"જે દીવાલો આખું ઘર સાચવીને ઊભી હોય છે ને સાહેબ... એ જ દીવાલો અંદરથી સૌથી વધુ એકલી હોય છે."
#અબોલા
વાર્તા 1 તિરાડ અને દીવાલ
ટેબલ પર પડેલું જૂનું એલાર્મ ઘડિયાળ સવારે બરાબર સાડા પાંચ વાગ્યે ટકોરો મારે તે પહેલાં જ રમણલાલની આંખો ખૂલી ગઈ. આ તેમની ચાલીસ વર્ષ જૂની આદત હતી. શરીરને સમયના એવા ચોકઠામાં ઢાળી દીધું હતું કે એલાર્મને પણ ક્યારેય વગાડવાનો મોકો નહોતો મળ્યો. પણ આજે આંખો ખૂલતાં જ કંઈક અલગ હતું. છાતી પર એક અજીબ વજન હતું. રોજ સવારે પથારીમાંથી ઊઠતી વખતે મગજમાં જે એક કાંટો ચાલતો હતો કે—‘મોડું થઈ જશે, સાડા સાતની લોકલ પકડવાની છે, ફાઈલો બાકી છે’—તે કાંટો આજે શાંત હતો.ગઈકાલે ઓફિસમાં છેલ્લો દિવસ હતો. હાથમાં નાળિયેર, સાલ અને સિલ્વર પ્લેટેડ મોમેન્ટો આપીને સ્ટાફના લોકોએ તાળીઓ પાડી હતી. રમણલાલે હંમેશની જેમ પોતાની ગંભીર અને મજબૂત સ્માઈલ આપીને બધાનો આભાર માન્યો હતો. આખી જિંદગી હેડ ક્લાર્ક તરીકે વટથી નોકરી કરનાર રમણલાલ ક્યારેય કોઈની સામે ઢીલા નહોતા પડ્યા. ઓફિસમાં ગમે તેટલો તણાવ હોય, સાહેબની ગાળો ખાધી હોય કે સબોર્ડિનેટ્સની ભૂલો સુધારી હોય, તેમના ચહેરા પર ક્યારેય શિકન નહોતી આવી. તેઓ 'લોખંડી પુરુષ' ગણાતા.પણ આજે? આજે નિવૃત્તિનો પહેલો દિવસ હતો.રમણલાલ પલંગ પરથી ઊભા થયા. ઘરના હૉલમાં આવ્યા. આખું ઘર હજી સૂતું હતું. દીકરો અમિત, વહુ શ્વેતા અને પત્ની સુમન. હૉલની લાઈટ ચાલુ કર્યા વગર જ તેઓ ગેલેરીમાં જઈને ઊભા રહ્યા. સવારનો ઠંડો પવન તેમના ધોળા થઈ ગયેલા વાળને અડીને પસાર થઈ ગયો. તેમણે નીચે જોયું. રસ્તા પર લોકો દોડી રહ્યા હતા. દૂધવાળો, ન્યૂઝપેપરવાળો, ઑફિસે જવા નીકળેલા જુવાનિયાઓ. રમણલાલને પહેલીવાર અહેસાસ થયો કે દુનિયા ચાલી રહી છે, પણ તેઓ અચાનક થંભી ગયા છે.તેમના હાથ આપોઆપ એ જગ્યાએ ગયા જ્યાં રોજ સવારે ઓફિસનો ચામડાનો થેલો લટકતો હતો. આજે ત્યાં કશું નહોતું. માત્ર દીવાલ પર ખીલી દેખાતી હતી. એ ખીલી ખાલી હતી અને રમણલાલનું મન પણ.
સવારે આઠ વાગ્યે ઘર ધમધમવા લાગ્યું. કિચનમાંથી મિક્સરનો અવાજ આવતો હતો. અમિત પોતાની ટાઈ બાંધતા બાંધતા હૉલમાંથી પસાર થયો. શ્વેતા દીકરાને સ્કૂલ માટે તૈયાર કરી રહી હતી. સુમન ઉતાવળે રસોડામાં આંટા મારતી હતી.રમણલાલ હૉલના સોફા પર બેઠા હતા. હંમેશા સવારે સાડા સાત વાગ્યે તૈયાર થઈને ઘરની બહાર નીકળી જતો માણસ આજે આઠ વાગ્યે સોફા પર બેઠો હતો, તે આખા ઘર માટે એક અજાણ્યો નજારો હતો. બધા તેમની આસપાસથી પસાર થતા હતા, પણ કોઈ તેમની સામે જોતું નહોતું. જાણે રમણલાલ કોઈ સોફાનો જ એક ભાગ બની ગયા હોય."સુમન, ચા..." રમણલાલે ધીમેથી કહ્યું. અવાજમાં એ કડકપણું નહોતું જે નોકરીના દિવસોમાં હતું.સુમન રસોડામાંથી બહાર આવી, હાથમાં ચાનો કપ આપતાં બોલી, "લો. આજે તો નિરાંત છે ને? હવે થોડો આરામ કરો. આખી જિંદગી બહુ દોડ્યા."સુમને તો આ વાક્ય સહજતાથી કહ્યું હતું, પણ રમણલાલના કાનમાં તે તીરની જેમ વાગ્યું. 'આરામ કરો' એટલે શું? જે માણસે ૪૦ વર્ષ સુધી રોજ ૧૦ કલાક કામ કર્યું હોય, તેના માટે આરામ એ આશીર્વાદ નથી, સજા છે.