भाग १: महायुद्धाची पहिली ठिणगी आणि 'व्हर्सायचा तह' २८ जून १९१९. फ्रान्सची राजधानी पॅरिसपासून काही अंतरावर असलेला 'व्हर्साय'चा (Versailles) राजवाडा आज एका ऐतिहासिक आणि तितक्याच तणावपूर्ण घटनेचा साक्षीदार होण्यासाठी सज्ज झाला होता. राजवाड्याच्या बाहेर हजारो लोकांची गर्दी जमली होती. हवेत एक विचित्र शांतता पसरली होती. ही शांतता आनंदाची नव्हती की दुःखाची, ती होती एका अनपेक्षित भविष्याची. तब्बल चार वर्षे संपूर्ण जगाला आपल्या कचाट्यात घेणारे पहिले महायुद्ध आता कुठे शांत झाले होते. पण या चार वर्षांनी जगाला काय दिले होते? लाखो निष्पाप सैनिकांचे छिन्नविछिन्न झालेले मृतदेह, उद्ध्वस्त झालेली शहरे, अनाथ झालेली लहान मुले आणि रक्ताने माखलेली युरोपची भूमी. युद्धात सहभागी ...Read More

रुग्णालयाच्या त्या अंधाऱ्या खोलीतून जेव्हा अ‍ॅडॉल्फ हिटलर बाहेर पडला, तेव्हा त्याच्यासमोर एक भकास जर्मनी उभा होता. ज्या देशासाठी त्याने महायुद्धात आपल्या प्राणाची बाजी लावली, तो देश आता आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला होता. हिटलरच्या मनात सूडाची आग तर धगधगत होती, पण त्याच्यासमोर सर्वात मोठा प्रश्न हा होता की—बदला घ्यायचा कसा? एक सामान्य सैनिक, ज्याला म्युनिकच्या रस्त्यांवर कोणी ओळखतही नव्हते, तो संपूर्ण जर्मनीचे नशीब कसे बदलणार? सत्तेच्या सर्वोच्च खुर्चीपर्यंत पोहोचण्याचा रस्ता कोणता होता? हिटलर जेव्हा म्युनिकच्या गल्ल्यांमध्ये स्वतःचे अस्तित्व शोधण्यासाठी धडपडत होता, अगदी त्याच वेळी जर्मनीच्या सीमेपलीकडे, इटली देशामध्ये एका अशा वादळाचा जन्म होत होता, ज्याने हिटलरला त्याच्या सर्व ...Read More

नोव्हेंबर १९२३. जर्मनीमधील बावरिया (Bavaria) प्रांताची राजधानी असलेले 'म्युनिक' (Munich) शहर एका मोठ्या राजकीय आणि सामाजिक वादळाच्या उंबरठ्यावर उभे पहिल्या महायुद्धातील पराभव आणि व्हर्सायच्या तहामुळे लादण्यात आलेल्या अवाढव्य दंडामुळे जर्मनीची अर्थव्यवस्था अक्षरशः रसातळाला गेली होती.या काळात जर्मनीत 'हायपरइन्फ्लेशन' (Hyperinflation) म्हणजेच महागाईने असा उच्चांक गाठला होता, ज्याची इतिहासात नोंद नाही. कागदी पैशाची किंमत शून्य झाली होती. एक पावाचा तुकडा घेण्यासाठी लोकांना अब्जावधी 'मार्क्स' (जर्मन चलन) मोजावे लागत होते. लोक बॅगांमध्ये पैसे भरून दुकानात जात होते. कधीकधी लोक चुलीत लाकडे जाळण्याऐवजी पैशांचे बंडल जाळत होते, कारण लाकूड पैशांपेक्षा महाग झाले होते. या भयंकर परिस्थितीमुळे संपूर्ण जर्मन जनतेच्या मनात स्वतःच्या लोकशाही सरकारविरुद्ध ...Read More

