વિજ્ઞાનશાખામાં ભણી છું, ગણિત વિષય ભણાવું છું અને માતૃભાષાને ચાહું છું. સાહિત્યની પૂજા કરુંછું. પ્રયત્ન કરું છું કે પોતાનાં જ વિચારો અહીં રજુ કરું ઉઠાંતરી કરવાને બદલે.

સુપ્રભાત મિત્રો.

કેવું બધાને?
મજામાં તો હશો જ
જય શ્રી કૃષ્ણ.

તમને વિચાર તો આવ્યો જ હશે કે આ શું લખે છે આમ અચાનક? આ અચાનક નથી, હું તો તમને જણાવવા માંગુ છું કે આજે હાઈકુનો દિવસ છે. હા, આજે 17 એપ્રિલ. આજનો દિવસ વિશ્વભરમાં હાઈકુ દિન તરીકે ઉજવાય છે.

જાપાની કવિતાનો ખૂબ જ ટૂંકો અને અતિ પ્રતિષ્ઠા પામેલો આ કાવ્યપ્રકાર છે. તમે તો સૌ જાણો જ છો કે હાઈકુ એ સત્તર અક્ષરોનું બનેલું કાવ્ય છે, જે ત્રણ લીટીમાં લખાય છે. પહેલી, બીજી અને ત્રીજી લીટીમાં અનુક્રમે 5, 7, 5 એમ અક્ષરો હોય છે. મૂળ જાપાની આ પ્રકાર જાપાનમાં માત્ર એક જ લીટીમાં લખાય છે. એને ત્રણ લીટીમાં લખવાની શરૂઆત અંગ્રેજી ભાષામાં થઈ હતી.

ઓગણીસમી સદીમાં મોશીકા શીકી દ્વારા 'હાઈકુ' નામકરણ કરવામાં આવ્યું. હાઈકુની વિશેષતા એ છે કે એનો એક એક શબ્દ અર્થસભર હોય છે. હાઈકુમાં કવિના અંગત ભાવ કે ચિંતનને બદલે વસ્તુનું મહત્ત્વ વધારે હોય છે, એટલે કે વસ્તુલક્ષી હોય છે. તેમાંથી ઉપસતુ ચિત્ર વાંચનારનાં મનમાં કેટલી સંવેદના ઉત્પન્ન કરે છે તેનાં પરથી હાઈકુની સફળતા નક્કી થાય છે.

બાશો અને મુસોનની જાપાનના સૌથી સમર્થ હાઈકુ રચયિતા ગણાય છે. ટી. ઈ. હ્યુમ, ડબ્લ્યુ. બી. યેટસ, એમી લોઅલ અને રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ પણ હાઈકુથી પ્રભાવિત હતાં અને લખતા હતાં.

મૂળ જાપાનના પરંતુ અમેરિકામાં રહીને મોટા થયેલા કવિ કેનેથ યેશુદાએ હાઈકુનાં ત્રણ પ્રકાર પાડ્યા છે:- લંબ, સ્મક્ષિતિજ અને તિર્યક. આ ઉપરાંત તેમણે હાઈકુને 'એક શ્વાસી' તરીકે ઓળખાવ્યું છે, કારણ કે હાઈકુ એક જ શ્વાસમાં વંચાઈ અને બોલાઈ જાય છે. તેમણે જાપાની કવિઓના હાઈકુઓ અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યા છે. આ ઉપરાંત તેમણે ઈ. સ. 1947માં પોતાનો હાઈકુ સંગ્રહ 'અ પેપર પોંડ' રજુ કર્યો હતો.

દિનેશ કોઠારી અને અનિરુદ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ ગુજરાતી સાહિત્યમાં સૌ પ્રથમ હાઈકુ લાવ્યા હતા, પરંતુ એને પ્રખ્યાત બનાવ્યું હતું કવિ શ્રી સ્નેહરશ્મિએ. ગુજરાતીમાં હાઈકુની યોગ્ય શરૂઆત 1965માં સ્નેહરશ્મિ દ્વારા જ થઈ હતી અને 1966માં તેમણે પોતાનો હાઈકુ સંગ્રહ 'સોનેરી ચાંદ રૂપેરી સૂરજ' રજુ કર્યો હતો. કવિશ્રીઓ રાજેન્દ્ર શાહ, ઉશનસ, પ્રિયકાન્ત મણિયાર, રાવજી પટેલ, ધીરુ પરીખ અને ધનસુખલાલ પારેખે પણ હાઈકુઓ રચ્યા છે. વીસમી સદીના આઠમાં દાયકામાં ગુજરાતી કવિઓએ હાઈકુમાં નવીનતા લાવવાના ઘણાં પ્રયત્નો કર્યા. કવિશ્રી મનોજ ખંડેરિયાએ તો હાઈકુ અને ગઝલ ભેગા કરીને કાવ્યો બનાવ્યા છે.

