दुसरा अध्याय
-----------------
"प्रतिध्वनी"
-------------------
आर्यन टेबलावर बसला.
त्याच्या मनात एकच प्रश्न घुमत होता.
.
.
.
"हे काय होत? संदेश? की भ्रम? "
पण आत खोलवर त्याला ठाऊक होत - हे भ्रम नव्हत. कुणीतरी....किंवा काहीतरी, त्याच्या प्रयोगाला प्रतिसाद देत होत.
.
.
.
आर्यनचा श्वास अडखळला. तो पुन्हा एकदा स्क्रीनकडे पाहू लागला, पण ती आता पूर्णपणे सामान्य होती. फक्त सिस्टम डायग्नोस्टिक्स आणि स्टँडबाय मोडमधील नीटनेटके आलेख त्याला दिसत होते.
पण त्या क्षणाची छाप त्याच्या मनावर कोरली गेली होती. ती धूसर आकृती... ते डोळे... आणि तो संदेश:
"तू इथे नसावास."
त्याने आपले हात पाहिले. ते अजूनही कापत होते. तो अजुनही तोच विचार करत होता. हा भावनिक प्रतिसंवाद नव्हता; हा एक शारीरिक अनुभव होता.
मशीनने केवळ डेटा कॅप्चर केला नव्हता, तर त्याच्या स्नायूंमध्ये, हाडांमध्ये कंप निर्माण केला होता. काळाच्या फॅब्रिकमध्ये झालेल्या भेगेतून येणारी एक विचित्र, अवजड शक्ती.
बाहेर वादळ जोरात चालू होते. वीज चमकली आणि काही क्षणांनी गडगडाटाचा आवाज ऐकू आला, जो प्रयोगशाळेच्या काचेच्या भिंतींमधून आत प्रवेश करत होता. आर्यनने स्वतःला सावरले. त्याला काहीतरी हवे होते. कॉफी. काहीतरी सामान्य. काहीतरी असे जे त्याला हे सांगेल की तो अजूनही वर्तमानकाळात आहे, की तो वेडा झालेला नाही.
तो त्याच्या ऑफिस रूममध्ये गेला, जो सिंक्रोनायझेशन चेंबरला जोडलेला होता. ती एक छोटीशी, व्यवस्थित खोली होती.
एक डेस्क, दोन खुर्च्या, आणि पुस्तकांनी भरलेले शेल्फ. त्याने ऑटोमेटेड कॉफी मशीन चालू केले. मशीनचे गुणगुणणे हा एक सामान्य, आधुनिक आवाज होता. तो आवाज ऐकून त्याला थोडे हायसे वाटले. त्या आवाजाने त्याला शांत केले.
पण आर्यनच्या मनात प्रश्नांचा भडिमार सुरूच होता.
हा संदेश कोणाचा होता? भूतकाळातील? भविष्यकाळातील? एखाद्या समांतर वास्तव्यातील? आणि सर्वात महत्त्वाचा: "तू इथे नसावास"
म्हणजे नक्की काय? हा इशारा होता का? धमकी होती का?
.
.
.
कॉफीचा पहिला घोट त्याच्या आतल्या एकदम आतल्या थरांपर्यंत उतरला. त्याने टॅबलेट उचलले आणि पुन्हा लॉग फाइल्स तपासू लागला. सर्व काही नेहमीप्रमाणे होते. त्यामध्ये त्याला कोणतीही अनैसर्गिक क्रिया दिसत नव्हती. कोणतेही सायबर हल्ल्याचे चिन्ह नव्हते. त्याच्या सर्व्हरवरून येणारा सगळा डेटा क्लिन होता.
मग ते झाले कसे?
हे सगळे विचार चालू असतानाच....
त्याचा फोन वाजला. त्याने फोन पाहिला. तो त्याचा वैयक्तिक सहाय्यक, अनिकेत होता.
"सर, आपण ठीक आहात ना? आमच्या मॉनिटरिंग सिस्टीमने सिंक्रोनायझेशन चेंबरमध्ये एक लहानसा ऊर्जा सर्ज (energy surge) आणि नंतर थेट शटडाउन रेकॉर्ड केला आहे. आपण तिथे आहात का?"
आर्यनने श्वास सोडला. अनिकेत हुशार आणि विश्वासू होता. पण ही गोष्ट... ही अजून कोणाला सांगण्याची वेळ नव्हती.
"होय, अनिकेत, मी ठीक आहे आणि मी इथेच आहे. काही झाले नाही. फक्त एक लहानसा तांत्रिक दोष. मी स्वतः तपासणी करतो आहे. तू काळजी करू नको."
"नक्की ना, सर? आपण सुरक्षा टीमला बोलवायचं का—"
"नको," आर्यनचा आवाज थोडा तीव्र झाला. त्याने स्वतःला शांत केले. "नको, अनिकेत. त्याची काहीच गरज नाही. मी सांभाळू शकतो. आपण उद्या सकाळी बोलू."
अनिकेतने थोडा अविश्वासाने होकार दिला आणि फोन कट केला.
आर्यनने टॅबलेट ठेवले. त्याला माहित होते की हा तांत्रिक दोष नव्हता. हे त्याच्या संशोधनाचा एक भाग होता. एक अत्यंत यशस्वी, किंवा अत्यंत धोकादायक भाग.
त्याने कॉफी संपवली आणि सिंक्रोनायझेशन चेंबरकडे परत चालू लागला. मशीन आता शांत, निष्प्राण उभी होती. जे की काहीच घडले नाही.
पण आर्यनला तिच्याकडे पाहून एक नवीन भीती वाटू लागली. हे केवळ एक यंत्र नव्हते तर एक दार होते. आणि त्याने ते उघडले होते.
त्याच्या मनात एक कल्पना उमटली.
जर त्याने प्रयोगाची पुनरावृत्ती केली, तर?
जर त्याने तीच सेटिंग्ज पुन्हा लावल्या, तर?
कदाचित तो त्या संदेशाशी पुन्हा संवाद साधू शकेल. कदाचित तो अधिक स्पष्टपणे ऐकू शकेल.
असे विचार करून त्याने त्याचे हात मशीनच्या कंट्रोल पॅनेलकडे पुढे केले. पण त्याने स्वतः ला थांबवले.
"तू इथे नसावास." हा शब्द त्याच्या कानात गूंजत होता. ती एक सूचना होती. एक इशारा. आणि तो त्याच्याकडे दुर्लक्ष करू इच्छित होता, पण त्याच्या आतल्या आवाजाने त्याला थांबवले.
नाही. आज नाही.
त्याने मशीन पूर्णपणे बंद केले आणि बॅकअप जनरेटरही बंद केले. खोली पूर्णपणे शांत झाली. फक्त बाहेरच्या पावसाचा आवाज येत होता.
तो परत त्याच्या ऑफिसमध्ये आला आणि खुर्चीवर बसला. त्याने त्याच्या डेस्कचे एक ड्रॉवर उघडले. त्या डेस्कच्या ड्रॉवरमधून एक जुने, हाताने लिहिलेले लॉगबुक काढले. त्यावर लिहिले होते: "प्रोजेक्ट क्रोनोस".
ही त्याची वैयक्तिक डायरी होती, जिथे तो त्याच्या सर्वात गुपित आणि महत्त्वाच्या निरीक्षणांची नोंद ठेवायचा.
त्याने एक नवीन पान उघडले आणि तारीख लिहिली. नंतर पेन थांबवला. शब्द बाहेर पडेना तसे. त्याला काही सुचेना. त्याने बराच वेळ विचार केला आणि
शेवटी, त्याने लिहिले:
"सिंक्रोनायझेशन एक्सपेरिमेंट #१४७. फ्रीक्वेन्सी ऑफसेट १.२१ गिगाहर्ट्झ. एक अनपेक्षित, स्पष्ट संवादी प्रतिसंवाद नोंदवला गेला. संदेश स्पष्ट होता: 'तू इथे नसावास.' एक धूसर मानवी आकृतीही दिसली. हा केवळ डेटा स्ट्रीम नव्हता; हा एक भावनिक आणि शारीरिक अनुभव होता. वातावरणात ऊर्जेचा सर्ज झाला आणि नंतर सिस्टम अयशस्वी झाली."
त्याने थोडं थांबून पुढे लिहिलं:
"प्रश्न: हा संदेश कोणी पाठवला? का? ही धमकी होती? की सल्ला? सध्याच्या सिद्धांतानुसार, आपण फक्त भूतकाळातील 'प्रतिध्वनी' ऐकू शकतो. पण हा प्रतिध्वनी बोलू शकतो का? आपल्याशी संवाद साधू शकतो का? जर होय, तर मग आपण केवळ निरीक्षक नाही आहोत. आपण सहभागी आहोत."
त्याने पेन टेबलवर ठेवला. त्याच्या डोक्यात जेव्हापासून तो मेसेज ऐकला होता तेव्हापासून तेच विचार चालू होते. त्याचे डोके दुखत होते. संध्याकाळ झाली होती आणि रात्र झाली होती. प्रयोगशाळेच्या बाहेर अंधार पसरला होता, फक्त सुरक्षा दिव्यांचा पिवळसर प्रकाश पावसात लखलखत होता.
तो डेस्कवरून उठला, त्याने आपले जॅकेट घेतले आणि बाहेर पडण्याचा विचार केला. पण त्याला कळाले की तो जाऊ इच्छित नाही. त्या धूसर आकृतीचे डोळे त्याला पाहत आहेत अशी त्याला भावना होती. त्याला सारखे वाटायचे तो एकटा नाही.
त्याने स्वतःला बळच समजवल. "हे फक्त तुझी कल्पना आहे, आर्यन," तो म्हणाला.
पण तो खोटा बोलत होता हे त्याला ठाऊक होते.
त्याने लाइट्स बंद केल्या आणि प्रयोगशाळेच्या मुख्य दाराकडे चालत गेला. बाहेर पडण्यापूर्वी, त्याने मागे वळून पाहिले. सिंक्रोनायझेशन चेंबरच्या अंधारात एक विशाल, गोलाकार सावलीसारखी त्याला काहीतरी दिसत होती. एक बंद दार. पण आर्यनला माहित होते की ते दार उघडले गेले होते. आणि जे काही त्या दाराच्या मागे होते, ते आता बाहेर येऊ शकते.
तो बाहेर पडला आणि दार लॉक केले. पावसाने थोडंसं थांबले होते. डोंगरावरुन खाली येणारा गार वारा त्याच्या चेहऱ्यावर आदळला. डोक्यात विचारचक्र चालू असतानाच
त्याचा फोन पुन्हा वाजला. त्याने फोन पाहिला. यावेळी त्याची बहीण, तन्वी होती.
"दादा, तू घरी का नाहीस? तू ठीक आहेस ना? तू खूप दिवस घरी आला नाहीस. आईवडील विचारत होते."
आर्यनच्या चेहऱ्यावर एक हलकासा स्मित उमटले. तन्वीचा आवाज हा वास्तविक जगाचा आवाज होता.
"हो, तनू. मी ठीक आहे. फक्त थोडं काम संपवायचं होतं. ते झालंच आहे आणि मी आता निघतोच आहे."
"लवकर ये. मी तुझ्यासाठी तुझी आवडती भाजी करून ठेवलीय."
"हो हो मी आलोच."
एवढे बोलून त्याने फोन बंद केला.
फोन बंद झाल्यावर, आर्यनने एकदा परत प्रयोगशाळेकडे पाहिले. ती तिथे उभी होती, डोंगराच्या पायथ्याशी, धुक्यात लपलेली. एक रहस्य. एक सुरुवात.
