કેટલીક વાર્તાઓની શરૂઆત આપણને ત્યારે ખબર પડતી નથી.
એ વખતે જીવન સામાન્ય રીતે જ ચાલતું હોય છે. સવાર થાય, શાળાએ જવાનું હોય, મિત્રો સાથે સમય પસાર કરવાનો હોય, ભણવાનું હોય, રમવાનું હોય અને સાંજ પડે એટલે ફરી ઘર તરફ પાછા ફરવાનું હોય. દિવસ પૂરો થાય અને બીજા દિવસે ફરી એ જ રૂટિન.
પણ વર્ષો પછી જ્યારે એ જ જીવનના જૂના પાનાં ખોલીએ છીએ, ત્યારે સમજાય છે કે એ સામાન્ય લાગતા દિવસોમાં પણ કેટલીક એવી પળો છુપાયેલી હતી, જે આગળ જઈને આખી જિંદગીની યાદ બની જવાની હતી.
મારી આ વાર્તાની શરૂઆત પણ કોઈ મોટી ઘટના સાથે થઈ નહોતી.
કોઈ ફિલ્મી મુલાકાત નહોતી.
કોઈ ખાસ દિવસ નહોતો.
કોઈને પહેલી નજરમાં જોઈને પ્રેમ થઈ ગયો હોય એવી વાત પણ નહોતી.
માત્ર એક ઓળખાણ હતી—એ પણ એવી કે ત્યારે તેને ઓળખાણ કહેવી કે નહીં એ પણ ખબર નહોતી.
બાળપણમાં એક જ વિસ્તાર, એક જ આસપાસનું વાતાવરણ અને ક્યારેક એક જ શાળાની આસપાસ હોવા છતાં બે લોકો એકબીજા માટે અજાણ્યા રહી શકે છે. રોજ એક જ રસ્તા પરથી પસાર થનારા લોકો પણ એકબીજાને ઓળખતા નથી. સામેનો ચહેરો ઘણી વાર દેખાય, પણ એ ચહેરો આપણા જીવનનો ભાગ બનશે એવી કલ્પના પણ ત્યારે ક્યાંથી આવે?
જીવનમાં કેટલીક વ્યક્તિઓ આવી જ રીતે પહેલાંથી જ ક્યાંક હાજર હોય છે.
પણ આપણે તેમને ઓળખતા નથી.
તેમની સાથે વાત નથી કરતા.
તેમના વિશે વિચારતા પણ નથી.
અને પછી કોઈ એક સમય એવો આવે છે જ્યારે એ જ વ્યક્તિ અચાનક આપણા ધ્યાનમાં આવવા લાગે છે.
આપણી વાર્તામાં પણ કદાચ એવું જ કંઈક હતું.
શરૂઆતમાં સામેની વ્યક્તિ માત્ર ભીડમાં દેખાતો એક ચહેરો હતી. કોઈ ખાસ ઓળખાણ નહોતી. કોઈ ખાસ વાત નહોતી. જીવનનું ધ્યાન બીજી જ બાબતોમાં હતું—શાળા, અભ્યાસ, મિત્રો, રમતગમત, પરીક્ષા અને રોજિંદી નાની નાની ખુશીઓ.
એ ઉંમરે જીવન બહુ સરળ લાગતું હતું.
કોઈ વ્યક્તિ ગમે તો પણ એ ગમવાનું કારણ શું છે એ સમજાતું નહોતું. કોઈ ચહેરો વારંવાર ધ્યાન ખેંચે તો તેને શું નામ આપવું એ ખબર નહોતી. ક્યારેક માત્ર એટલું જ લાગતું કે આજે એ દેખાઈ કે નહીં?
અને જો દેખાઈ જાય તો દિવસ થોડો અલગ લાગતો.
એમાં કોઈ મોટી વાત નહોતી.
કોઈને ખબર નહોતી.
કદાચ મને પોતાને પણ નહીં.
પાછળ વળીને જોઉં ત્યારે સમજાય છે કે કેટલીક લાગણીઓનું નામ શરૂઆતમાં હોવું જરૂરી નથી. કેટલીક લાગણીઓ પહેલાં માત્ર એક નાનકડી જિજ્ઞાસા હોય છે. પછી એ જિજ્ઞાસા ધ્યાન બને છે. ધ્યાન ધીમે ધીમે આદત બને છે અને એક દિવસ ખબર પડે છે કે સામેની વ્યક્તિ હવે સામાન્ય રહી નથી.
પરંતુ એ સમય સુધી પહોંચવા માટે ઘણો સમય પસાર થવાનો હતો.
ત્યારે જીવન પોતાની ગતિએ આગળ વધી રહ્યું હતું.
