त्या गहूबाईंची ही प्रेरणादायी जीवनगाथा..."
माणसाचं वय किती असावं?
साठ? सत्तर? ऐंशी?
फार तर नव्वद?
आणि जर मी तुम्हाला सांगितलं की माझ्या शेजारी राहणारी एक वृद्ध स्त्री आजही स्वतःची कामं स्वतः करते, स्वतःच्या पायांवर उभी राहते आणि वयाच्या एकशे चौदा वर्षांनंतरही जगण्याशी रोज नवा करार करते, तर?
कदाचित तुमचा विश्वास बसणार नाही.
कारण आजच्या काळात वय वाढण्यापूर्वीच माणसं थकतात. शरीर वृद्ध होण्यापूर्वीच मन म्हातारं होतं. स्वप्नं जिवंत असतानाच आशा मरून जातात.
पण आमच्या शेजारची गहूबाई हे या सगळ्याला अपवाद आहेत.
नाही...
अपवाद हा शब्दही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वासाठी लहान पडतो.
त्या एखाद्या जुन्या वटवृक्षासारख्या आहेत.
वादळं आली...
पाऊस आला...
दुष्काळ आले...
पिढ्या बदलल्या...
काळ बदलला...
पण त्या अजूनही उभ्या आहेत.
शांतपणे.
निमूटपणे.
आणि अभिमानाने.
आमच्या घरापासून दोन घरं सोडून त्यांचं छोटंसं घर आहे. मातीचा गंध अजूनही जिवंत असलेलं. अंगणात सूर्यकिरण खेळत असलेलं. आणि त्या घराच्या प्रत्येक भिंतीवर श्रमांची सावली विसावलेली.
पहाट अजून जागी झालेली नसते.
आकाशाच्या काठावर प्रकाशाची पहिली रेषा उमटायची असते.
गावातील कुत्रीही अंग ताणत असतात.
तेव्हा गहूबाईंचा दिवस सुरू झालेला असतो.
घर झाडून झालेलं.
चूल पेटलेली.
भाकरी भाजून झालेली.
धुणीभांडी आटोपलेली.
आणि मग त्या ओसरीवर येऊन बसतात.
त्या बसण्याकडे पाहताना मला नेहमी वाटतं—
त्या विश्रांती घेत नसतात.
त्या आयुष्याशी बोलत असतात.
कधीकाळी हातात लहान मुलांची बोटं असतील...
आज काठी आहे.
कधीकाळी डोक्यावर संसाराची जबाबदारी असेल...
आज आठवणींचं ओझं आहे.
पण चेहऱ्यावरचा शांतपणा मात्र तसाच आहे.
एक दिवस सकाळी मी घराबाहेर आलो.
समोर झाडाच्या सावलीत गहूबाई बसलेल्या दिसल्या.
हातात बांबूची काठी.
डोक्यावर पदर.
चेहऱ्यावर समाधान.
पण डोळ्यांत एक वेगळीच चमक.
जणू कुठेतरी जायची घाई.
मी विचारलं,
"आत्या, कुठं जायचं?"
त्या म्हणाल्या,
"बँकेत... पेन्शन घ्यायला."
त्यांच्या त्या चार शब्दांत मला संपूर्ण आयुष्य ऐकू आलं.
पेन्शन...
काहींसाठी ती एक रक्कम असते.
पण आयुष्यभर मातीशी कुस्ती खेळलेल्या हातांसाठी तो सन्मान असतो.
कष्टांची पावती असते.
जगण्याने दिलेलं मानपत्र असतं.
मी त्यांना सांगितलं की आज व्यवहार बंद आहेत.
त्या शांतपणे मान हलवून बसल्या.
पण त्यांच्या डोळ्यांतील निर्धार हलला नव्हता.
काही वेळाने त्यांनी मला विचारलं,
"गाडीवर बसून येऊ का?"
मी सहज म्हणालो,
"नको आत्या... पडाल. वय झालंय."
त्या क्षणी मला वाटलं, मी योग्य बोललो.
पण काही वेळाने नियतीनेच मला माझी चूक दाखवली.
आईने घरातून हाक मारली.
"दादा, जरा बाहेर बघ."
मी दारातून बाहेर आलो.
आणि पुढच्या काही क्षणांसाठी माझा श्वास जणू थांबून गेला.
समोर गहूबाई स्कुटीवर बसलेल्या होत्या.
काळी स्कुटी.
तिच्या बाजूला टेकलेली बांबूची काठी.
लुगड्याचा पदर वाऱ्यावर हलत होता.
हातात छोटीशी पिशवी होती.
देह जवळजवळ वाकलेला.
पण आत्मविश्वास?
तो मात्र एखाद्या डोंगरासारखा ताठ उभा होता.
त्या क्षणी मला असं वाटलं—
मी एका वृद्ध स्त्रीकडे पाहत नव्हतो.
मी इच्छाशक्तीच्या मूर्तीसमोर उभा होतो.
त्या दृश्याने माझ्या मनात काहीतरी खोलवर हलवलं.
कारण माझ्यासमोर बसलेली ती स्त्री वयाच्या एकशे तेरा वर्षांशी झुंज देत नव्हती.
ती त्यावर राज्य करत होती.
तिच्या हातातील काठी मला अचानक साधी काठी वाटेनाशी झाली.
ती शतकभराच्या प्रवासाची साक्षीदार वाटू लागली.
त्या सुरकुत्या मला वयाच्या खुणा वाटेनाशा झाल्या.
त्या काळाने लिहिलेल्या कविता वाटू लागल्या.
त्या डोळ्यांतला प्रकाश मला साधा प्रकाश वाटला नाही.
तो जगण्याच्या प्रेमाचा अखंड दीप वाटला.
त्या क्षणी एक प्रश्न माझ्या मनात वीजेसारखा चमकून गेला—
आपण खरंच जगतो का?
की फक्त दिवस ढकलतो?
कारण इथे एक स्त्री होती...
जिचा देह थकला होता.
पावलं मंदावली होती.
दृष्टी कमी झाली होती.
पण जगण्याची इच्छा अजूनही तरुण होती.
आज आपण सुखसोयींच्या गर्दीत जगतो.
तरीही असमाधानी असतो.
सगळं असूनही रिकामे असतो.
आणि गहूबाई?
त्यांच्याकडे फार काही नाही.
पण त्यांच्याकडे जगण्याचा आनंद आहे.
स्वाभिमान आहे.
आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे—
हार न मानण्याची ताकद आहे.
त्या दिवशीचा तो प्रसंग आजही माझ्या मनात ताजा आहे.
कारण तो एक फोटो नव्हता.
तो एका शतकाचा चेहरा होता.
तो जिद्दीचं स्मारक होता.
तो मनुष्याच्या अपार सामर्थ्याचा पुरावा होता.
आजही गहूबाईंचा विचार आला की माझ्या मनात एकच वाक्य घुमतं—
वय माणसाला थांबवत नाही.
थांबवतं ते मनाचं हार मानणं.
आणि गहूबाई?
त्यांनी अजून हार मानलेली नाही.
म्हणूनच त्या आजही जिंकत आहेत.
दररोज.
प्रत्येक श्वासासोबत.
प्रत्येक पावलासोबत.
आणि प्रत्येक नव्या उगवत्या दिवसासोबत.
©️ Copyright : avinash.b.dhale11@gmail.com
आपल्याला आवडल्यास खालील कमेंट बॉक्स मध्ये नक्की सांगा....
लेखन :
अविनाश शांताबाई भिमराव ढळे
'एक अश्वत्थामा'
