નવપ્રસ્થ શહેર થોડા દિવસોથી બહારથી શાંત દેખાતું હતું, પરંતુ એ શાંતિ અંદરથી ખૂબ નબળી હતી. દંગાઓ પછી લોકો થાકી ગયા હતા, એટલા માટે રસ્તાઓ પરનો હોબાળો ઓછો થયો હતો. પરંતુ શહેરની દીવાલો પર હજુ પણ આગના કાળા ડાઘ દેખાતા હતા. ઘણી દુકાનોના શટર તૂટેલા હતા, કેટલાક ઘરોની બારીઓ બળી ગઈ હતી, અને લોકોના ચહેરા પર એક અજીબ ડર વસ્યો હતો. લોકો ફરીથી કામ પર જવા લાગ્યા હતા, પરંતુ કોઈની આંખોમાં પહેલાની નિર્ભયતા નહોતી.
આ બધાની વચ્ચે સત્તાના ગલિયારાઓમાં એક અલગ જ રમત ચાલી રહી હતી.
સૂર્યવર્ધન રાઠોડ પોતાના ભવ્ય ઓફિસમાં બેઠો હતો. રૂમમાં એરકન્ડીશનરની ઠંડી હવા ફરી રહી હતી, અને તેની સામે મોટી સ્ક્રીનો પર અનેક સમાચાર ચેનલો ચાલી રહી હતી. દરેક ચેનલ પર દંગાઓ પછીની પરિસ્થિતિ વિશે ચર્ચા ચાલી રહી હતી. કેટલાક એન્કરો રાઠોડને “મજબૂત નેતા” તરીકે રજૂ કરી રહ્યા હતા. તેઓ કહી રહ્યા હતા કે કેવી રીતે કડક પગલાં લીધા વગર શહેરમાં શાંતિ આવી શકતી નહોતી.
રાઠોડ શાંત ચહેરાથી આ બધું જોઈ રહ્યો હતો. તેની આંખોમાં સંતોષની ઝાંખી હતી.
તેના બાજુમાં બેઠેલા સલાહકારે ધીમેથી કહ્યું,
“સર, એક નાની સમસ્યા છે.”
રાઠોડે નજર ઉંચી કરી.
“લોકો ફરી આદિત્ય અને સમીરા વિશે વાત કરવા લાગ્યા છે. ઘણા લોકો કહે છે કે તેઓ નિર્દોષ છે.”
રાઠોડ થોડા ક્ષણ માટે મૌન રહ્યો. પછી તેણે ધીમેથી સ્મિત કર્યું.
“લોકો સત્ય જાણે તે પહેલા વાર્તા બદલવી જોઈએ,” તેણે શાંત અવાજમાં કહ્યું.
તેના શબ્દો પાછળ એક ખતરનાક શાંતિ હતી.
એ જ રાત્રે નવપ્રસ્થ શહેરમાં અચાનક ઘણી પોલીસ ગાડીઓ નીકળી.
આદિત્ય શાહ પોતાના ઘરમાં બેઠો હતો. હુમલા પછી તે ધીમે ધીમે સ્વસ્થ થઈ રહ્યો હતો. તે હજુ પણ દંગાઓ વિશે માહિતી એકત્ર કરી રહ્યો હતો. તેની ટેબલ પર ફાઇલોના ઢગલા હતા વિડિઓ, ફોટોગ્રાફ, સાક્ષીઓના નિવેદનો. તે બધું જોડવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો.
અચાનક દરવાજા પર જોરદાર ઠોકાર પડી.
“દરવાજો ખોલો! પોલીસ!”
આદિત્ય થોડો ચોંકી ગયો. તેણે દરવાજો ખોલ્યો તો સામે ઘણા પોલીસ અધિકારીઓ ઉભા હતા.
“આદિત્ય શાહ?” એક અધિકારીએ કડક અવાજમાં પૂછ્યું.
“હા,” તેણે જવાબ આપ્યો.
