१९३४ सालची सुरुवात. अॅडॉल्फ हिटलर जर्मनीचा चान्सलर बनला होता. 'राईशस्टॅग' (संसद भवन) जळाल्यानंतर त्याने विरोधकांना तुरुंगात डांबून लोकशाहीला कायमचे मूठमाती दिली होती. पण तरीही, सत्तेच्या सर्वोच्च शिखरावर पोहोचण्यासाठी त्याच्या मार्गात अजूनही एक मोठा आणि सर्वात भयंकर अडथळा होता.
हा अडथळा दुसरा कोणी विरोधी पक्ष किंवा कम्युनिस्ट नेते नव्हते... तर हा अडथळा होता त्याचा स्वतःचा सर्वात जवळचा मित्र आणि त्याचेच खाजगी सैन्य!
हिटलरच्या या खाजगी सैन्याला 'ब्राउनशर्ट्स' (SA - Sturmabteilung) म्हटले जायचे आणि त्यांचा प्रमुख होता—अर्न्स्ट रोहम (Ernst Röhm). अर्न्स्ट रोहम हा हिटलरचा त्या मोजक्या मित्रांपैकी एक होता, जो त्याला एकेरी नावाने 'अॅडॉल्फ' अशी हाक मारायचा. म्युनिकच्या रस्त्यांवर जेव्हा हिटलर शून्यातून उभा राहत होता, तेव्हा रोहमच्या या 'ब्राउनशर्ट्स' सैन्याने विरोधकांना मारहाण करून हिटलरचा रस्ता मोकळा केला होता.
पण आता परिस्थिती बदलली होती. १९३४ सालापर्यंत रोहमच्या 'ब्राउनशर्ट्स' सैन्याची संख्या तब्बल २५ लाखांवर पोहोचली होती. ही संख्या जर्मनीच्या अधिकृत लष्करापेक्षा (ज्यामध्ये केवळ १ लाख सैनिक होते) कितीतरी पटीने मोठी होती. अर्न्स्ट रोहमच्या डोक्यात आता सत्तेची हवा गेली होती. तो उघडपणे म्हणू लागला होता, "हिटलरने केवळ राजकीय क्रांती केली आहे, पण आता एक दुसरी लष्करी क्रांती आवश्यक आहे. माझे 'ब्राउनशर्ट्स' हेच आता जर्मनीचे खरे लष्कर बनले पाहिजे आणि जुन्या लष्कराला आमच्यात विलीन केले पाहिजे!"
रोहमची ही वाढती ताकद आणि लष्कराला आव्हान देणारी भाषा पाहून जर्मनीचे जुने लष्करी अधिकारी (Generals) आणि मोठे उद्योगपती प्रचंड संतापले. याच उद्योगपतींनी आणि लष्कराने हिटलरला सत्तेत आणण्यासाठी पैसा आणि पाठिंबा दिला होता. त्यांनी हिटलरला स्पष्ट शब्दांत एक 'अल्टिमेटम' (अंतिम इशारा) दिला: "एकतर तुझ्या या माथेफिरू रोहमला आणि त्याच्या गुंड सैन्याला आवर घाल, अन्यथा लष्कर स्वतः सत्ता हातात घेईल आणि तुला चान्सलर पदावरून हाकलून लावेल!"
हिटलर मोठ्या धर्मसंकटात सापडला. एका बाजूला त्याचा सर्वात जुना मित्र आणि २५ लाखांचे सैन्य होते, तर दुसऱ्या बाजूला जर्मनीचे अधिकृत लष्कर आणि सत्तेची खुर्ची होती.
याच संधीची वाट हिटलरचे इतर दोन अत्यंत क्रूर आणि महत्त्वाकांक्षी सहकारी पाहत होते—हेनरिक हिमलर (Heinrich Himmler) जो काळे कपडे घालणाऱ्या 'SS' सैन्याचा प्रमुख होता, आणि हर्मन गोरिंग (Hermann Göring). या दोघांना अर्न्स्ट रोहमचा प्रचंड हेवा वाटायचा. त्यांनी हिटलरच्या मनात रोहमबद्दल विष कालवण्यास सुरुवात केली. त्यांनी हिटलरसमोर बनावट कागदपत्रे सादर केली आणि सांगितले, "फ्युरर! रोहम तुमच्या पाठीत खंजीर खुपसण्याच्या तयारीत आहे. तो आणि त्याचे 'ब्राउनशर्ट्स' बंड करून तुमची हत्या करण्याचा कट रचत आहेत."
सत्तेची भूक माणसाला इतकी अंध करू शकते की तो रक्ताच्या नात्यांवर आणि जुन्या मैत्रीवरही विश्वास ठेवत नाही. हिटलरने आपला निर्णय घेतला होता. त्याला आता सत्तेसाठी स्वतःच्याच मित्रांच्या रक्ताने हात माखायचे होते!
३० जून १९३४ ची ती काळरात्र. इतिहासात हा भयंकर रक्तपात 'नाईट ऑफ द लाँग नाईव्हज्' (Night of the Long Knives - लांब सुऱ्यांची रात्र) म्हणून ओळखला जातो.
अर्न्स्ट रोहम आणि त्याचे सर्व वरिष्ठ SA अधिकारी बावरिया प्रांतातील 'बॅड विसी' (Bad Wiessee) नावाच्या एका सुंदर रिसॉर्टवर सुट्ट्यांचा आनंद लुटत होते. ३० जूनच्या पहाटे, जेव्हा सारे जण गाढ झोपेत होते, तेव्हा अचानक हिटलर स्वतः आपल्या 'SS' कमांडोंच्या फौजेशी तिथे पोहोचला.
