१४ जून १९३४. इटलीतील पाण्यावर तरंगणारे अत्यंत सुंदर शहर—व्हेनिस (Venice).
आज या शहरात युरोपच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाची घटना घडणार होती. फॅसिझमचा जनक आणि इटलीचा हुकूमशहा 'बेनितो मुसोलिनी' पहिल्यांदाच जर्मनीचा नवा चान्सलर 'अॅडॉल्फ हिटलर' याची अधिकृत भेट घेणार होता. जगाच्या नजरा या भेटीकडे लागल्या होत्या.
हिटलरसाठी ही केवळ एक राजकीय भेट नव्हती, तर आपल्या 'देवाला' भेटल्यासारखे होते. विमानतळावर हिटलर खाली उतरला, तेव्हा त्याने साधा पिवळसर रंगाचा रेनकोट (Trench coat) घातला होता. पण मुसोलिनी त्याच्या स्वागतासाठी अत्यंत रुबाबदार 'फुल मिलिटरी युनिफॉर्म' (Military Uniform) मध्ये उभा होता. मुसोलिनीने हिटलरला अतिशय सन्मान दिला, पण या सन्मानाच्या पाठीमागे हिटलरला आपली ताकद दाखवण्याचा मुसोलिनीचा एक मोठा डाव होता.
मुसोलिनीने हिटलरला व्हेनिसच्या मुख्य चौकात नेले, जिथे त्याने हिटलरसाठी एका अत्यंत भव्य 'लष्करी परेड'चे (Military Parade) आयोजन केले होते.
इटलीचे हजारो सैनिक, काळे शर्ट घातलेले 'ब्लॅकशर्ट्स', रणगाडे (Tanks) आणि आकाशात घिरट्या घालणारी इटलीची लढाऊ विमाने पाहून व्हेनिसचे रस्ते हादरत होते. मुसोलिनी छाती पुढे काढून अभिमानाने आपल्या लष्कराला सॅल्युट करत होता. तो हिटलरला दाखवून देत होता की, "बघा, हे आहे माझे साम्राज्य आणि ही आहे माझी ताकद!"
ही भव्य परेड पाहून हिटलरच्या मनात मात्र वादळ उठले होते. तो प्रचंड अस्वस्थ (बैचेन) झाला. हिटलरला मुसोलिनीचा आणि त्याच्या त्या अवाढव्य लष्कराचा भयंकर हेवा वाटू लागला. व्हर्सायच्या तहामुळे जर्मनीच्या लष्कराला केवळ १ लाख सैनिकांपर्यंत मर्यादित ठेवण्यात आले होते. जर्मनीकडे ना रणगाडे होते, ना लढाऊ विमाने! एका बाजूला मुसोलिनीचे हे महाकाय लष्कर आणि दुसऱ्या बाजूला जर्मनीची ती लाचारी... हिटलरच्या अहंकाराला ही गोष्ट प्रचंड बोचली.
भेट संपवून जेव्हा हिटलर बर्लिनला परतण्यासाठी विमानात बसत होता, तेव्हा त्याने मुसोलिनीशी हस्तांदोलन केले आणि अत्यंत शांत पण निश्चयी आवाजात म्हणाला, "इल् दुचे (मुसोलिनी), तुम्ही पुढच्या वेळी माझ्या जर्मनीला नक्की या. मी तुमची तिथे वाट पाहीन."
विमान हवेत उडाल्यावर खाली उभा असलेला मुसोलिनी हसला. त्याला वाटले की इटलीचे हे भव्य लष्कर पाहून हिटलर चांगलाच घाबरला असेल. मुसोलिनीने आपल्या अधिकाऱ्यांना गर्वाने सांगितले, "हा ऑस्ट्रियन शिपाई आता कायम माझ्या दबावाखाली आणि माझ्या छत्राखाली राहील. जर्मनीची ताकद कधीच इटलीच्या बरोबरीला येऊ शकणार नाही!"
पण मुसोलिनीला हे माहीत नव्हते की, त्याने एका झोपलेल्या राक्षसाला डिवचले होते!