“તમને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ખતરો પહોંચાડવાના આરોપમાં ધરપકડ કરવામાં આવે છે.”
આદિત્યને લાગ્યું કે તેણે કંઈક ખોટું સાંભળ્યું છે.
“શું?” તેણે આશ્ચર્યથી કહ્યું. “આ શું આરોપ છે?”
પરંતુ કોઈએ તેની વાત સાંભળી નહીં. પોલીસ અંદર આવી ગઈ અને થોડા જ મિનિટોમાં તેને જીપમાં બેસાડી લઈ ગઈ.
એ જ રાત્રે શહેરના બીજા ભાગમાં સમીરા કાઝીને પણ તેની ઘેરથી પકડી લેવામાં આવી. અમન અને આદિત્યના કેટલાક અન્ય મિત્રો પર પણ દરોડા પડ્યા. પોલીસએ બધાને એક જ કેસમાં જોડીને જાહેર કર્યું કે શહેરમાં દંગાઓ અને અશાંતિ ફેલાવવા માટે એક “સંગઠિત નેટવર્ક” કામ કરી રહ્યું હતું.
સવાર સુધીમાં આ સમાચાર આખા શહેરમાં ફેલાઈ ગયા.
ટેલિવિઝન ચેનલો પર બ્રેકિંગ ન્યૂઝ ચાલી રહી હતી.
“શહેરમાં અશાંતિ ફેલાવનાર ગેંગ પકડાઈ.”
એક એન્કર ઉત્સાહથી બોલી રહ્યો હતો કે કેવી રીતે આ લોકો બહારથી નાણાં લઈને શહેરમાં તણાવ ફેલાવી રહ્યા હતા. કેટલાક ચેનલો તો તેમને સીધા “રાષ્ટ્રવિરોધી તત્વો” કહી રહ્યા હતા.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ મેસેજોનો વરસાદ શરૂ થઈ ગયો.
કેટલાક એકાઉન્ટ્સ લખતા હતા કે જે લોકો પોતાને સત્યના યોદ્ધા કહેતા હતા, તેઓ ખરેખર દેશના દુશ્મન નીકળ્યા.
ઘણા લોકો આ સમાચાર જોઈને ચોંકી ગયા. કેટલાકે તેને સાચું માની લીધું, કેટલાકે નહીં. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ હતી સત્તાની વાર્તા ફરી એકવાર ઝડપથી ફેલાઈ રહી હતી.
થોડા દિવસ પછી ખબર પડી કે આદિત્ય, સમીરા અને તેમના મિત્રો પર આતંકવાદ વિરોધી કાયદાની કઠોર ધારાઓ લગાવવામાં આવી છે. અને તેમને નવપ્રસ્થથી હજારો કિલોમીટર દૂર જોધપુરની જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે.
જ્યારે આ સમાચાર પ્રોફેસર સત્યકામ સુધી પહોંચ્યા, ત્યારે તેઓ લાંબા સમય સુધી મૌન રહ્યા.
તેમના મનમાં એક જ વિચાર ફરી રહ્યો હતો આ શક્ય નથી.
તેમને પોતાના વિદ્યાર્થીઓ યાદ આવ્યા. આદિત્યની આંખોમાં દેખાતી સચ્ચાઈ, સમીરાની નિર્ભયતા. તેઓ જાણતા હતા કે આ લોકો ક્યારેય હિંસા કે દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિમાં સામેલ થઈ શકે નહીં.
થોડા સમય પછી તેમણે ધીમેથી કહ્યું,
“આ ન્યાય નથી… આ સત્તાનો ખેલ છે.”
તે રાત્રે તેઓ ઊંઘી શક્યા નહીં. આખી રાત તેઓ વિચારતા રહ્યા. સવાર થતી સાથે જ તેમણે એક નિર્ણય લઈ લીધો.