શાળાના દિવસોમાં મિત્રોનું મહત્વ વધારે હતું. રમતગમતમાં જીતવાની નાની જિદ્દ હતી. હાર મળે ત્યારે ખીજ આવતી હતી. મિત્રો સાથે પસાર કરેલો સમય પોતાની રીતે ખાસ હતો. અભ્યાસની ચિંતા પણ હતી અને ભવિષ્ય વિશેની શરૂઆતની સમજ પણ ધીમે ધીમે વિકસતી હતી.
આ બધાની વચ્ચે એક વ્યક્તિ તરફ ધ્યાન જતું હતું.
પણ એ ધ્યાનને કોઈ નામ આપવું વહેલું હતું.
કદાચ એ માત્ર આકર્ષણ હતું.
કદાચ કૂતૂહલ હતું.
કદાચ એવી લાગણી હતી જેનું નામ ત્યારે ખબર નહોતું.
દૂરથી ઓળખી શકાય તેવી કેટલીક નાની બાબતો હતી—ચાલવાની રીત, વાળ, કપડાં અથવા રસ્તા પર દેખાતો એક પરિચિત આકાર. બહારથી જોનારને આ બધું એકદમ સામાન્ય લાગત. પરંતુ અંદરથી એ નાની બાબતો આખો દિવસ બદલવા માટે પૂરતી હતી.
ક્યારેક શાળા છૂટ્યા પછી રસ્તો થોડો લાંબો થઈ જતો.
કારણ પણ બહુ મોટું નહોતું.
કદાચ સામેનો ચહેરો ફરી એકવાર દેખાઈ જાય.
આ વાત કોઈને કહેવાની નહોતી.
કારણ કે પોતાને જ ખબર નહોતી કે આ શું છે.
કોઈને ગમવું અને કોઈ તરફ આકર્ષાવું—બંને વચ્ચેનો ફરક ત્યારે સમજાતો નહોતો. માત્ર એટલું સમજાતું કે બીજા ઘણા લોકો વચ્ચે પણ આ એક વ્યક્તિ પર નજર થોડી વધારે રોકાઈ જાય છે.
અને કદાચ વાર્તાની શરૂઆત માટે એટલું જ પૂરતું હતું.
પાછળથી જોતા એવું લાગે છે કે જીવન આપણને ઘણી વાર સંકેતો આપે છે, પણ એ સમયે આપણે એને સંકેત તરીકે ઓળખી શકતા નથી.
જે વ્યક્તિ પછી જીવનનો મહત્વનો અધ્યાય બનવાની હતી, એ શરૂઆતમાં માત્ર એક અજાણી વ્યક્તિ હતી.
જે મુલાકાતો પછી યાદગાર બનવાની હતી, એ શરૂઆતમાં સામાન્ય લાગતી હતી.
અને જે દિવસો પછી પુસ્તકના પાનાં બનવાના હતા, એ દિવસોમાં આપણને ખબર પણ નહોતી કે આપણે કોઈ વાર્તા જીવી રહ્યા છીએ.
કદાચ આ જ જીવનની સૌથી સુંદર અને સૌથી વિચિત્ર વાત છે.
મહત્વની ક્ષણો જ્યારે આવે છે ત્યારે ઘણી વાર સામાન્ય લાગે છે.
તેમની કિંમત આપણને વર્ષો પછી સમજાય છે.
આજે પાછળ વળીને જોઉં છું ત્યારે એ દિવસોને કોઈ એક મોટી ઘટના તરીકે યાદ નથી કરતો.
યાદ આવે છે તો નાના નાના દૃશ્યો.
એક પરિચિત ચહેરો.
એક રસ્તો.
શાળાની આસપાસનું વાતાવરણ.
દૂરથી પડેલી એક નજર.
અને એ અજાણી લાગણી, જેને ત્યારે કોઈ નામ નહોતું.
ત્યારે ખબર નહોતી કે આ બધું ક્યાં જશે.
કોઈ અંદાજ નહોતો કે આ ઓળખાણ એક દિવસ એટલી મહત્વની બની જશે કે વર્ષો પછી એને શબ્દોમાં ઉતારવાની જરૂર પડશે.
પણ કદાચ દરેક મોટી વાર્તા આવી જ રીતે શરૂ થાય છે.
શાંતિથી.
કોઈ જાહેરાત વગર.
કોઈને ખબર ન પડે એવી રીતે.
એક સામાન્ય દિવસમાં.
એક સામાન્ય નજરથી.
એક અજાણ્યા ચહેરાથી.
અને પછી સમય ધીમે ધીમે એ અજાણ્યા ચહેરાને ઓળખાણમાં બદલે છે.
ઓળખાણને નજીકતામાં.
અને નજીકતાને એવી લાગણીમાં, જેનું નામ કદાચ ઘણા સમય પછી મળે.
આ વાર્તા પણ ત્યાંથી જ શરૂ થઈ હતી—
જ્યાં કંઈ ખાસ શરૂ થયું હોય એવું ત્યારે લાગતું જ નહોતું.
આગળ નો ભાગ ટૂંક સમયમાં.....
