખરેખર ધનવાન બની જાય.”
દીકરીએ તરત વાત બદલી.
“દાદી, હવે એક બીજી વસ્તુ બતાવું?”
તેણે મોબાઈલમાં એક રીલ ચાલુ કરી.
દાદી થોડા સમય સુધી જોતા રહ્યાં.
“આ લોકો શું કરે છે?”
“રીલ બનાવે છે.”
“એમાં શું મળે?”
“લોકો લાઈક કરે.”
“લાઈક ખાવામાં મળે?”
દીકરી હસી પડી.
“ના દાદી!”
“તો પછી?”
“મજા આવે.”
દાદીએ માથું હલાવ્યું.
“મજા પણ એક પ્રકારનું ભોજન જ છે બેટા... બસ પેટનું નહીં, મનનું.”
દીકરીની આંખો ચમકી.
“તો ચાલો દાદી, આપણે પણ રીલ બનાવીએ!”
“હું?”
“હા! તમે તો બહુ ફેમસ થશો.”
દાદી પહેલાં તો શરમાયાં. પછી દીકરીના આગ્રહ સામે હારી ગયાં.
દીકરીએ મોબાઈલ ગોઠવ્યો. ભજનનો સૂર મૂક્યો. દાદીએ પલ્લો સરખો કર્યો અને ભજનની ધૂન પર એવી નિખાલસ મસ્તીથી અભિનય કર્યો કે દીકરી હસતાં હસતાં બેવડી વળી ગઈ.
“વાહ દાદી! તમે તો કમાલ કરી!”
“હવે બંધ કર. મારી ઉંમરે આટલું પૂરતું.”
એટલામાં મમ્મી દરવાજા પાસે આવી ઊભી રહી.
થોડીવારથી તેઓ આ બધું જોઈ રહ્યાં હતાં.
“બા,” તેમણે હસતાં કહ્યું, “રીલ તો બનાવી લીધી. હવે એને કંઈક શિખામણ પણ આપો.”
દાદીએ દીકરી સામે જોયું.
મમ્મી બોલ્યાં,
“ભણવામાં ધ્યાન આપે એ જરૂરી છે. પણ ઘરનું કામ પણ થોડું શીખવું જોઈએ. રસોઈ, ઘર સંભાળવું, કોઈ બીમાર પડે ત્યારે એની સેવા કરવી... આ બધું આવડવું જોઈએ. કાલે પારકા ઘરે જશે ત્યારે માત્ર રીલથી પેટ નહીં ભરાય.”
દીકરીએ તરત મોબાઈલ ઊંચો કર્યો.
“મમ્મી, આ ફોનથી તો ઘરે બેઠાં જમવાનું આવી જાય!”
મમ્મી હસી પડ્યાં.
દાદીએ પણ સ્મિત કર્યું.
“હા બેટા, જમવાનું તો આવી જશે...”
થોડી ક્ષણ દાદી ચૂપ રહ્યાં.
પછી ધીમેથી બોલ્યાં,
“પણ એ લાગણી ક્યાંથી લાવીશ?”
દીકરીની આંખો દાદીના ચહેરા પર સ્થિર થઈ ગઈ.
“તને તાવ આવે ત્યારે રાત્રે ઊંઘ્યા વગર તારી પાસે કોણ બેસશે? તું બે કોળિયા ઓછા ખાય ત્યારે ‘એક રોટલી વધારે લે’ એવું કોણ કહેશે? તું થાકીને ઘરે આવે ત્યારે પાણીનો ગ્લાસ હાથમાં કોણ આપશે? તું દુઃખી હોય ત્યારે કંઈ પૂછ્યા વગર તારી આંખો વાંચી લેશે કોણ?”
દાદીએ દીકરીનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો.
“મોબાઈલ સુવિધા આપી શકે છે બેટા... લાગણી નહીં.”
ઓરડામાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
દીકરીએ મોબાઈલ ધીમેથી નીચે મૂકી દીધો.
દાદીએ તેને પોતાની બાજુમાં બેસાડી.
“ચાલ, આજે તને મારી જિંદગીની એવી વાતો કહું જે કોઈ રીલમાં નહીં મળે.”
