"ધ લાસ્ટ ચેપ્ટર" — પ્રકરણ ૧૦: કુદરતને માણવાની પળો અને જીવનદર્શન
મનાલીની સીમાઓ વટાવીને સ્પિતી વેલી (Spiti Valley) તરફ આગળ વધતા રસ્તાઓ વધુ સાંકડા, ઊંચા અને ખતરનાક બનતા જતા હતા. પર્વતોની કટાઈ કરીને બનાવેલા એ પથરાળ માર્ગો પર મુસાફરી કરવી એ કોઈ રોમાંચક સાહસથી કમ નહોતું. હિમાચલ પ્રદેશના આ નિર્જન અને બરફાચ્છદ પ્રદેશમાં હવામાન ક્યારે પલટો લઈ લે તેની કોઈ ખાતરી હોતી નથી. મનાલીથી આગળ થોડે દૂર નીકળ્યા બાદ અચાનક આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો ઘેરાઈ આવ્યા અને ધોધમાર વરસાદ શરૂ થઈ ગયો.
વરસાદના કારણે પહાડોની કાચી માટી અને વિશાળ પથ્થરો સરકવા લાગ્યા—ભારે ભૂસ્ખલન (Landslide) થવાથી આગળનો મુખ્ય રસ્તો સંપૂર્ણપણે બ્લોક થઈ ગયો હતો. જીપ આગળ વધી શકે તેમ નહોતી, અને ભારે તોફાન તથા કાદવના કારણે પ્રિયાંશ અને માયાએ નજીકના જ એક નાના, સુંદર પણ પછાત પહાડી ગામમાં આશરો લેવો પડ્યો.
આખો દિવસ ધોધમાર વરસાદ વરસ્યા પછી જ્યારે સાંજે વાતાવરણ શાંત પડ્યું, ત્યારે પ્રકૃતિનું એક અદ્ભુત અને મનમોહક સ્વરૂપ જોવા મળ્યું. ધોધમાર વરસાદ પછી પહાડોની ઊંચી કંદરાઓ પરથી અનેક નાના-મોટા સફેદ ઝરણાં દૂધ જેવા પ્રવાહ સાથે નીચે વહી રહ્યા હતા. આસપાસના દેવદારના વનો અને ભેજવાળી માટીમાંથી આવતી મીઠી સોડમ આખા વાતાવરણને એકદમ પવિત્ર અને જીવંત બનાવી રહી હતી.
ગામના છેડે આવેલા એક સાદા, લાકડાના મકાનના વરંડામાં બેસીને પ્રિયાંશ અને માયા ગરમાગરમ ચાનીુ ચુસ્કી લઈ રહ્યા હતા. આ કુદરતી સુંદરતા અને અચાનક આવેલી આ મુસીબત વચ્ચે પ્રિયાંશ પોતાના જીવનના ગણિત અને ભવિષ્યની ચિંતાઓમાં ડૂબેલો હતો. તેના ચહેરા પર છવાયેલી એ અશાંતિને માયાએ નોટિસ કરી.
માયાએ પોતાનો ચાનો કપ બાજુના ટેબલ પર મૂક્યો, પ્રિયાંશ સામે જોયું અને હળવા સ્મિત સાથે કહ્યું, "એન્જિનિયર સાહેબ! કુદરત ક્યારેય કોઈ પ્લાનિંગ નથી કરતી મિત્ર, છતાં બધું જ પરફેક્ટ ગોઠવાય છે. તું કેમ તારી જિંદગીના નકશા બનાવવા માટે આટલો પરેશાન છે?"
પ્રિયાંશે આશ્ચર્યથી માયા સામે જોયું. માયાની આ વાત સીધી તેના હૃદયને સ્પર્શી ગઈ. માયાએ આગળ કહ્યું, "આ પહાડોને જો... એ કોઈ એન્જિનિયરિંગ બ્લૂપ્રિન્ટ વગર ઊભા છે, છતાં અડગ છે. આપણે માણસો જિંદગીના દરેક સેકન્ડને કંટ્રોલ કરવા માંગીએ છીએ, અને એટલે જ અસલી જીવવાનું ભૂલી જઈએ છીએ."
પ્રિયાંશ નીચી નજરે પોતાના હાથમાં પકડેલી રહસ્યમય ડાયરી જોવા લાગ્યો. તેને સમજાયું કે અત્યાર સુધી તેનું જીવન માત્ર માર્ક્સ, ડિગ્રીઓ અને પિતાના સપનાઓના ફોર્મ્યુલા પર ચાલતું હતું. આ પહાડોની ખુલ્લી હવા અને માયાની આ ફિલસૂફીએ તેના મગજમાંથી એન્જિનિયરિંગના જટિલ સમીકરણોને હળવા કરી દીધા હતા.
જે વૃદ્ધ ગ્રામવાસીએ તેમને એ મકાનમાં આશરો આપ્યો હતો, તે એક દાદાજી હતા જેમના ચહેરા પર પહાડો જેવી જ કરચલીઓ અને આંખોમાં ઊંડો અનુભવ છુપાયેલો હતો. તે ધીમા પગલે વરંડામાં આવ્યા અને પ્રિયાંશના હાથમાં રહેલી એ જૂની ડાયરી પર તેમની નજર પડી.
દાદાજીએ અચાનક થોભી જઈને એ ડાયરી તરફ આંગળી ચીંધી અને ભારે, ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું, "બેટા... આ ડાયરી તારી પાસે ક્યાંથી આવી? આ કાળા પૂંઠાવાળી અને લાલ અક્ષરોવાળી ડાયરી મેં દસ વર્ષ પહેલાં જોઈ હતી."
પ્રિયાંશ અને માયા બંને ચોંકી ગયા. પ્રિયાંશે ઝડપથી પૂછ્યું, "દાદાજી, તમે આ ડાયરી ઓળખો છો? આના લેખક દેવદત્ત શાસ્ત્રી ક્યાં છે?"
વૃદ્ધ દાદાજીએ એક ઊંડો નિઃશ્વાસ નાખ્યો, દૂર ધુમ્મસથી છવાયેલી પર્વતમાળા તરફ જોયું અને ગંભીર અવાજે કહ્યું, "આ ડાયરીનો અસલી માલિક દેવદત્ત શાસ્ત્રી... દસ વર્ષ પહેલાં આ જ પહાડોમાં, પેલી 'શૂન્યથી પર' ગુફાની શોધ કરતા કરતા રહસ્યમય રીતે કાયમ માટે ખોવાઈ ગયો હતો! કોઈએ એને ક્યારેય પાછો આવતા જોયો નથી..."
દાદાજીના આ શબ્દો સાંભળીને વરંડામાં ફૂંકાતો ઠંડો પવન પણ જાણે એક ક્ષણ માટે થંભી ગયો. પ્રિયાંશના હાથમાં રહેલી એ ડાયરી હવે માત્ર એક પુસ્તક નહોતી, પણ એક મૃત વ્યક્તિનો પડછાયો બની ગઈ હતી... પહાડોનું રહસ્ય હવે તેના સૌથી ખતરનાક અને અંધારા વળાંક પર પહોંચી ચૂક્યું હતું!
: