શ્રદ્ધાની આખરી કસોટી
માઉન્ટ એવરેસ્ટના બેઝ કેમ્પથી ઘણું ઉપર, સમુદ્ર સપાટીથી લગભગ ૨૪,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ આવેલું ‘ડેથ ઝોન’ (Death Zone). પૃથ્વી પરની એક એવી જગ્યા જ્યાં કાળ પોતે પવન બનીને વહે છે. ચોતરફ માત્ર સફેદ હાડકાં જેવો થીજી ગયેલા બરફનો કાળો પથ્થર અને આકાશને આંબવા મથતા હિમાલયના રાક્ષસી શિખરો હતા. હવામાં ઓક્સિજન એટલો ઓછો હતો કે ફેફસાં દરેક શ્વાસ માટે લોહીના આંસુ રડતા હતા. તાપમાન માઈનસ ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી ગગડી ચૂક્યું હતું. આ એ જગ્યા હતી જ્યાં પ્રકૃતિ માણસને તેની હેસિયત બતાવે છે.આ ભયાનક ઊંચાઈ પર નવ પ્રોફેશનલ ટ્રેકર્સની એક ટીમ ફસાયેલી હતી. તેમની પાછળ ‘માઉન્ટ ત્રિશૂલ’ની અંધારી ખીણ હતી અને સામે બરફનું એક અજેય સામ્રાજ્ય. અચાનક, કુદરતે પોતાનું સૌથી રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. હિમાલયનો સૌથી ભયાનક કહી શકાય તેવો ‘બ્લીઝાર્ડ’ (બરફનું તોફાન) ત્રાટક્યો.પવન ૧૫૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ફૂંકાવા લાગ્યો. એ પવનનો અવાજ કોઈ ભૂખ્યા વરુઓના ઝુંડ જેવો ભયાનક હતો. બરફના નાના-નાના કણો કાચના ટુકડાની જેમ હવામાં ઉડી રહ્યા હતા, જે ટ્રેકર્સના સ્પેશિયલ જેકેટ અને ચહેરાની ચામડીને ચીરી નાખવા મથતા હતા. વિઝિબિલિટી (દ્રશ્યતા) શૂન્ય થઈ ગઈ હતી. હાથ લંબાવો તો પોતાનો હાથ પણ ન દેખાય એટલો બરફનો આંધળો વરસાદ હતો."એન્કર લગાવો! કોઈ પોતાનો હાથ છોડશો નહીં!" ટીમના લીડર સમરે તોફાનના ઘોંઘાટમાં પોતાની પૂરી તાકાતથી ચીસ પાડી. પણ તેનો અવાજ પવનના સૂસવાટામાં ક્યાંક ઓગળી ગયો.તેઓ કોઈક રીતે એક નાની બરફની ગુફા જેવા હિમ-ખડકની ઓથમાં ભરાયા. તેમની પાસે રહેલો એકમાત્ર મોટો ટેન્ટ તોફાને પહેલી જ મિનિટે ફાડીને હવામાં ફ્લાઈંગ સોસરની જેમ ઉડાવી દીધો હતો. હવે તેમની પાસે માત્ર પર્વતારોહણના થોડા સાધનો, એક નાનો કેમ્પિંગ સ્ટવ અને માત્ર બે કલાક ચાલે એટલો ઓક્સિજન સિલિન્ડરનો જથ્થો બચ્યો હતો. બરફની એ સાંકડી ગુફાની બહાર મોત તાંડવ કરી રહ્યું હતું. ધ્રૂજતી આંગળીઓ, થીજી ગયેલા પગના અંગૂઠા અને શૂન્ય થતી આશા વચ્ચે આ નવ લોકો મોતની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.નવ ટ્રેકર્સમાં સમર ઉપરાંત અબજોપતિ બિઝનેસમેન વિક્રમ, પ્રખ્યાત ન્યુરોસર્જન ડૉ. આરતી, યુવાન ફોટોગ્રાફર અયાન અને બીજા પાંચ સભ્યો હતા. બધાના ચહેરા પર બરફની પરત જામી ગઈ હતી. સ્નો-બ્લાઈન્ડનેસ ને લીધે આરતીની આંખો બળતી હતી.બરાબર મધ્યરાત્રિએ, જ્યારે તોફાન તેની ચરમસીમા પર હતું, ત્યારે ગુફાના નાના પ્રવેશદ્વાર પર એક ઓછાયો દેખાયો. બહાર એટલું ભયાનક તોફાન હતું કે કોઈ માણસ એક સેકન્ડ પણ ઉભો રહે તો થીજીને પથ્થર થઈ જાય. પણ એ કાળમુખા તોફાનની વચ્ચેથી એક માણસ અંદર પ્રવેશ્યો.તેણે કોઈ ટ્રેકિંગ જેકેટ નહોતું પહેર્યું, ન તો તેના પગમાં ક્રેમ્પોન્સ હતા. તેણે માત્ર એક સાધારણ ઉનનો ધાબળો ઓઢ્યો હતો. તેના ચહેરા પર કોઈ માસ્ક નહોતો, છતાં તેનો શ્વાસ બિલકુલ સામાન્ય હતો. સૌથી અજીબ વાત એ હતી કે તેના આવતાની સાથે જ ગુફાની અંદરની હાડકાં ગાળી નાખતી ઠંડી ગાયબ થઈ ગઈ અને એક અદભુત હૂંફ પ્રસરી ગઈ."તમે... તમે કોણ છો? બહાર આટલા તોફાનમાં જીવતા કેવી રીતે રહી શક્યા?" સમરે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું. આઈસ-એક્સ તેના હાથમાંથી સરકી ગઈ.તે અજાણ્યા પુરુષની આંખો અદ્ભુત રીતે ચમકતી હતી, જાણે તેમાં પર્વતોની શાંતિ અને બ્રહ્માંડનું રહસ્ય સમાયેલું હોય. તેણે અત્યંત શાંત અવાજે કહ્યું, "જ્યારે નીચે બેઝ કેમ્પ પર હતા, ત્યારે તમે આ પર્વતને જીતવાના ઘમંડમાં હતા. પણ જ્યારે અડધે રસ્તે શ્વાસ ખૂટ્યા, ત્યારે તમે જે અદ્રશ્ય શક્તિને યાદ કરી... હું એ જ છું. લોકો મને ઘણા નામે ઓળખે છે, તમે મને ઈશ્વર કહી શકો.""ભગવાન?" અબજોપતિ વિક્રમ હસવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો, પણ ઠંડીથી તેના હોઠ ફાટી ગયા હતા અને લોહી નીકળ્યું. "આ ઊંચાઈ પર ઓક્સિજનની કમીથી મગજ ભ્રમિત થઈ જાય છે, અમને ભ્રમ થઈ રહ્યો છે! જો તું ભગવાન હોય, તો એક હેલિકોપ્ટર બોલાવ અને અમને અહીંથી નીકાળ! હું પૃથ્વી પર જઈને તારા નામે કરોડોનું દાન કરીશ."ઈશ્વરે વિક્રમ તરફ જોયું અને હળવું સ્મિત કર્યું, "વિક્રમ, તારા ચેકબુકના પાના આ હિમાલયના તોફાનને રોકી શકશે? આ પર્વતો એટલા માટે અડીખમ છે કારણ કે અહીં કોઈનો ઘમંડ ચાલતો નથી. આ તોફાન ત્યારે જ શાંત થશે અને રસ્તો ત્યારે જ મળશે, જ્યારે તમારા મનની અંદર ભરેલો કચરો બહાર નીકળશે. તમારી જીંદગીનું એ સત્ય, જે તમે દુનિયાથી છુપાવ્યું છે, તે અહીં સ્વીકારો. તમારા પાપનો બોજ હળવો કરો, તો જ આ પર્વત તમને જીવતા જવા દેશે."