त्याला जाणवले की त्याने आज एक अतिशय महत्त्वाची सीमा ओलांडली होती. त्याने केवळ एक यंत्र बनवले नव्हते; त्याने एक दार उघडले होते. आणि आता, त्या दाराच्या दुसऱ्या बाजूने कोणीतरी त्याच्याकडे पाहत होते.
"तू इथे नसावास."
ते शब्द त्याच्या सोबत घरी पर्यंत आले.
आर्यनचा अपार्टमेंट पुण्याच्या कोरेगाव पार्क परिसरात होता. आधुनिक फर्निचर, ढीग ढीग पुस्तके, आणि भिंतीवर लटकणारे खगोलशास्त्राचे पोस्टर्स. तो घरी आला होता, पण त्याचे मन घरी नव्हते. ते अजूनही मुळशीच्या डोंगरदऱ्यात, त्या अंधारात उभ्या असलेल्या सिंक्रोनायझेशन चेंबरमध्ये अडकले होते.
सर्व आवरून झाल्यावर तो जेवायला बसला. तन्वीने त्याला जेवायला वाढले.
तन्वीने बनवलेली भाजी जेवण्याचा तो प्रयत्न करत होता, पण प्रत्येक क्षणी त्या धूसर आकृतीचे डोळेच त्याला जाणवत होते.
"दादा,तू काही बोलत नाहीस. काही झालंय का?" तन्वीने विचारले, तिचा चेहरा काळजीने भरलेला.
"नाही, तनू. फक्त थकलो आहे. एक अवघड समीकरण सोडवत होतो," आर्यनने एक अर्धवट खोटे सांगितले.
"समीकरणं सोडवायची सुट्टी कर ना. उद्या रविवार आहे. बाबा आणि आई शनिवारपासूनच तुझ्यासाठी येणार आहेत."
आर्यननेडोके वर केले. "खरंच? तू आधी सांगितलं नाहीस."
"सांगितलं होतं! पण तू ऐकलं नाहीस. तू तसाच आहेस. तुझं डोकं फक्त तुझ्या ताऱ्यांमध्ये आणि यंत्रांमध्ये अडकलेलं असतं."
तन्वीचे शब्द खरे होते. पण आजचा दिवस वेगळा होता. आज त्याचे डोके केवळ यंत्रांमध्ये नव्हे, तर एका अदृश्य, अज्ञात भीतीमध्ये अडकले होते.
तो झोपू शकला नाही. त्याच्या डोळ्यासमोर स्क्रीनवरचे शब्द जळत होते. तू इथे नसावास.
त्याने त्याचा लॅपटॉप उघडला आणि "प्रोजेक्ट क्रोनोस" च्या डिजिटल लॉगमध्ये प्रवेश केला. त्याने दिवसभरातले सर्व डेटा पुन्हा पुन्हा तपासले सगळं काही नॉर्मल होतं.
पण एक गोष्ट त्याच्या लक्षात आली. ज्या क्षणी तो एनर्जी सर्ज झाला, त्या क्षणी इन्स्टिट्यूटच्या मुख्य सर्व्हरवरून एक अतिशय लहान, सूक्ष्म डेटा पॅकेट आउटगोइंग ट्रान्समिट झाला होता. ते फक्त मिलिसेकंदासाठी. तो सिस्टमचा ऑटो बॅकअप प्रोटोकॉल असू शकतो, पण त्याची दिशा (IP Address) अज्ञात होती. ती एका अशा लोकल नेटवर्कवर नेली जात होती, जी अस्तित्वातच नव्हती.
कोणीतरी डेटा चोरला होता का? की हा देखील प्रयोगाचाच एक भाग होता?