१९२४ चा फेब्रुवारी महिना उजाडला होता. म्युनिकचे बंड पूर्णपणे चिरडले गेले होते, नाझींचे १६ सैनिक जमिनीवर रक्ताच्या थारोळ्यात पडले आणि अ‍ॅडॉल्फ हिटलर देशद्रोहाच्या (High Treason) भयंकर आरोपाखाली तुरुंगात होता. कायद्यानुसार या गुन्ह्यासाठी केवळ एकाच शिक्षेची तरतूद होती—ती म्हणजे थेट फाशी! संपूर्ण जर्मनीला वाटले होते की म्युनिकच्या अंधाऱ्या कोठडीत आता हिटलर नावाच्या एका माथेफिरूचे राजकीय करिअर कायमचे संपले आहे. पण खटला सुरू झाला आणि हिटलरने या संकटालाच एका सर्वात मोठ्या राजकीय रंगमंचाचे रूप दिले. फेब्रुवारी १९२४ मध्ये जेव्हा म्युनिकच्या विशेष न्यायालयात खटल्याची सुनावणी सुरू झाली, तेव्हा सभागृह आंतरराष्ट्रीय पत्रकारांनी आणि सामान्य नागरिकांनी खचाखच भरले होते. हिटलरने कोर्टात स्वतःचा बचाव करण्यासाठी ...Read More

२० डिसेंबर १९२४. लँड्सबर्ग तुरुंगाचे जड लोखंडी दरवाजे उघडले आणि अ‍ॅडॉल्फ हिटलर मोकळ्या हवेत बाहेर आला. त्याच्या हातात 'माइन या त्याच्या विषारी ग्रंथाचे हस्तलिखित होते आणि डोळ्यांत जर्मनीची सत्ता काबीज करण्याचे एक भयंकर स्वप्न! तुरुंगातून बाहेर पडताना त्याला वाटले होते की संपूर्ण जर्मनी त्याचे एका महानायकासारखे स्वागत करेल. पण बाहेरचे चित्र त्याच्या अपेक्षेच्या अगदी उलट होते. ज्या म्युनिकच्या रस्त्यांवर वर्षभरापूर्वी त्याने रक्ताचा सडा पाडला होता, ते रस्ते आता शांत झाले होते. जर्मनीचे राजकारण आणि अर्थव्यवस्था पूर्णपणे बदलली होती. या काळात अमेरिकेने 'डॉवेस प्लॅन' (Dawes Plan) अंतर्गत जर्मनीला अब्जावधी डॉलर्सचे कर्ज दिले होते. या अमेरिकन पैशांमुळे जर्मनीची कोलमडलेली अर्थव्यवस्था अचानक ...Read More

१९३२ सालचा शेवटचा काळ. जर्मनीची राजधानी बर्लिनमधील राजकीय वातावरण अतिशय तणावपूर्ण झाले होते. देशाची अर्थव्यवस्था आधीच 'ग्रेट डिप्रेशन'मुळे रसातळाला होती आणि त्यात आता एक मोठे राजकीय संकट उभे राहिले होते. जुलै १९३२ च्या निवडणुकांमध्ये ३७% मते मिळवून हिटलरचा नाझी पक्ष संसदेतील (राईशस्टॅग) सर्वात मोठा पक्ष बनला होता. लोकशाहीच्या नियमानुसार संसदेत ज्या पक्षाचे बहुमत असते, त्या पक्षाच्या नेत्याला पंतप्रधान म्हणजेच 'चान्सलर' (Chancellor) बनवले जाते. पण जर्मनीचा ८४ वर्षांचा राष्ट्राध्यक्ष पॉल फॉन हिंडनबर्ग (Paul von Hindenburg) याला हिटलरचा प्रचंड तिरस्कार होता. हिंडनबर्गने स्पष्ट सांगितले होते, "मी या रस्त्यावरच्या बडबड्या ऑस्ट्रियन सैनिकाच्या हाती जर्मनीची सत्ता कधीही देणार नाही!" पण हिंडनबर्गची अडचण अशी ...Read More

१९३४ सालची सुरुवात. अ‍ॅडॉल्फ हिटलर जर्मनीचा चान्सलर बनला होता. 'राईशस्टॅग' (संसद भवन) जळाल्यानंतर त्याने विरोधकांना तुरुंगात डांबून लोकशाहीला कायमचे दिली होती. पण तरीही, सत्तेच्या सर्वोच्च शिखरावर पोहोचण्यासाठी त्याच्या मार्गात अजूनही एक मोठा आणि सर्वात भयंकर अडथळा होता. हा अडथळा दुसरा कोणी विरोधी पक्ष किंवा कम्युनिस्ट नेते नव्हते... तर हा अडथळा होता त्याचा स्वतःचा सर्वात जवळचा मित्र आणि त्याचेच खाजगी सैन्य! हिटलरच्या या खाजगी सैन्याला 'ब्राउनशर्ट्स' (SA - Sturmabteilung) म्हटले जायचे आणि त्यांचा प्रमुख होता—अर्न्स्ट रोहम (Ernst Röhm). अर्न्स्ट रोहम हा हिटलरचा त्या मोजक्या मित्रांपैकी एक होता, जो त्याला एकेरी नावाने 'अ‍ॅडॉल्फ' अशी हाक मारायचा. म्युनिकच्या रस्त्यांवर जेव्हा हिटलर शून्यातून ...Read More

ऑगस्ट १९३४. राष्ट्राध्यक्ष हिंडनबर्गच्या मृत्यूनंतर अ‍ॅडॉल्फ हिटलर आता जर्मनीचा अधिकृत 'फ्युरर' (Führer — सर्वोच्च नेता) बनला होता. त्याच्या हातात देशाची, लष्कराची आणि कायद्याची संपूर्ण सत्ता होती. पण हिटलरला केवळ जर्मनीच्या जमिनीवर राज्य करायचे नव्हते; त्याला जर्मन जनतेच्या मनावर, त्यांच्या विचारांवर आणि त्यांच्या श्वासांवरही राज्य करायचे होते! 'नाईट ऑफ द लाँग नाईव्हज्'च्या रक्तपातानंतर जर्मनीमध्ये एक भयंकर शांतता पसरली होती. लोकांना समजले होते की हा माणूस सत्तेसाठी स्वतःच्या जिवलग मित्राचा (अर्न्स्ट रोहम) बळी देऊ शकतो, तर सामान्य जनतेची काय बिशाद? याच भीतीचा फायदा घेत हिटलरने संपूर्ण देशाला एका मानसिक गुलामीत ढकलण्यासाठी दोन अत्यंत क्रूर आणि प्रभावी हत्यारे वापरली—पहिले होते 'नाझी सॅल्युट' ...Read More

हिटलर सत्तेत आल्यावर त्याने लोकशाहीला जाळून खाक केले होते. त्याच्या SS सैनिकांनी आणि 'गेस्टापो' (Gestapo - गुप्तहेर पोलीस) ने जर्मनीमध्ये दहशतीचे असे जाळे विणले होते की, लोक स्वतःच्या घरातही भीतीने कुजबुजत असत. पण जसजशी नाझींची ताकद वाढत गेली, तसतशी हिटलरच्या शत्रूंची यादीही मोठी होत गेली. सुरुवातीला कम्युनिस्ट, नंतर पत्रकार, राजकीय विरोधक आणि पुढे जाऊन ज्यू (Jews) नागरिक... या सर्वांना पकडून ठेवण्यासाठी जर्मनीतील साधे तुरुंग अपुरे पडू लागले होते. हिटलरला आता अशा एका जागेची गरज होती, जिथे या 'शत्रूंना' केवळ कैदी म्हणून ठेवले जाणार नाही, तर जिथे त्यांना जिवंतपणी मरण यातना दिल्या जातील! यातूनच मानवी इतिहासातील सर्वात काळ्या आणि भयानक ...Read More