ગુફાની બહાર પવન જાણે વધુ જોરથી પછડાવા લાગ્યો. બરફની ગુફા ગમે ત્યારે તૂટી પડે તેમ હતી. મૃત્યુ એક ડગલું દૂર હતું.ડૉ. આરતીથી હવે સહન ન થયું. તે ધ્રૂજતી ધ્રૂજતી ઈશ્વરના પગમાં પડી ગઈ. હિમાલયની એ બરફીલી ગુફામાં તેના આંસુ વહી રહ્યા હતા અને ગાલ પર જ થીજી રહ્યા હતા. તેણે રડતા રડતા કહ્યું, "હું દુનિયા માટે ભગવાન ગણાતી હતી, પણ હું એક ગુનેગાર છું. બે વર્ષ પહેલાં મારી હોસ્પિટલમાં એક અકસ્માતનો કેસ આવ્યો હતો. તે એક સામાન્ય ગરીબ માણસ હતો. મેં તેના ઓપરેશનમાં બેદરકારી દાખવી કારણ કે મારે એક વીઆઈપી પેશન્ટની પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરવા જવું હતું. એ ગરીબ માણસ ટેબલ પર જ મરી ગયો અને મેં રિપોર્ટ બદલાવી નાખ્યો. મેં પદ અને પૈસા માટે એક જીવ લીધો છે!"આરતીની આ કબૂલાત સાથે જ, ગુફાની બહાર પવનનો અવાજ સહેજ ધીમો પડ્યો, જાણે પર્વત તેની વાત સાંભળી રહ્યો હોય.હવે અબજોપતિ વિક્રમનો વારો હતો. તેનો બધો ઘમંડ બરફની જેમ ઓગળી ચૂક્યો હતો. તેણે ધ્રૂજતા હાથે પોતાની જાતને સમેટી અને બોલ્યો, "મેં... મેં મારી આખી ઈન્ડસ્ટ્રી ઉભી કરવા માટે હજારો આદિવાસીઓના જંગલો અને જમીનો છીનવી લીધી છે. ફેક્ટરીના કેમિકલથી આખી નદી ઝેરીલી બનાવી દીધી, જેનાથી આખું ગામ બીમાર પડ્યું. મેં ક્યારેય કોઈની પરવા નથી કરી. મને લાગતું હતું કે પૈસાથી હું બધું ખરીદી શકું છું... પણ આજે હું અહીં લાચાર છું. મને માફ કરી દો!"એક પછી એક, ટીમના બધા સભ્યોએ પોતાના હૃદયના સૌથી અંધારા રહસ્યો ઈશ્વર સામે ખોલી દીધા. કોઈકે મિત્રને આપેલો દગો, તો કોઈકે પરિવાર સાથે કરેલી ક્રૂરતા સ્વીકારી. છેલ્લે સમરે આગળ આવીને કહ્યું, "આ ટ્રેકિંગ રૂટ પર તોફાન આવવાની ચેતવણી વેધશાળાએ આપી હતી, પણ મારે સૌથી નાની ઉંમરે આ શિખર સર કરવાનો રેકોર્ડ બનાવવો હતો, એટલે મેં મારી ટીમના જીવ જોખમમાં મૂક્યા. હું સારો લીડર નથી, હું સ્વાર્થી છું."જેમ જેમ લોકો પોતાના પાપ અને પસ્તાવો બહાર લાવતા ગયા, તેમ તેમ તેમનો શ્વાસ હળવો થવા લાગ્યો. હવે ગુફામાં કોઈ ભય નહોતો. બધાના મન શુદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તેઓ એકબીજાને ભેટીને માફી માંગી રહ્યા હતા. જે લોકો થોડીવાર પહેલા એકબીજા માટે અજાણ્યા અથવા સ્વાર્થી હતા, તેઓ હવે એક પરિવાર બની ગયા હતા.