बर्लिनमधील गुप्त तयारी
बर्लिनला परतताच हिटलरने तातडीने आपल्या सर्व वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांची एक गुप्त बैठक बोलावली. व्हेनिसमध्ये झालेला स्वतःचा तो अपमान आणि ती अस्वस्थता हिटलर विसरला नव्हता. त्याने टेबलावर मूठ आपटून अधिकाऱ्यांना आदेश दिला, "मला इटलीपेक्षा, ब्रिटनपेक्षा आणि फ्रान्सपेक्षा मोठे लष्कर हवे आहे! व्हर्सायचा तह गेला भाड्यात! रातोरात कारखाने सुरू करा आणि शस्त्रांची निर्मिती करा!"
हिटलरच्या एका आदेशावर संपूर्ण जर्मनी एका मोठ्या लष्करी कारखान्यात बदलला. जगाच्या डोळ्यांत धूळ फेकून जर्मनीमध्ये रणगाडे, तोफा आणि मशीनगन्स बनवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू झाले. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, हिटलरने अत्यंत गुप्तपणे 'लुफ्तवाफे' (Luftwaffe) नावाची एक अवाढव्य वायुसेना (Air Force) उभी केली. जो जर्मनी कालपर्यंत एकही विमान बाळगू शकत नव्हता, तिथे आता हजारो फायटर जेट्स तयार होऊ लागले. हिटलरने मुसोलिनीपेक्षा कित्येक पटीने मोठे आणि भयंकर लष्कर अतिशय वेगाने उभे केले होते.
आता वेळ होती ती मुसोलिनीचा भ्रम तोडण्याची!
मुसोलिनीची जर्मनी भेट आणि उडालेली झोप
ठरल्याप्रमाणे, जेव्हा बेनितो मुसोलिनी काही काळाने जर्मनीच्या अधिकृत दौऱ्यावर आला, तेव्हा त्याला वाटले होते की तो पुन्हा एकदा हिटलरला आपला धाक दाखवेल. पण जेव्हा मुसोलिनी जर्मनीच्या 'ऑलिम्पिक स्टेडियम' आणि 'न्युरेम्बर्ग'च्या (Nuremberg) मैदानावर पोहोचला, तेव्हा त्याच्या पायाखालची जमीनच सरकली!
हिटलरने मुसोलिनीच्या स्वागतासाठी अशी लष्करी परेड ठेवली होती, जिची कल्पना मुसोलिनीने स्वप्नातही केली नव्हती.
मैदानावर जर्मनीचे लाखो सैनिक अत्यंत कडक शिस्तीत आणि 'गूस-स्टेप' (Goose-step - पाय न वाकवता चालण्याची पद्धत) करत मार्च करत होते. सैनिकांच्या बुटांचा तो 'धड-धड' आवाज ऐकून मुसोलिनीच्या छातीत धडकी भरली. मैदानावरून शेकडो महाकाय रणगाडे (Panzers) एकाच वेळी धुरळा उडवत गेले. आणि सर्वात मोठा धक्का तेव्हा बसला, जेव्हा आकाशातून अचानक काळे ढग आल्यासारखा अंधार झाला... मुसोलिनीने वर पाहिले, तर आकाशात जर्मनीची हजारो लढाऊ विमाने (Stuka Bombers) एका रांगेत उडत होती. त्यांच्या इंजिनाचा आवाज कानाचे पडदे फाडणारा होता.
इटलीची ती व्हेनिसमधली परेड या जर्मन युद्धमशीनसमोर एखाद्या खेळण्यासारखी वाटत होती!
मुसोलिनी अक्षरशः तोंडावर पडला होता. त्याचे डोळे विस्फारले होते आणि चेहऱ्यावरचा सारा गर्व गळून पडला होता. त्याच्या लक्षात आले की, आपण ज्याला 'नवशिका' आणि 'दबावाखाली राहणारा नेता' समजत होतो, तो प्रत्यक्षात एक महाभयंकर राक्षस बनला आहे.
हिटलर मुसोलिनीच्या शेजारी उभा राहून अतिशय क्रूरपणे हसत होता. त्याने मुसोलिनीला न बोलता हे दाखवून दिले होते की—"आता युरोपचा बाप इटली नाही, तर जर्मनी आहे!"
या एका भेटीने या दोन हुकूमशहांचे पारडे कायमचे फिरवले. जो हिटलर कालपर्यंत मुसोलिनीला आपला 'गुरु' मानत होता, तो आता मुसोलिनीचा 'बॉस' बनला होता!