१४ जून १९३४. इटलीतील पाण्यावर तरंगणारे अत्यंत सुंदर शहर—व्हेनिस (Venice). आज या शहरात युरोपच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाची घटना होती. फॅसिझमचा जनक आणि इटलीचा हुकूमशहा 'बेनितो मुसोलिनी' पहिल्यांदाच जर्मनीचा नवा चान्सलर 'अ‍ॅडॉल्फ हिटलर' याची अधिकृत भेट घेणार होता. जगाच्या नजरा या भेटीकडे लागल्या होत्या. हिटलरसाठी ही केवळ एक राजकीय भेट नव्हती, तर आपल्या 'देवाला' भेटल्यासारखे होते. विमानतळावर हिटलर खाली उतरला, तेव्हा त्याने साधा पिवळसर रंगाचा रेनकोट (Trench coat) घातला होता. पण मुसोलिनी त्याच्या स्वागतासाठी अत्यंत रुबाबदार 'फुल मिलिटरी युनिफॉर्म' (Military Uniform) मध्ये उभा होता. मुसोलिनीने हिटलरला अतिशय सन्मान दिला, पण या सन्मानाच्या पाठीमागे हिटलरला आपली ताकद दाखवण्याचा मुसोलिनीचा एक ...Read More

१९३४ मध्ये व्हेनिस भेटीत मुसोलिनीकडून झालेल्या अपमानानंतर, अ‍ॅडॉल्फ हिटलरने अत्यंत गुप्तपणे युरोपमधील सर्वात भयंकर लष्कर उभे करण्याचे काम सुरू होते. शस्त्रास्त्रांचे कारखाने रात्रंदिवस धडधडत होते. पण हे अवाढव्य लष्कर पूर्णपणे तयार होण्यासाठी त्याला काही वर्षांचा कालावधी लागणार होता. जर युरोपला किंवा अमेरिकेला या गुप्त लष्करी तयारीची भनक लागली असती, तर त्यांनी लगेच जर्मनीवर हल्ला केला असता. त्यामुळे, वेळ मिळवण्यासाठी हिटलरला संपूर्ण जगासमोर 'शांततेचे' एक मोठे नाटक उभे करायचे होते. त्याला जगाला पटवून द्यायचे होते की, "जर्मनी एक शांतताप्रिय देश आहे आणि मला युद्ध नकोय!" ही सुवर्णसंधी त्याला १९३६ च्या 'बर्लिन ऑलिम्पिक'च्या (1936 Summer Olympics) रूपाने मिळाली! (ऑलिम्पिकचे यजमानपद जर्मनीला ...Read More

१९३६ च्या बर्लिन ऑलिम्पिकच्या माध्यमातून जगाच्या डोळ्यांत धूळ फेकण्यात अ‍ॅडॉल्फ हिटलर पूर्णपणे यशस्वी झाला होता. अमेरिका, ब्रिटन आणि फ्रान्ससारख्या वाटत होते की जर्मनी आता शांततेच्या मार्गावर आहे. पण याच शांततेच्या पडद्यामागे हिटलरने 'व्हर्सायचा तह' फाडून कचऱ्याच्या डब्यात फेकला होता आणि युरोपच्या इतिहासातील सर्वात महाभयंकर युद्धमशीन (War Machine) तयार केले होते. आता वेळ आली होती ती जुने हिशोब चुकता करण्याची! १९३४ मध्ये इटलीतील 'व्हेनिस' शहरात जेव्हा हिटलर आणि मुसोलिनीची पहिली भेट झाली होती, तेव्हा मुसोलिनीने हिटलरचा 'नवशिका' म्हणून प्रचंड अपमान केला होता. इटलीची लष्करी परेड दाखवून मुसोलिनीने आपला रुबाब झाडला होता. तो अपमान हिटलर विसरला नव्हता. आता तीन वर्षांनंतर, सप्टेंबर ...Read More