असे वेगवेगळे विचार करता तो झोपी गेला.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी. रात्रभर चाललेल्या पावसाने हवा स्वच्छ केली होती. पण आर्यनच्या मनावर एक ओली, गंभीर छाया पडली होती. त्याने पटापट त्याच सर्व आवरल आणि तो इन्स्टिट्यूटला जाऊन पोहोचला. रविवार असल्यामुळे कॉम्प्लेक्स शांत होता. फक्त दोन सुरक्षा गार्ड फिरत होते.
"सुप्रभात, सर," एका गार्डने सल्यूट केला.
"सुप्रभात, रणजीत. काल रात्री काही अनोळखी वास्तू किंवा आवाज ऐकू आला का?" आर्यनने थेट विचारले.
"नाही,सर. फक्त पाऊस आणि वादळ होतं. बाकी सगळं शांत होतं. का ओ सर अचानक अस एकदम विचारलं."
"नाही काही नाही, असच." म्हणून आर्यन आत गेला. त्याने स्वतःच्या ऑफिसमध्ये प्रवेश केला. त्याची पहिली चिंता सिंक्रोनायझेशन चेंबर होती. तो तिथे गेला. सगळं काही त्याच ठिकाणी होतं. मशीन बंद होती. शांत. त्याने मुख्य सर्व्हर रूममध्ये प्रवेश केला. काळ्या सर्व्हर रॅक्समधून हलके हुमणणारा आवाज येत होता. त्याने त्या आउटगोइंग डेटा पॅकेटचा मागोवा घ्यायचा ठरवले.
तेवढ्यात त्याचा फोन वाजला. हा नंबर अज्ञात होता.
"हॅलो?"आर्यनने विचारले.
फोनवरून फक्त एक हलका,घसघशीत श्वासाचा आवाज आला. काही सेकंद तसाच आवाज रहायचा आणि नंतर कॉल कट झाला .
ती आवाज ऐकून आर्यनच्या मानेचे केस उभे राहिले. त्याच्या अंगावर सरसरून काटा आला. हा तोच आवाज होता. प्रयोगशाळेतील प्रतिध्वनी. त्याने कॉल ब्लॉक केला आणि फोन टेबलवर ठेवला. त्याचे हात थरथरत होते. हे केवळ प्रयोगशाळे पुरते मर्यादित नव्हते. हे यंत्रणा त्याच्या बाहेर पसरत होती.
त्याने सर्व्हरवर लक्ष केंद्रित केले. त्या अज्ञात आयपी ॲड्रेस चा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न केला.
तो एका गूढ, एन्क्रिप्टेड प्रॉक्सी सर्व्हरवर निघाला होता.
.
.
.
पण त्याच्या आधीच, त्याच्या लॅपटॉपवर एक पॉप-अप विंडो उमटली. त्यावर फक्त तीन शब्द होते,जेणेकरून टाइप केलेले:
.
.
.
"थांब अजून पण वेळ आहे."
हे वाचताच आर्यन मागे उसळला. त्याने लॅपटॉपचा नेटवर्क कनेक्शन ताबडतोब कापला. तो एकटाच होता, पण त्याला जाणवत होते की कोणीतरी त्याच्या सिस्टीममध्ये होते. त्याच्या डोक्यात होते. हा कोणीतरी हॅकर नव्हता. हे काहीतरी वेगळे, खोलवर होते.
अचानक त्याच्या मनात एक भीषण शंका आली.
काय जर त्याच्या प्रयोगाने केवळ भूतकाळाचा प्रतिध्वनी कॅप्चर केला नाही, तर भविष्यातील कोणाला जागे केले?
किंवा... एखाद्या अशा गोष्टीला, जी वेळेच्या बंधनातून मुक्त होती? त्याच्या लॅपटॉपवरील संदेशाचा अर्थ होता की त्याचे संशोधन धोकादायक होते. आणि तो धोका फक्त त्याच्यासाठी नव्हता, तर संपूर्ण वास्तवासाठी होता.