- સ્નેહલ જાની

Read More

ચુપ રહેલી દરેક વ્યક્તિ પણ કઈંક બોલવા માંગતી હોય છે...

*બની શકે કે એ યોગ્ય સમય કે શબ્દોની શોધમાં હોય..??*

Mrs. Snehal Rajan Jani લિખિત વાર્તા "મારા કાવ્યો - ભાગ 7" માતૃભારતી પર ફ્રી માં વાંચો
https://www.matrubharti.com/book/19909509/mara-kavyo-7



મારા કાવ્યો ભાગ 7 રજુ કરું છું.

Read More

ચૈત્રી નવરાત્રિ, ગુડી પડવો, હિંદુ નૂતન વર્ષ, વૈશાખી તેમજ અન્ય તહેવારોની સૌને શુભકામનાઓ.

જે રીતે રાજ્યમાં અને દેશમાં લોકોને આપવા માટે ઓક્સિજન ખૂટી પડ્યો છે એ જોઈને આશા રાખીએ કે માનવી પોતાના ભૌતિક સુખોને બાજુ પર મૂકી દઈને પહેલાં જંગલો અને પર્યાવરણની સુરક્ષા કરે જેથી કુદરતી ઓક્સિજન જ પુરતો થઈ રહે.

Read More

ન બેસી રે ઓ માનવી
રાખીને ભરોસો માત્ર
હસ્તરેખા પર!!!

કર હિંમત એટલી કે
બદલે ભગવાન પણ
તારી હસ્તરેખાઓ
જોઈને તારો પરિશ્રમ!!!

બન તુ પોતે જ પોતાનો
ભાગ્યવિધાતા અને રચ
પોતે જ પોતાની હસ્તરેખા!!

કર પરિશ્રમ એટલો કે
જોનારા સૌ રહી જાય
અવાચક અને જુએ સૌ
પોતાની હસ્તરેખા કે કેમ
નથી એ આના જેવી???
- સ્નેહલ જાની

Read More

લૉકડાઉન દરમ્યાન એક વ્યસ્ત બપોરે... બે મિત્રો ફૉન પર...
પહલો: કેમ શું કરે છે?
બીજો: એકલો એકલો ઢગલાબાજી રમું છું...
પહેલો: કેવી રીતે..?
બીજો: એક બાજુ વાસણનો ઢગલો અને બીજી બાજુ કપડાંનો...!
😂😜😀

Read More

Mrs. Snehal Rajan Jani લિખિત વાર્તા "મારા કાવ્યો - ભાગ 6" માતૃભારતી પર ફ્રી માં વાંચો
https://www.matrubharti.com/book/19909508/mara-kavyo-6



મારા કાવ્યોનો ભાગ 6 રજુ કરૂ છું.
આશા રાખું છું તમને ગમશે.

Read More

એક જ દે ચિનગારી
ન માત્ર કોઈ ઝગડા માટે કે
ન માત્ર બીજાને પરેશાન કરવા.

બન તુ એક જ ચિનગારી
કોઈનાં નિરાશાનાં સમયમાં
આશાનું કિરણ બનીને.

એક જ દે ચિનગારી તુ
હતાશ થયેલ જીવને
સાંત્વના આપવા.

એક જ દે ચિનગારી
દુઃખી ચહેરાને બનીને
એનું હાસ્ય.

ન બની શકે તુ કોઈનો
સહારો તો કંઈ નહીં
એક જ દે ચિનગારી
કે બને એ પોતે જ પોતાનો સહારો.

- સ્નેહલ જાની

Read More

હૈયે ભર્યું હોય રુદન
ને આંખો રહેતી હસતી,
આ તો આવડત છે એક
સમજદાર સ્ત્રીની!!!!!

હૈયે ભર્યું રુદન ને તોયે
બતાવે પોતાને કઠણ,
હોય રુદન હૈયામાં ને તોય
નિભાવે જવાબદારી રાખી
હ્રદય પર પત્થર, આ જ
તો છે ખૂબી એક પિતાની!

ઘડી હોય વ્હાલસોયી દીકરીનાં
વિદાયપ્રસંગની અને ચોધાર
આંસુએ રડે મા દિકરી, પણ
હૈયામાં હોય અફાટ રુદન, ને
છતાં એ મા દિકરીને હિંમત આપે
આ ઉપરથી કથણ હ્રદયનો પિતા!

ક્યારેક રડતી આંખો છેતરામણી
હોય ને ક્યારેક હસતો ચહેરો કરતો
હોય હૈયાફાટ રુદન!!!

ન ઓળખી શકે જો કોઈ
હાસ્ય પાછળનું રુદન અને
રુદન પાછળની પીડા તો
વ્યર્થ છે સંબંધ!!!!!
- સ્નેહલ જાની

Read More