અને દાદી ફરી બોલવા લાગ્યાં.
આ વખતે દીકરીના કાનમાં માત્ર શબ્દો નહોતા પડતા; જાણે આખી એક પેઢી એની સામે જીવંત થઈ રહી હતી.
દાદીએ કહ્યું કે કેવી રીતે લગ્ન પછી તેમણે ઘરનું કામ શીખ્યું હતું. શરૂઆતમાં રોટલી ગોળ ન બનતી. ક્યારેક શાકમાં મીઠું વધારે પડતું. ક્યારેક વહેલી સવારથી કામ કરતાં કરતાં આંખો ઊંઘથી ભરાઈ જતી.
“પણ ધીમે ધીમે શીખી ગઈ.”
“કેમ?”
“કારણ કે જીવનમાં બધું કોઈ શીખીને આવતું નથી. કેટલાંક પાઠ હાથ ગંદા કરીને જ શીખવા પડે.”
દાદીએ પોતાના બાળકોના બાળપણની વાત કરી.
“તારા દાદા હતા ત્યારે પૈસા ઓછા હતા. પણ એમને ક્યારેય લાગવા દીધું નહીં કે ઘરમાં કંઈ ઓછું છે. પોતાના માટે નવું કપડું ન લેવું પડે તો ચાલે, પણ બાળકોના ચહેરા પર તહેવાર હોવો જોઈએ.”
દીકરી ચૂપચાપ સાંભળતી રહી.
“અને પછી?”
“પછી બાળકો મોટા થયા. ઘર બદલાયું. સમય બદલાયો. બધું બદલાતું ગયું... પણ એક વસ્તુ ક્યારેય બદલાઈ નહીં.”
“શું?”
“ઘરવાળાઓ માટે કંઈક કરી આપવાની ઈચ્છા.”
દાદીએ દીકરી તરફ જોયું.
“બેટા, ઘરકામનો અર્થ માત્ર વાસણ ધોવા કે રોટલી બનાવવી નથી. એ તો પોતાના માણસ માટે કંઈક કરવાની કળા છે.”
આ વાક્ય દીકરીના મનમાં ક્યાંક ઊંડે ઉતરી ગયું.
તેને પહેલી વાર સમજાયું કે દાદી જે કામને ‘જવાબદારી’ કહે છે, એમાં પ્રેમ છુપાયેલો છે.
થોડીવાર પછી દીકરીએ દાદીના ખોળામાં માથું મૂકી દીધું.
“દાદી... મને સમજાઈ ગયું.”
“શું?”
“મોબાઈલ ખરાબ નથી. પણ જો મોબાઈલ મને મારી જાતથી, મારા ઘરથી અને મારા માણસોથી દૂર કરે તો એ ખોટો ઉપયોગ છે.”
દાદીની આંખોમાં સંતોષ હતો.
“અને?”
“હું ભણીશ. મોબાઈલ પણ વાપરીશ. રીલ પણ બનાવીશ. પણ સાથે રસોઈ શીખીશ, ઘરનું કામ શીખીશ, જવાબદારી શીખીશ.”
મમ્મી પણ હવે નજીક આવીને ઊભી રહી.
દીકરીએ મમ્મીનો હાથ પકડી લીધો.
“અને એક દિવસ આ બધું કામ મોબાઈલથી જ આગળ લઈ જઈશ.”
મમ્મીએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું,
“એટલે?”
દીકરીના ચહેરા પર નવી ચમક હતી.
“દાદીની વાનગી શીખીશ. તમારી મીઠાઈ શીખીશ. પછી ઘરેથી ટિફિન સેવા શરૂ કરીશ. મીઠાઈ બનાવીને વેચીશ. આ મોબાઈલથી જ લોકો સુધી પહોંચાડીશ.”
દાદી ખડખડાટ હસી પડ્યાં.
“વાહ! એટલે રીલનો અંત અહીં નહીં, અહીંથી શરૂ થાય છે!”
મમ્મીની આંખોમાં ગર્વ આવી ગયો.