१९३७ सालच्या शेवटी मुसोलिनीला आपली अवाढव्य लष्करी ताकद दाखवून हिटलरने 'रोम-बर्लिन अ‍ॅक्सिस' (Rome-Berlin Axis) नावाची भक्कम मैत्री केली होती. इटली हिटलरचा मित्र होता आणि फ्रान्स-ब्रिटन अजूनही 'शांततेच्या' भ्रमात झोपले होते. हिटलरने ओळखले की आता वेळ आली आहे—जर्मनीच्या सीमा वाढवण्याची आणि व्हर्सायचा तह कायमचा फाडून फेकण्याची! हिटलरचे सर्वात पहिले लक्ष्य होते—त्याचा स्वतःचा जन्मदेश, ऑस्ट्रिया (Austria). १९३४ मध्ये जेव्हा हिटलरने ऑस्ट्रियाकडे वाकड्या नजरेने पाहिले होते, तेव्हा मुसोलिनीने आपले लष्कर सीमेवर पाठवून हिटलरला धमकावले होते. पण आता काळ बदलला होता. मुसोलिनी आता हिटलरच्या खिशात होता. मुसोलिनीने हिटलरला हिरवा कंदील दाखवला आणि हिटलरने ऑस्ट्रिया गिळंकृत करण्यासाठी आपला भयंकर डाव रचला. बर्गहॉफचा (Berghof) मानसिक ...Read More

मार्च १९३८ मध्ये रक्ताचा एकही थेंब न सांडता हिटलरने ऑस्ट्रियावर कब्जा मिळवला होता. या यशाने हिटलरला खात्री पटली होती ब्रिटन आणि फ्रान्स हे केवळ कागदी वाघ आहेत. ते युद्धाला इतके घाबरतात की, त्यांना डोळे वटारून दाखवले तरी ते शरण येतील. आता नकाशावर हिटलरचे बोट युरोपच्या मध्यभागी असलेल्या एका अत्यंत सुंदर आणि औद्योगिकदृष्ट्या प्रगत देशावर स्थिरावले होते—चेकोस्लोव्हाकिया (Czechoslovakia)! पण ऑस्ट्रिया आणि चेकोस्लोव्हाकियामध्ये खूप मोठा फरक होता. चेकोस्लोव्हाकियाकडे एक अत्यंत मजबूत लष्कर होते, त्यांच्या सीमांवर भक्कम किल्ले होते आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्याकडे फ्रान्स आणि रशियाचा (USSR) लष्करी पाठिंबा होता. जर जर्मनीने त्यांच्यावर हल्ला केला असता, तर फ्रान्स आणि रशियाला युद्धासाठी ...Read More

मार्च १९३९ मध्ये चेकोस्लोव्हाकिया गिळंकृत केल्यानंतर हिटलरचा आत्मविश्वास शिगेला पोहोचला होता. ब्रिटन आणि फ्रान्सचे नेते केवळ पोकळ धमक्या देऊ हे त्याला पक्के समजले होते. आता हिटलरच्या रक्ताळलेल्या जबड्यासमोर होता युरोपचा नवीन बळी—पोलंड! पहिल्या महायुद्धानंतर 'व्हर्सायच्या तहाने' जर्मनीचे दोन तुकडे करून मधून पोलंडला समुद्राकडे जाण्यासाठी एक रस्ता दिला होता (ज्याला डॅन्झिग कॉरिडॉर म्हटले जायचे). हिटलरला हा भाग कोणत्याही परिस्थितीत परत हवा होता. पण पोलंडवर हात टाकणे सोपे नव्हते. ब्रिटन आणि फ्रान्सने यावेळी पोलंडला वचन दिले होते की, जर जर्मनीने हल्ला केला, तर ते पोलंडच्या मदतीला धावून येतील. हिटलर-स्टालिन करार: दोन शत्रूंची भयंकर खेळी हिटलरला फ्रान्स आणि ब्रिटनची भीती नव्हती, पण ...Read More

