પુસ્તકનું રહસ્ય
પ્રકરણ ૫: તર્કહીનતાનો પ્રવાહ અને સમાંતર સત્ય
તર્કનો ત્યાગ કર્યા પછી, આરવને તેના મગજમાં વિચિત્ર શૂન્યતા અનુભવાઈ. આ શૂન્યતા ભયાનક નહોતી, પણ અત્યંત શાંતિદાયક હતી. તે હવે દુનિયાને માત્ર તથ્યો કે સિદ્ધાંતોના આધારે નહીં, પણ અનુભૂતિના આધારે જોઈ રહ્યો હતો.
આરવના મગજ પરથી જાણે ભારે પથ્થર હટી ગયો હોય, તેવી હળવાશ અનુભવાઈ. હવે તેને કૌશલની વાત પર ગુસ્સો નહોતો આવતો, પણ એક પ્રકારની સ્વીકૃતિ હતી. તેને લાગ્યું કે કૌશલ સાચો હતો – તેની દુનિયામાં ખરેખર કોઈ છોકરી નહોતી. પણ આરવની નવી દુનિયામાં, 'છાયા' એક સ્પષ્ટ અને જીવંત સત્ય હતી.
તેણે ફરીથી 'વિસ્મૃતિ' પુસ્તક ખોલ્યું. અગાઉ જે લિપિ માત્ર ગુપ્ત સંકેતો લાગતી હતી, તે હવે વધુ સ્પષ્ટ અને લગભગ અર્થસભર લાગી રહી હતી. ભલે તે સંપૂર્ણપણે વાંચી શકતો નહોતો, પણ લિપિનો ભાવ તેને સમજાઈ રહ્યો હતો. તેને લાગ્યું કે પુસ્તક હવે માત્ર કાગળ અને શાહી નથી, પણ તેની પોતાની ચેતના સાથે જોડાયેલું એક ન્યુરલ નેટવર્ક છે.
આરવને સમજાયું કે તર્કનો ત્યાગ કરીને તેણે બાહ્ય વાસ્તવિકતાના નિયમો તોડ્યા નહોતા, પણ તેણે પોતાના માટે એક અલગ વાસ્તવિકતા સ્વીકારી હતી.
એ જ ક્ષણે, લાઇબ્રેરીના પ્રવેશદ્વાર પર ફરીથી 'છાયા' પ્રગટ થઈ. તે ધીમે ધીમે જૂના વિભાગ તરફ આવતી હતી.
આ વખતે તેના ચહેરા પર માત્ર ચેતવણી નહોતી, પણ એક ઊંડી ઉદાસી અને કંટાળો હતો. જાણે તે અનંતકાળથી આ જ ક્ષણ જીવી રહી હોય.
આરવને તેને જોઈને કોઈ આશ્ચર્ય ન થયું.તર્કહીનતામાં આ બધું સામાન્ય હતું.
તમે પ્રથમ ત્યાગ કર્યો," છાયાએ આરવની સામે ઊભા રહીને કહ્યું. તેનો મધુર અવાજ આરવના કાનમાં નહીં, પણ સીધો તેની ચેતનામાં ગુંજ્યો. "તમે હવે મને જોઈ શકો છો, કારણ કે હવે તમે મારા જેવી જ વાસ્તવિકતામાં છો."
"સમાંતર વાસ્તવિકતા?" આરવે પૂછ્યું.
"ના," છાયાએ માથું ધુણાવ્યું. "આ કાળનો ભ્રમ છે. આ પુસ્તક સમયને વાળે છે, પણ તે સંપૂર્ણપણે ભૂતકાળને બદલી શકતું નથી. તે ફક્ત સ્મૃતિઓને ભૂંસી નાખે છે અને એ સ્મૃતિ ગુમાવનાર વ્યક્તિ માટે તમારું અસ્તિત્વ ભૂંસી નાખે છે."
