અધ્યાય ૩: શંકાનું બીજ અને બુદ્ધિનો અજવાળ
૩.૧. તર્કની લડાઈ
ઇન્સ્પેક્ટર રાણા જૂના જમાનાના પોલીસ ઓફિસર હતા, જે પુરાવા પર વિશ્વાસ કરતા હતા, લાગણીઓ પર નહીં. પરંતુ આર્યનની આંખોમાં દેખાતો નિર્દોષ વિશ્વાસ અને તેના તર્કમાં રહેલી મક્કમતા તેમને વિચલિત કરી રહી હતી.
એક સવારે, રાણા ફરી આર્યનની પૂછપરછ કરવા આવ્યા.
રાણા: "તમે કહો છો કે તમે નિર્દોષ છો, તો પછી તમારા વિરુદ્ધના પુરાવા ખોટા છે? કોણ તમારી પાછળ પડ્યું છે, અને શા માટે?"
આર્યન: (શાંતિથી પણ મક્કમતાથી) "સાહેબ, ગુનેગાર હંમેશા એવી રીતે ચોરી કરે છે કે તે પકડાય નહીં. પણ આ કેસમાં, ચોર એટલો બેદરકાર છે કે તેણે ચોરી કર્યા પછી 'મારા' નામની છાપ, 'મારા' જેવો બાંધો અને 'મારી' ગેરહાજરીના પુરાવા છોડ્યા. સાહેબ, આ ચોરીનો નહીં, પણ ષડયંત્રનો કેસ છે."
રાણા: "સમજાવ. તું શું કહેવા માંગે છે?"
આર્યન: "જુઓ, મેં રાત્રે ૧:૩૦ વાગ્યે બહાર જવાનું જુનિયરને કહ્યું, આ વાત ચોક્કસપણે મને ફસાવવા માટે જ ઊભી કરવામાં આવી છે. પણ સાહેબ, હું પૂછી શકું કે લેબમાં ઘૂસવા માટે બહારનો દરવાજો કેમ તોડવામાં આવ્યો? એ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરનારા બધા વિદ્યાર્થીઓ પાસે લેબની ડુપ્લિકેટ ચાવી હતી. જો હું જ ચોરી કરતો હોઉં, તો શા માટે હું દરવાજો તોડીને બિનજરૂરી ધ્યાન ખેંચીશ?"
૩.૨. પુરાવાનો મનોવૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ
આર્યનના તર્કથી રાણા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેમણે આર્યનને થોડું પાણી આપ્યું.
આર્યન: "વળી, જે જુનિયરે જુબાની આપી છે, તે અમારા કોલેજ કૅન્ટીનના સ્ટાફનો દીકરો છે. તે રાત્રે હોસ્ટેલમાં હતો જ નહીં, તે દિવસે તો કૅન્ટીનના સ્ટાફની વીકલી ઑફ હતી. મેં મારી ડાયરીમાં નોંધ્યું હતું કે તે દિવસે કૅન્ટીન બંધ રહેશે. ચોરને ખબર હતી કે તે વ્યક્તિ હાજર નથી, એટલે જ તેણે તેને સાક્ષી બનાવ્યો."
આર્યને આગળ કહ્યું: "અને પેલી જૂની CCTV ફૂટેજ! એ કેમેરાને છેલ્લા છ મહિનાથી ઓઇલિંગની જરૂર છે, તે ફક્ત બે થી ત્રણ સેકન્ડ માટે જ સ્પષ્ટ ફૂટેજ આપે છે, પછી તરત ધૂંધળું થઈ જાય છે. જેને આ કેમેરાની ખામીની ખબર હોય, તે જ વ્યક્તિ જાણીજોઈને તે કેમેરા સામેથી નીકળીને પોતાનો ચહેરો છુપાવે. અને સાહેબ, આ ખામીની ખબર માત્ર મને અને પ્રોજેક્ટના ત્રણ સિનિયર વિદ્યાર્થીઓને જ હતી, જેમાં હું સામેલ છું. પણ મારે તો આ પ્રોટોટાઇપની જરૂર જ નહોતી, કારણ કે મારો પ્રોજેક્ટ આનાથી બહુ આગળ હતો."
આર્યને પોતાના ટેબલ પર રહેલી ફાઈલોમાં એક ડાયરી કાઢીને બતાવી: "આ ડાયરીમાં પ્રોજેક્ટના દરેક પાસાની ચર્ચા છે. મારો પ્રોજેક્ટ 'અગ્નિ' (AGNI) સેન્સર પર આધારિત હતો, જેની ડિઝાઇન પ્રોટોટાઇપથી સાવ અલગ છે."
૩.૩. ઇન્સ્પેક્ટરનો બદલાયેલો દૃષ્ટિકોણ
રાણાના કપાળ પરની ચિંતાની રેખાઓ ઘેરી બની. આર્યનની વાતમાં વજન હતું. કોઈ ગુનેગાર પોતાની જાતને આટલી હોશિયારીથી ફસાવે નહીં.
રાણાએ કડકાઈનો દેખાવ જાળવી રાખ્યો, પણ તેમના મનમાં નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હતો.
રાણા (પોતાના મનમાં): "આ છોકરામાં ગજબની બુદ્ધિ છે. તે પોતાની બેગુનાહી સાબિત કરવા માટે પુરાવાઓનું મનોવૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ કરી રહ્યો છે, જે મેં મારી નોકરીમાં ભાગ્યે જ જોયું છે. સાચો ગુનેગાર આટલો શાંત અને તર્કસંગત ન હોઈ શકે."
તેમણે આર્યન તરફ જોયું. આર્યન એક નિશ્ચિતતા સાથે લોકઅપની સળિયા પકડીને ઊભો હતો.
રાણા: "ભલે આર્યન. હું તારા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લઈશ. તને અહીંથી બે કલાકમાં જામીન પર છોડવામાં આવે છે. પણ યાદ રાખજે, તું આ કેસમાં મુખ્ય શંકાસ્પદ છે. તું કોઈ પણ પુરાવા સાથે ચેડાં નહીં કરી શકે."
આર્યન: (આંખોમાં ઝબકાર) "આભાર સાહેબ. હવે સાચો ખેલ શરૂ થશે. અને હું ખાતરી આપું છું કે પુરાવા સાથે ચેડાં કરનારને જ હું પકડીને લાવીશ."
આમ, આર્યને પોતાની બહાદુરીથી નહીં, પણ માઇન્ડ ગેમ અને હોશિયારીથી ઇન્સ્પેક્ટર રાણાના મગજમાં શંકાનું બીજ રોપ્યું અને કસ્ટડીમાંથી મુક્ત થયો. હવે તેનું મિશન શરૂ થવાનું હતું.