सप्टेंबर १९३९ मध्ये पोलंडचा घास घेतल्यानंतर युरोपमध्ये महायुद्धाचा भडका उडाला होता. हिटलरला वाटत होते की तो अजिंक्य आहे, पण देशात एक असा माणूस होता ज्याने हिटलरला संपवण्याचा एक महाभयंकर कट रचला होता. हा कोणी लष्करी अधिकारी किंवा राजकीय नेता नव्हता, तर तो एक अत्यंत सामान्य सुतार (Carpenter) होता. त्याचे नाव होते—जॉहान जॉर्ज एल्सर. एल्सरला हे पक्के समजले होते की हिटलर जर्मनीला आणि संपूर्ण जगाला महाविनाशाकडे घेऊन चालला आहे. युद्ध थांबवण्याचा एकच मार्ग होता—हिटलरला ठार मारणे! म्युनिकचे बियर हॉल आणि एल्सरचा गुप्त कट दरवर्षी ८ नोव्हेंबरला हिटलर म्युनिकच्या 'बर्गरब्राऊकेलर' (Bürgerbräukeller) नावाच्या ऐतिहासिक बियर हॉलमध्ये भाषण देण्यासाठी येत असे. कारण ८ ...Read More

सप्टेंबर १९३९ मध्ये पोलंडचा विध्वंस झाल्यानंतर संपूर्ण युरोपमध्ये एक विचित्र आणि भयावह शांतता पसरली होती. ब्रिटन आणि फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले होते, पण प्रत्यक्षात सीमेवर कोणतीही मोठी लढाई होत नव्हती. हिवाळा येऊन गेला, पण ना फ्रान्सने जर्मनीवर हल्ला केला, ना जर्मनीने फ्रान्सवर. या ७ ते ८ महिन्यांच्या काळाला इतिहासात खोटे युद्ध किंवा फोनी वॉर म्हटले जाते. युरोपला वाटत होते की कदाचित हिटलर आता शांत बसेल. पण ही शांतता एखाद्या महाभयंकर वादळापूर्वीची शांतता होती. हिटलर आणि त्याचे सेनापती एका अशा वादळाची तयारी करत होते, जे संपूर्ण युरोपचा नकाशा कायमचा बदलून टाकणार होते. हिटलरचे पुढचे सर्वात मोठे आणि महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य होते—फ्रान्स! ...Read More

जून १९४० मध्ये फ्रान्सचा अत्यंत अपमानास्पद पराभव झाल्यानंतर युरोपच्या नकाशावर एक नजर टाकली, तर परिस्थिती अत्यंत भयंकर दिसत होती. नॉर्वे, डेन्मार्क, नेदरलँड्स, बेल्जियम आणि आता बलाढ्य फ्रान्स... हे सर्व देश हिटलरच्या नाझी टाचेखाली चिरडले गेले होते. इटलीचा मुसोलिनी आधीच हिटलरला जाऊन मिळाला होता. आणि पूर्वेकडचा महाकाय रशिया हिटलरसोबतच्या 'अनाक्रमण करारा'मुळे शांत बसला होता. थोडक्यात सांगायचे तर, संपूर्ण युरोपवर आता हिटलरची एकछत्री सत्ता होती. या सर्व देशांच्या साधनसंपत्तीवर, शस्त्रास्त्रांवर आणि अर्थव्यवस्थेवर नाझींचा ताबा होता. या अवाढव्य नाझी साम्राज्यासमोर आता फक्त एकच देश उभा होता, ज्याने अजूनही हार मानली नव्हती. तो देश होता—ब्रिटन! फ्रान्स पडल्यानंतर हिटलरला पूर्ण खात्री होती की ब्रिटन ...Read More

ब्रिटनच्या आकाशात झालेला अपमानास्पद पराभव हिटलरच्या जिव्हारी लागला होता. ब्रिटनला नमवता आले नाही, याचा अर्थ युद्ध आता लांबणार होते. हिटलरचा स्वभाव शांत बसण्याचा नव्हता. त्याचा खरा आणि सर्वात मोठा हेतू ब्रिटन किंवा फ्रान्स जिंकणे हा कधीच नव्हता. त्याच्या 'माईन काम्फ' या आत्मचरित्रात त्याने आधीच लिहून ठेवले होते की, जर्मन वंशाच्या लोकांना राहण्यासाठी आणि शेती करण्यासाठी जी अवाढव्य जागा (लेबेन्सरॉम) हवी आहे, ती जागा पूर्वेकडे, म्हणजेच रशियामध्ये आहे. तसेच, हिटलर आणि नाझी पक्षाचा सर्वात मोठा वैचारिक शत्रू कोणता असेल, तर तो म्हणजे 'कम्युनिझम' (साम्यवाद). रशिया हा कम्युनिस्ट देश होता. ऑगस्ट १९३९ मध्ये हिटलरने रशियाचा हुकूमशहा जोसेफ स्टालिन याच्यासोबत जो 'अनाक्रमण ...Read More