છાયાની આંખોમાં જોતાં આરવને એક ભયાનક તર્ક સમજાયો:
જો કૌશલ મને જોઈ શક્યો નહીં, કારણ કે મેં 'તર્કનો ત્યાગ' કર્યો, તો શું છાયા પણ કોઈ એવી વ્યક્તિ છે, જેણે ભૂતકાળમાં ત્યાગ કર્યો હતો અને હવે તે માત્ર મને જ દેખાય છે?
"તમે કોણ છો?" આરવે ધીમા, આતુર અવાજે પૂછ્યું, તેના શબ્દોમાં એક ભાવનાત્મક ઊંડાણ હતું. "તમે ભૂતકાળમાં પુસ્તકનો ઉપયોગ કરનાર કોઈ વ્યક્તિ છો, જેને કોઈ જોઈ શકતું નથી?"
છાયાની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા. "મેં કહ્યું ને, હું માત્ર એક અરીસો છું. એ વ્યક્તિનો અરીસો, જેને તું ટૂંક સમયમાં નહીં ઓળખે."
તેણે 'વિસ્મૃતિ' પુસ્તક તરફ ઈશારો કર્યો. "તમારો બીજો ત્યાગ હવે નજીક છે: સંબંધોનો ત્યાગ. પુસ્તક તમને ભૂતકાળમાં જવા દેશે, પણ તેની કિંમત... તમારા વર્તમાનમાંથી કોઈ એક પ્રિય વ્યક્તિની સ્મૃતિ ભૂંસાઈ જશે."
આરવને લાગ્યું કે કૌશલની જ સ્મૃતિ ભૂંસાશે. તેના બાળપણનો મિત્ર.
તેના હૃદયમાં એક તીવ્ર પીડા ઉઠી. તર્ક ગયો હતો, પણ લાગણીઓ હજી બાકી હતી. તેણે કૌશલ સાથે વિતાવેલા બાળપણના દિવસો, કોલેજની મજાક-મસ્તી, દરેક પળ તેની આંખો સામેથી પસાર થઈ ગઈ. આ બધું કાયમ માટે ભૂંસાઈ જશે?
ભૂતકાળની એક નાનકડી ભૂલ સુધારવા માટે વર્તમાનના એક જીવંત સંબંધનો ત્યાગ કરવો યોગ્ય છે?
આરવે છોકરીને જોયું, જે હવે ફરીથી દૂર થઈ રહી હતી.
"વિનાશક એ નથી કે પુસ્તક તમારી સ્મૃતિ ભૂંસે," છાયાએ જતાં જતાં કહ્યું. "વિનાશક એ છે કે, જે વ્યક્તિની સ્મૃતિ ભૂંસાય છે, તે તમને કાયમ માટે ભૂલી જાય છે, અને તમે તેની નજરમાં એક અજાણ્યા બની જાઓ છો."
આરવના મનમાં ચકરાવો આવ્યો.
તેણે નક્કી કર્યું. તેને જાણવું હતું કે તે છોકરી કોણ છે, અને આ ચક્ર શું છે. જો આ તેનો ભૂતકાળ છે, તો તેને આ ચક્ર તોડવા માટે પણ આગળ વધવું પડશે. ભૂતકાળ બદલવાની લાલચ હવે ગૌણ બની ગઈ હતી. હવે પ્રશ્ન તેના પોતાના અસ્તિત્વનો હતો.
આરવે પોતાની મુઠ્ઠી વાળી અને 'વિસ્મૃતિ' પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેને ખબર હતી કે કાલે સવારે, કૌશલ તેને ઓળખશે નહીં.
તેણે પોતાની આંખો બંધ કરી અને મનોમન કહ્યું: "હું સંબંધોના ત્યાગ માટે તૈયાર છું."
તેની આસપાસની હવા ફરી સ્થિર થઈ ગઈ. હવે તેના મગજમાંથી લાગણીઓનો ભાર પણ હટી ગયો હોય તેવું લાગ્યું. તેણે બીજા ત્યાગનો સ્વીકાર કર્યો હતો.