ઓક્સિજન સિલિન્ડરનું મીટર શૂન્ય પર આવી ગયું. ગુફાની અંદરનો લાઈટ બંધ થઈ ગઈ. છેલ્લી ક્ષણ આવી ગઈ હતી.ઈશ્વરે બધાની સામે જોયું. તેમની આંખોમાં અનંત પ્રેમ અને સંતોષ હતો. તેમણે કહ્યું, "પર્વતારોહણ માત્ર શિખર સર કરવા માટે નથી હોતું, પણ પોતાની અંદરના અહંકારને સર કરવા માટે હોય છે. તમે આજે એ શિખર સર કરી લીધું છે. હવે તમારો નવો જન્મ થશે."અચાનક, તે અજાણ્યા પુરુષના શરીરમાંથી એક ભયાનક, દિવ્ય સોનેરી પ્રકાશનો વિસ્ફોટ થયો. એ પ્રકાશ એટલો શક્તિશાળી હતો કે આખી બરફની ગુફા સોનાની જેમ ચમકવા લાગી. બહારનું તોફાન એક જ સેકન્ડમાં એકદમ શાંત થઈ ગયું, જાણે કુદરતે ઘૂંટણ ટેકી દીધા હોય. બધાની આંખો એ દિવ્ય પ્રકાશમાં અંજાઈ ગઈ અને તેઓ ગહેરી, શાંત ઊંઘમાં સરી પડ્યા.બીજા દિવસે સવારે...જ્યારે સમરે આંખો ખોલી, ત્યારે તોફાન ગાયબ હતું. આકાશ એકદમ સાફ, નીલું હતું. સોનેરી સૂર્યના કિરણો હિમાલયના શિખરો પર પડી રહ્યા હતા, જાણે આખો પર્વત સોનાનો બનેલો હોય.બધા નવ ટ્રેકર્સ જીવતા હતા! આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે તેમના શરીરમાં ફ્રોસ્ટબાઈટ (ઠંડીથી અંગો ગળી જવા) નું કોઈ નિશાન નહોતું. તેમની આસપાસની બરફ પર કોઈ પગલાં નહોતા, પણ ગુફાના પ્રવેશદ્વાર પાસે બરફની ઉપર એક નાનું ‘રૂદ્રાક્ષનો મણકો ’ પડ્યો હતો, જેમાંથી હજુ પણ હૂંફ આવી રહી હતી.બરાબર એ જ સમયે આકાશમાં રેસ્ક્યુ હેલિકોપ્ટરનો અવાજ સંભળાયો. હેલિકોપ્ટરમાંથી નીચે ઉતરેલા આર્મીના કમાન્ડરે આશ્ચર્યથી પોતાની આંખો ચોળી. તેણે સમરને પકડીને કહ્યું, "આ અશક્ય છે! કાલે રાત્રે હિમાલયના ઈતિહાસનું સૌથી ભયાનક તોફાન હતું. માઈનસ ૫૦ ડિગ્રીમાં ઓપન માઉન્ટ પર કોઈ માણસ અડધો કલાક પણ જીવી ન શકે. તમે લોકો આખી રાત ઓક્સિજન વગર કેવી રીતે બચી ગયા? આ કોઈ ચમત્કાર છે!"સમરે સૂર્યપ્રકાશમાં ચમકતા માઉન્ટ ત્રિશૂલ સામે જોયું, પછી પોતાના સાથીદારો વિક્રમ અને આરતી સામે જોયું. બધાની આંખોમાં આંસુ હતા પણ ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ હતી.સમરે હસીને કમાન્ડરને કહ્યું, "હા કેપ્ટન, આ ચમત્કાર જ છે. પણ આ ચમત્કાર અમને બચાવવાનો નહોતો, અમને માણસ બનાવવાનો હતો."તે દિવસ પછી પૃથ્વી પર નવ નવા માણસો પાછા ફર્યા હતા, જેઓ પર્વતને જીતવા ગયા હતા, પણ પોતાની જાતને જીતીને પાછા આવ્યા હતા.