डिसेंबर १९४१. युरोप खंडातील बर्फाळ भूमीवर जर्मनी आणि रशियाच्या सैनिकांमध्ये मृत्यूचा एक अतिशय भयंकर खेळ सुरू होता. संपूर्ण जगाचे हिटलरच्या रशियावरील हल्ल्याकडे आणि थंडीने गोठणाऱ्या नाझी सैन्याकडे लागले होते. पण याच वेळी, जगाच्या दुसऱ्या टोकाला, प्रशांत महासागरात एक अशी घटना घडण्याची तयारी सुरू होती, जी या युद्धाचा संपूर्ण चेहरामोहराच बदलून टाकणार होती. आतापर्यंत हे युद्ध प्रामुख्याने युरोपपुरते मर्यादित होते. पण आता आशिया खंडातून एक नवा आणि अत्यंत क्रूर राक्षस डोके वर काढत होता. तो देश होता—जपान! जपानची राक्षसी महत्त्वाकांक्षा आणि आशियातील क्रूरता जपान हा आकाराने अतिशय लहान आणि बेटांचा देश होता. त्यांच्याकडे नैसर्गिक साधनसंपत्ती, विशेषतः तेल, लोखंड आणि रबर ...Read More

डिसेंबर १९४१ मध्ये अमेरिकेने अधिकृतरीत्या दुसऱ्या महायुद्धात उडी घेतली होती. पण अमेरिकेला आपले अवाढव्य लष्कर उभे करण्यासाठी आणि ते आणण्यासाठी काही महिन्यांचा वेळ लागणार होता. तोपर्यंत युरोपच्या बर्फाळ आणि रक्ताळलेल्या भूमीवर हिटलरच्या नाझी लष्कराला एकाकी रोखण्याची संपूर्ण जबाबदारी रशियावर, म्हणजेच जोसेफ स्टालिनवर होती. मॉस्कोच्या वेशीवर थंडीने गोठलेले आणि पराभूत झालेले जर्मन लष्कर आता १९४२ च्या उन्हाळ्याची वाट पाहत होते. उन्हाळा आला आणि बर्फ वितळू लागला. हिटलरला आता समजले होते की संपूर्ण रशिया एका झटक्यात जिंकणे शक्य नाही. तसेच जर्मनीचे रणगाडे आणि विमाने चालवण्यासाठी आता हिटलरला कच्च्या तेलाची अत्यंत गरज होती. त्यामुळे हिटलरने आपला मोर्चा मॉस्कोवरून हटवून रशियाच्या दक्षिणेकडे वळवला. ...Read More

स्टालिनग्राडच्या महाभयंकर पराभवानंतर दुसऱ्या महायुद्धाचे पारडे पूर्णपणे फिरले होते. आतापर्यंत संपूर्ण युरोपला आपल्या टाचेखाली चिरडणारा हिटलरचा अजेय लष्करी रथ रशियाच्या चिखलात आणि बर्फात कायमचा रुतून बसला होता. पूर्वेकडून रशियाचे लाल सैन्य आता अत्यंत वेगाने आणि क्रूरपणे जर्मन लष्कराला मागे ढकलत युरोपच्या दिशेने येत होते. हिटलरला आता समजून चुकले होते की युद्ध आपल्या हातातून निसटत चालले आहे. पण जसा जसा हिटलरचा पराभव जवळ येऊ लागला, तसतसा त्याचा राक्षसी आणि क्रूर चेहरा अधिकच भयंकर होऊ लागला. याच काळात हिटलरने आणि त्याच्या नाझी अधिकाऱ्यांनी एक असा निर्णय घेतला, ज्याने मानवी इतिहासाला कायमचा काळा फासला. या भयंकर घटनेला इतिहासात 'होलोकॉस्ट' म्हटले जाते. होलोकॉस्ट: ...Read More