हिटलरने स्वतः हातात पिस्तूल घेऊन रोहमच्या हॉटेलच्या खोलीचा दरवाजा लाथेने उघडला. झोपेतून दचकून उठलेल्या रोहमला काहीच समजले नाही. हिटलर रागाने ओरडला, "तुम्हा सर्वांना देशद्रोहाच्या आरोपाखाली अटक करण्यात आली आहे!" रोहम आणि त्याच्या अधिकाऱ्यांना कपडे बदलण्याचीही संधी न देता म्युनिकच्या 'स्टॅडलहाइम' (Stadelheim) तुरुंगात डांबण्यात आले.
इकडे बर्लिन आणि संपूर्ण जर्मनीमध्ये हिमलर आणि गोरिंगच्या 'SS' मृत्यू पथकांनी (Death Squads) आपला क्रूर खेळ सुरू केला होता. ज्यांच्या ज्यांच्या नावांचा समावेश 'हिट लिस्ट'वर होता, त्यांना घरातून खेचून बाहेर काढले गेले आणि थेट गोळ्या घातल्या गेल्या. हिटलरने फक्त रोहमच्या SA अधिकाऱ्यांनाच मारले नाही, तर जुने हिशोब चुकता करण्यासाठी त्याने अनेक राजकीय शत्रूंचाही खात्मा केला.
१९२३ च्या बियर हॉल बंडात ज्याने हिटलरला फसवले होते, तो बावरियाचा माजी नेता गुस्ताव्ह वॉन कार (Gustav von Kahr) याला जंगलात नेऊन कुऱ्हाडीने अमानुषपणे मारून टाकण्यात आले. जर्मनीचा माजी चान्सलर कर्ट फॉन श्लायकर याला त्याच्या घरात पत्नीसमोरच गोळ्या घालण्यात आल्या. केवळ दोन दिवसांत तब्बल १००० हून अधिक लोकांची निर्घृण हत्या करण्यात आली!
पण अर्न्स्ट रोहम अजून जिवंत होता. हिटलरला स्वतःच्या या जिवलग मित्राला थेट गोळी मारताना हात आखडता घेत होता. अखेर १ जुलै रोजी, हिटलरने रोहमच्या कोठडीत एका SS अधिकाऱ्याला पाठवले. त्या अधिकाऱ्याने एका टेबलावर पिस्तूल आणि त्यात फक्त एक गोळी ठेवली, आणि रोहमला म्हणाला, "फ्युररने (हिटलर) तुम्हाला स्वतःच्या हाताने आत्महत्या करण्याची एक शेवटची संधी दिली आहे. तुमच्याकडे दहा मिनिटे आहेत."
अधिकारी खोलीबाहेर गेला. दहा मिनिटे उलटून गेली, पण आतून गोळी चालल्याचा कोणताही आवाज आला नाही.
अधिकारी जेव्हा परत आत गेला, तेव्हा रोहम छाती ताठ करून उभा होता. तो गर्वाने म्हणाला, "जर मला मारायचे असेल, तर त्या अॅडॉल्फला सांगा स्वतः येऊन माझ्यावर गोळी चालवावी! मी आत्महत्या करणार नाही." हे शब्द पूर्ण होताच, त्या SS अधिकाऱ्याने आपल्या पिस्तुलातून रोहमच्या छातीत थेट गोळ्या झाडल्या. हिटलरच्या सर्वात जुन्या मित्राचा रक्ताच्या थारोळ्यात अंत झाला.
या रक्तपातानंतर जर्मनीचे लष्कर हिटलरवर प्रचंड खुश झाले. लष्कराला वाटले की हिटलरने आपल्याच खाजगी सैन्याला संपवून लष्कराचा सन्मान राखला आहे.
आणि योगायोग बघा, या घटनेच्या अवघ्या एका महिन्यानंतर, ऑगस्ट १९३४ मध्ये, जर्मनीचे ८६ वर्षीय राष्ट्राध्यक्ष पॉल फॉन हिंडनबर्ग यांचे आजारपणाने निधन झाले. हिंडनबर्गच्या मृत्यूनंतर हिटलरने लगेचच एक आदेश काढला. त्याने 'राष्ट्राध्यक्ष' (President) आणि 'चान्सलर' (Chancellor) ही दोन्ही पदे विलीन करून टाकली आणि स्वतःला जर्मनीचा 'फ्युरर' (Führer — एकमेव आणि सर्वोच्च नेता) घोषित केले!
जर्मनीच्या लष्कराने आता देशाच्या संविधानाला नव्हे, तर 'अॅडॉल्फ हिटलर' नावाच्या व्यक्तीला थेट निष्ठेची शपथ घेतली.
जेव्हा हिटलर तुरुंगातून बाहेर आला होता, तेव्हा तो एकटा होता. पण आता तो जर्मनीचा देव बनला होता. त्याच्या एका शब्दावर लाखो सैनिक आपला जीव द्यायला आणि घ्यायला तयार होते. लोकशाही पूर्णपणे संपली होती, आणि आता खऱ्या अर्थाने सुरुवात झाली होती—'थर्ड राईश' (Third Reich — नाझी साम्राज्य) ची!