“બા, આજે તમે તો મારી દીકરીને મોબાઈલથી જ વ્યવસાય શીખવી દીધો.”
દાદીએ હસીને કહ્યું,
“મોબાઈલને દોષ ન આપવો વહુ. સાધન ક્યારેય ખરાબ નથી હોતું. માણસ તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે એ મહત્વનું.”
દીકરી દાદી અને મમ્મી બંનેને ભેટી પડી.
મોબાઈલ હજુ પણ ટેબલ પર પડ્યો હતો.
થોડીવાર પહેલાં જે મોબાઈલ તેમના વચ્ચે દીવાલ બની રહ્યો હતો, એ જ હવે તેમના સપનાઓને જોડતો પુલ બની ગયો હતો.
સ્ક્રીન પર દાદીની બનાવેલી રીલ ફરી રહી હતી.
ભજનનો સૂર સંભળાતો હતો.
દાદી હસતાં હતાં.
દીકરી હસતી હતી.
મમ્મી બંનેને જોઈને હસી રહી હતી.
પરંતુ એ દિવસે બનેલી સૌથી સુંદર રીલ મોબાઈલમાં નહોતી.
એ તો ત્રણ પેઢીઓના હૃદયમાં બની હતી.
એમાં કોઈ ફિલ્ટર નહોતું.
કોઈ ટ્રેન્ડિંગ ગીત નહોતું.
કોઈ લાઈકની અપેક્ષા નહોતી.
માત્ર લાગણી હતી.
દાદીએ દીકરીનો હાથ પોતાના હાથમાં લઈને કહ્યું,
“બેટા, રીલ બનાવજે... જરૂર બનાવજે. સમય બદલાય છે તો આપણે પણ બદલાવું જોઈએ. પણ એટલું યાદ રાખજે—મોબાઈલ તારા હાથમાં રહે એ સારું છે, બસ તારો હાથ ક્યારેય સંબંધોના હાથમાંથી છૂટવો ન જોઈએ.”
દીકરીએ દાદીનો હાથ મજબૂતીથી પકડી લીધો.
“ક્યારેય નહીં.”
અને એ ક્ષણે જાણે દાદી જીતી ગયાં હતાં.
આગળના દિવસોમાં દીકરીએ રીલ બનાવવાનું બંધ કર્યું નહીં.
પણ હવે દરેક રીલની પાછળ કોઈક શીખ હતી.
ક્યારેક દાદીની વાનગી.
ક્યારેક મમ્મીની મીઠાઈ.
ક્યારેક ઘરની નાની જવાબદારી.
અને ક્યારેક દાદીની જીવનકથા.
ધીમે ધીમે એના ફોનની દુનિયા બદલાઈ ગઈ.
હવે એમાં માત્ર બીજાના જીવનની રીલ નહોતી.
એમાં પોતાના ઘરની સુગંધ હતી.
દાદીના હાથનો સ્વાદ હતો.
મમ્મીની મહેનત હતી.
અને એક દીકરીનું એવું સ્વપ્ન હતું, જે એક દિવસ ઘરના રસોડામાંથી નીકળી આખી દુનિયા સુધી પહોંચવાનું હતું.
દાદી રોજ સાંજે એને રસોઈ શીખવતાં.
અને દીકરી રોજ દાદીને નવી રીલ શીખવતી.
બંને એકબીજાથી કંઈક શીખતાં રહ્યાં.
કારણ કે પેઢીઓ વચ્ચેનો સાચો સંબંધ એ નથી કે એક જૂની રહે અને બીજી નવી બની જાય...
સાચો સંબંધ તો ત્યારે બને છે, જ્યારે જૂની પેઢી અનુભવ આપે અને નવી પેઢી નવી દિશા.
અને એ ઘરમાં એ દિવસથી એક નવો નિયમ બની ગયો—
રીલ પણ બનશે... અને રિયલ જીવન પણ.
કારણ કે રીલ થોડા સેકન્ડ જીવે છે,
પણ સંબંધોની રિયલ લાગણી આખી જિંદગી.
#storytime #GujaratiCulture #varta #ronakjoshi #rahgir
@topfans Rj રાહગીર Ronak Joshi