१९४३ च्या मध्यावर युरोपमधील महायुद्धाची परिस्थिती झपाट्याने बदलत होती. स्टालिनग्राडच्या महाभयंकर लढाईत रशियाने हिटलरचे कंबरडे मोडले होते आणि पूर्वेकडून सैन्य आता जर्मनीच्या दिशेने वाटचाल करत होते. दुसरीकडे, आफ्रिकेच्या वाळवंटातून जर्मन आणि इटालियन लष्कराला पूर्णपणे हाकलून देण्यात अमेरिका आणि ब्रिटनला यश आले होते. आता अमेरिका आणि ब्रिटनचे लाखो सैनिक अवाढव्य शस्त्रास्त्रांसह उत्तर आफ्रिकेच्या किनाऱ्यावर उभे होते आणि त्यांच्या नजरा समुद्रापलीकडे असलेल्या युरोपवर लागल्या होत्या. रशियाचा हुकूमशहा जोसेफ स्टालिन वारंवार अमेरिका आणि ब्रिटनवर दबाव टाकत होता की त्यांनी फ्रान्सच्या किनाऱ्यावरून थेट युरोपवर हल्ला करावा. पण ब्रिटनचे पंतप्रधान विन्स्टन चर्चिल यांनी एक वेगळीच रणनीती आखली. चर्चिल म्हणाले की, आत्ताच फ्रान्समधील हिटलरच्या भक्कम ...Read More

५ जून १९४४ ची रात्र. इंग्लिश खाडीवर (English Channel) भयंकर वादळ घोंघावत होते. पाऊस आणि वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यांमुळे समुद्राच्या उसळत होत्या. ब्रिटनच्या किनाऱ्यावर लाखो अमेरिकन, ब्रिटिश आणि कॅनेडियन सैनिक, हजारो रणगाडे आणि जहाजे एका ऐतिहासिक आदेशाची वाट पाहत उभी होती. युरोपला नाझींच्या तावडीतून सोडवण्यासाठी आखण्यात आलेले 'ऑपरेशन ओव्हरलॉर्ड' हवामानामुळे एका दिवसासाठी पुढे ढकलण्यात आले होते. अमेरिकेचे सर्वोच्च सेनापती जनरल ड्वाईट डी. आयझेनहॉवर यांच्यावर प्रचंड दबाव होता. जर त्यांनी आणखी काही दिवस वाट पाहिली असती, तर चंद्राच्या प्रकाशामुळे आणि समुद्राच्या भरती-ओहोटीच्या वेळापत्रकामुळे हा हल्ला थेट एका महिन्यासाठी पुढे ढकलावा लागला असता. आणि तोपर्यंत हिटलरला या हल्ल्याची कुणकुण लागण्याची शक्यता होती. ...Read More

जून १९४४ मध्ये फ्रान्सच्या नॉर्मंडी किनाऱ्यावर अमेरिकन आणि ब्रिटिश लष्कराने यशस्वी घुसखोरी केली होती. आता जर्मनी खऱ्या अर्थाने दोन (Two-front war) अडकला होता. पश्चिमेकडून अमेरिकेचे अत्याधुनिक लष्कर वेगाने पॅरिसकडे येत होते, तर पूर्वेकडून रशियाचे लाल सैन्य (Red Army) सूडाने पेटून बर्लिनच्या दिशेने धडका मारत होते. जर्मनीचा पराभव आता अटळ आहे, हे जर्मनीच्या सर्व अनुभवी आणि हुशार सेनापतींना समजून चुकले होते. पण हिटलर कोणत्याही परिस्थितीत हार मानायला किंवा तडजोड करायला तयार नव्हता. तो आपल्याच एका काल्पनिक जगात वावरत होता. हिटलरच्या या वेडगळपणामुळे संपूर्ण जर्मनी बेचिराख होईल आणि लाखो जर्मन नागरिक मारले जातील, याची भीती लष्करी अधिकाऱ्यांना वाटू लागली. यातूनच ...Read More