तेवढ्यात, सुरक्षा कॅमेर्याच्या मॉनिटरवर एक हालचाल दिसली. बाहेर, इन्स्टिट्यूटच्या मुख्य दारासमोर, एक काळी सीडन गाडी उभी होती. एकटा माणूस गाडीतून बाहेर आला. तो उंच, घनदाट होता. त्याने डार्क गॉगल्स आणि एक कापडी मास्क घातला होता. त्याने दाराकडे पाऊल टाकले.
ही पाहताच आर्यनचा हृदयाचा ठोका वेगवान झाला. हा तोच माणूस होता का? ज्याने फोन केला? ज्याने संदेश पाठवला? त्याने इंटरकॉमचा बटण दाबला.
"हेलो? मी डॉ. देशमुख. मी तुमची ओळख जाणून घेऊ शकतो का? आज इन्स्टिट्यूट बंद आहे."
तो माणूस थांबला. त्याने मागे वळून प्रयोगशाळेच्या इमारतीकडे पाहिले. जणू तो आर्यनला थेट कॅमेऱ्यातून पाहत होता. त्याने हात वर केला आणि एक लहान, काळी वस्तू दाराजवळ ठेवली. नंतर तो वाकल्या सारखा झाला आणि तसाच गाडीकडे परत गेला. काळी सीडन गाडी झपाट्याने निघून गेली.
आर्यनने सुरक्षा गार्डना बोलावले.
"रणजीत,बाहेर जा आणि तपासा. त्या माणसाने काही ठेवलेय दाराजवळ, काय आहे ते बघा."
काही मिनिटांत रणजीत परत आला. त्याच्या हातात एक जुना, तांबूस रंगाचा कागद होता.
"सर,हेच होतं. फक्त एक कागद."
आर्यनने तो कागद घेतला. तो एक नकाशा होता. पुण्याचा जुना नकाशा. एक ठिकाण गोल केले होते. ते ठिकाण होते—
.
.
.
विश्रामबाग घाट.
आणि खाली हस्ताक्षरासारखी तीन अक्षरे कोरली होती:
क. व. म.
आर्यनने तो नकाशा उलटवला. मागील बाजूस एकच वाक्य होते, जुने मराठी लिपीत लिहिलेले:
"तू जे शोधत आहेस, ते इथे सुरू झाले."
त्याच्या हातातील कागद जड वाटू लागला. हा कोणता खेळ होता?
कोण आहे क. व. म.?
आणि विश्रामबाग घाट?
ते तर इतिहासात कोसळलेले, हरवलेले ठिकाण होते.
त्याच्या मनातील वैज्ञानिक आवाज ओरडला:
'हा फक्त एक मनोरंजन आहे. एखाद्याची विनोदी कृती आहे.'
पण दुसरा आवाज, जो आतापर्यंत झोपलेला होता, म्हणाला:
'नाही. हा प्रतिसाद आहे. तुझ्या प्रयोगाला उत्तर आहे. आणि तुझ्यासाठी एक बोलावणं आहे.'
आर्यनने नकाशा जपत्या पणे डेस्कच्या खणात ठेवला. त्याने खिडकीतून बाहेर पाहिले. सूर्य प्रकाशात डोंगर दिसत होते, पण आता त्यांना एक वेगळाच, गूढ आकार जाणवत होता.
त्याला कळले की त्याचा प्रयोग संपला नव्हता. तो नुकताच सुरू झाला होता. आणि हा फक्त दुसरा अध्याय होता.
काय असेल त्या ठिकाणी?
क. व. म. काय असेल?
---------------------
अध्याय तिसरा.... लवकरच....
----------------------
#विज्ञानकथा #भयकथा #थरारकथा #काळाचा कैदी
----------------
ही कथा काल्पनिक असून केवळ कथेची गरज म्हणून काही ठिकाणांचा आणि व्यक्तींच्या नावाचा उल्लेख केला आहे. वाचकांनी या गोष्टीची नोंद घ्यावी.