નવપ્રસ્થના જૂના ચોરાહે એક દિવસ એક નાનું મંચ બનાવવામાં આવ્યું. ત્યાં એક બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યું હતું
“સત્ય માટે ઉપવાસ પ્રોફેસર સત્યકામ દેસાઈ”
પ્રોફેસર સત્યકામ સફેદ ખાદી પહેરીને ત્યાં બેસી ગયા. તેમણે જાહેર કર્યું કે જ્યાં સુધી તેમના વિદ્યાર્થીઓને ન્યાય નહીં મળે, ત્યાં સુધી તેઓ આમરણ ઉપવાસ કરશે.
આ સમાચાર થોડા જ કલાકોમાં શહેરમાં ફેલાઈ ગયા.
લોકો ત્યાં આવીને તેમને જોવા લાગ્યા. કેટલાક લોકો તેમની પાસે બેસીને શાંતિથી સાંભળતા. કેટલાક લોકો માત્ર દૂરથી જોતાં.
પરંતુ શહેરમાં ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ.
થોડા દિવસ પછી પોલીસ દ્વારા એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ બોલાવવામાં આવી.
એક સિનિયર પોલીસ અધિકારી મીડિયા સામે બેઠા હતા. પત્રકારો સતત પ્રશ્નો પૂછતા હતા.
એક પત્રકારે સીધો પ્રશ્ન કર્યો,
“આદિત્ય શાહ અને સમીરા કાઝી પર આતંકવાદી ધારાઓ લગાવવાનો આધાર શું છે?”
અધિકારી થોડા ક્ષણ માટે મૌન રહ્યા. પછી તેમણે સામાન્ય જવાબ આપ્યો કે તપાસ ચાલુ છે.
પરંતુ જ્યારે એક પત્રકારે ફરી પૂછ્યું કે શું કોઈ સ્પષ્ટ પુરાવો છે, ત્યારે અધિકારીએ થોડું થંભીને કહ્યું,
“પોલીસ પર ઘણી વખત વિવિધ દબાણો હોય છે.”
આ વાક્ય સાંભળીને હોલમાં બેઠેલા પત્રકારો એકબીજાને જોવા લાગ્યા.
તે ખુલ્લું સ્વીકાર નહોતું, પરંતુ સંકેત પૂરતો હતો.
લોકોને સમજાઈ ગયું કે આ કેસ માત્ર કાયદાનો મુદ્દો નથી.
પરંતુ સત્તાની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર આવ્યો નહોતો.
રાઠોડે પોતાના સલાહકારોને કહ્યું,
“એક વૃદ્ધ માણસના ઉપવાસથી સરકારો નથી બદલાતી.”
તેના શબ્દોમાં આત્મવિશ્વાસ હતો.
પરંતુ શહેરમાં કંઈક ધીમે ધીમે બદલાઈ રહ્યું હતું.
દિવસો પસાર થતા ગયા. સત્યકામનો ઉપવાસ ચાલુ રહ્યો. તેમનું શરીર નબળું થતું ગયું, પરંતુ તેમના ચહેરા પરની શાંતિ યથાવત રહી.
દરરોજ થોડા નવા લોકો તેમની પાસે આવવા લાગ્યા. કેટલાક યુવાનો બેનરો લઈને ઉભા રહેતા. કેટલાક વૃદ્ધ લોકો શાંતિથી પ્રાર્થના કરતા.
નવપ્રસ્થ ફરી એક સવાલ સામે ઊભું હતું.
શું સત્તાનો અંધકાર જીતશે?
કે એક વૃદ્ધ ગાંધીવાદી માણસની અહિંસા આ અંધકાર સામે પ્રકાશ બની ઊભી રહેશે?
જવાબ હજુ સમયની અંદર છુપાયેલો હતો.
પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ હતી
સત્યકામની લડાઈ હવે માત્ર તેના વિદ્યાર્થીઓ માટે નહોતી રહી.તે આખા શહેરની આત્મા માટેની લડાઈ બની ગઈ હતી.