રમણલાલે ચાનો ઘૂંટડો ભર્યો. ચા મોળી હતી. કદાચ સુમન ઉતાવળમાં ખાંડ નાખવાનું ભૂલી ગઈ હતી. રમણલાલ કહેવા જતા હતા, પણ અટકી ગયા. તેમને થયું, હવે ક્યાં મારે ઓફિસ જવાનું મોડું થાય છે? હવે મારી પાસે સમય જ સમય છે, મોળી ચા પણ ધીમે-ધીમે પીવાશે.તે જ સમયે અમિત બહાર જવા નીકળ્યો. "પપ્પા, મારું બાઇક વાપરવું હોય તો ચાવી ટેબલ પર છે. તમારે હવે ક્યાંય જવું હોય તો..." અમિતે બૂટ પહેરતા કહ્યું."ના બેટા, મારે ક્યાં જવું હોય? તું લેતો જા." રમણલાલે કહ્યું.અમિત વગર કશું બોલ્યે નીકળી ગયો. રમણલાલ તેની પીઠ તરફ જોઈ રહ્યા. અમિત તેમનો એકમાત્ર દીકરો હતો. તેને ભણાવવા માટે, તેની એન્જિનિયરિંગની ફી ભરવા માટે રમણલાલે પોતાની પીએફ (PF) લોન લીધી હતી, બેંકોના ચક્કર કાપ્યા હતા, કેટલાય તહેવારોમાં પોતાના માટે નવા કપડાં નહોતા લીધા. પણ આજે અમિત સાથે વાત કરવા માટે તેમની પાસે કોઈ વિષય નહોતો. વાતચીત માત્ર 'હા' અને 'ના' માં જ સમેટાતી હતી.
બપોરે આખું ઘર ખાલી થઈ ગયું. અમિત ઓફિસે, વહુ શ્વેતા પીયરમાં અને સુમન પડોશમાં કીર્તન મંડળમાં ગઈ હતી. વિશાળ ઘરમાં રમણલાલ એકલા હતા. ઘડિયાળનો ટિક-ટિક અવાજ પણ આજે ખૂબ મોટો લાગતો હતો.રમણલાલ આખા ઘરમાં આંટા મારવા લાગ્યા. તેઓ પોતાના બેડરૂમના અરીસા સામે ઊભા રહ્યા. અરીસામાં દેખાતા ૬૦ વર્ષના વૃદ્ધને તેઓ ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા. આંખો ઊંડી ઉતરી ગઈ હતી, કપાળ પર ચિંતાની અસંખ્ય રેખાઓ હતી.તેમને યાદ આવ્યું, જ્યારે તેઓ ૨૫ વર્ષના હતા અને તેમના પિતાનું અવસાન થયું હતું. ત્યારે ઘરના વડીલોએ તેમની પીઠ થાબડીને કહ્યું હતું, "રમણ, હવે તું ઘરનો મોભી છે. તારે રડવાનું નથી. જો તું તૂટી જઈશ તો આખું ઘર ભાંગી પડશે. પુરુષે મજબૂત રહેવું પડે."બસ, એ દિવસથી રમણલાલે રડવાનું છોડી દીધું હતું. લાગણીઓને અંદર દબાવવાનું શીખી લીધું હતું. જ્યારે નાનો ભાઈ જુગારમાં પૈસા હારી ગયો અને દેવું થઈ ગયું, ત્યારે રમણલાલ રડ્યા નહીં; તેઓ ચૂપચાપ ઓવરટાઇમ કરવા લાગ્યા. જ્યારે સુમન પહેલી ડિલિવરી વખતે હોસ્પિટલમાં ગંભીર હતી, ત્યારે તેઓ ઓપરેશન થિયેટરની બહાર પથ્થરની મૂર્તિની જેમ બેઠા રહ્યા. લોકો કહેતા, "રમણલાલનું દિલ બહુ કઠણ છે, તેમને કોઈ વાતની અસર નથી થતી."પણ કોઈને ખબર નહોતી કે એ કઠણ છાતીની અંદર રોજ એક કૂવો ખોદાતો હતો, જેમાં બધી લાગણીઓ, ડર, ચિંતાઓ અને આંસુઓ ફેંકાતા હતા. પુરુષ હોવાની સૌથી મોટી કિંમત એ છે કે તમારે ક્યારેય નબળા નથી દેખાવાનું.રમણલાલે અરીસા પર હાથ મૂક્યો. "હું મજબૂત હતો... કે વહેમમાં હતો?" તેમણે પોતાની જાતને પૂછ્યું. આખી જિંદગી જે પરિવારને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત રાખવા માટે તેઓ લોખંડની દીવાલ બનીને ઊભા રહ્યા, આજે એ જ દીવાલની સાઇડમાં થઈને બધા પોતાની જિંદગી જીવી રહ્યા હતા. દીવાલની કોઈને જરૂર નહોતી. દીવાલ બસ એક જગ્યાએ ઊભી હતી—નકામી, જર્જરિત.
#MenMentalHealth
#કૃષ્ણસખી #EmotionalTouch
#ગુજરાતીવાર્તા
