જીવનની અમૃતમય કિંમત
જીવનના ચાર સોપાન પાર કરતી આ વાર્તા તમને એક પળમાં અમીરથી ગરીબ, સ્વસ્થથી ઉન્માદી અને જીવિતથી મૃત્યુ સુધીની સફર કરાવશે – અને છેલ્લે એવી કૃતજ્ઞતા જગાડશે કે વાંચતાં જ હૃદય ભરાઈ જાય અને આભારનું એક નવું અધ્યાય શરૂ થાય! વાંચો અને અનુભવો – જીવન ક્યારેય આટલું અમૂલ્ય લાગ્યું નહોતું.
એક વાર અમદાવાદના એક શાહુકાર વેપારી, રાજેશભાઈ, પોતાના વિશાળ બંગલાની બારી પાસે ઊભા હતા. સવારનો સૂર્ય તેમના સોનાના ઘડિયાળ પર પડીને ચમકતો હતો. તેમની આંખોમાં સંતોષની લાગણી હતી, પરંતુ એકાએક તેમનું ધ્યાન ઘરના પાછળના કચરાના ઢગલા તરફ ગયું. ત્યાં એક ગરીબ માણસ, નામે રમેશ, કચરામાંથી કંઈક શોધી રહ્યો હતો. તેના વસ્ત્રો ફાટેલા, શરીર પર ધૂળ અને પરસેવો.
રાજેશભાઈ હસીને બોલ્યા, “ધન્ય છે ભગવાન! હું ગરીબ નથી.”
પરંતુ રમેશે આસપાસ જોયું. રસ્તા પર એક ઉન્માદી માણસ, નામે સુરેશ, નગ્ન અવસ્થામાં અસંયમિત વર્તન કરી રહ્યો હતો. તેની આંખોમાં કોઈ સમજ નહોતી, માત્ર અરાજકતા. રમેશે હાથ જોડીને કહ્યું, “ધન્ય છે પરમાત્મા! હું પાગલ નથી.”
સુરેશે આગળ જોયું. એક એમ્બ્યુલન્સ તેની સામે આવી રહી હતી. અંદર એક દર્દી, નામે વિનોદ, તીવ્ર પીડામાં છટપટાતો હતો. તેના ચહેરા પર મૃત્યુની છાયા. સુરેશે અચાનક સ્વસ્થતા અનુભવી અને બોલ્યો, “ધન્ય છે ઈશ્વર! હું બીમાર નથી.”
હોસ્પિટલમાં વિનોદે આંખ ખોલી. એક ટ્રોલી પર મૃત શરીરને મોર્ચરી તરફ લઈ જવાતું હતું. તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં. તેણે ધીમેથી કહ્યું, “ધન્ય છે ભગવાન! હું હજુ જીવિત છું.”
મૃત્યુ પછી કોઈ આભાર વ્યક્ત કરી શકતું નથી. જીવન એક અમૂલ્ય વરદાન છે, જેને આપણે રોજ ભૂલી જઈએ છીએ.
આરોગ્યનું મહત્ત્વ જો તમે હોસ્પિટલ જાઓ તો સમજાશે કે આરોગ્ય કરતાં વધુ સુંદર કંઈ નથી.
आरोग्यं परमं भाग्यं स्वास्थ्यं सर्वार्थसाधनम्। (આરોગ્ય પરમ ભાગ્ય છે, સ્વાસ્થ્ય તમામ અર્થોનું સાધન છે.)
આ શ્લોકમાં ભર્તૃહરિ જેવા મહાન કવિઓએ કહ્યું છે કે સ્વસ્થ શરીર વિના કોઈ સાધ્ય પ્રાપ્ત થતું નથી. ગુજરાતી કહેવત પણ કહે છે – “તંદુરસ્તી હજાર નેયામત.”
સ્વાતંત્ર્યની કિંમત જેલમાં જઈને જુઓ, ત્યાં સ્વાતંત્ર્ય સૌથી મૂલ્યવાન છે. પાંજરામાં પક્ષી પણ વિલાપ કરે છે.
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ (૨.૧૪) શ્રીમદ ભગવદ ગીતા
અર્થ: હે કુંતીપુત્ર, ઇન્દ્રિયો અને વિષયોના સંયોગથી ઉત્પન્ન થતાં સુખ-દુ:ખ આવે-જાય છે, તેઓ અનિત્ય છે. તેમને સહન કર, હે ભારત.
આ જીવનમાં સ્વાતંત્ર્ય એ જ સાચી સંપત્તિ છે.
જીવનની નિ:સ્વાર્થતા કબ્રસ્તાનમાં જઈને જુઓ, ત્યાં સમજાશે કે આજે જે ધરતી પર ચાલીએ છીએ, કાલે તે જ અમારી છત બની જશે.
ચાણક્યનીતિમાં કહેવાયું છે:
नमन्ति फलिनो वृक्षा नमन्ति गुणिनो जनाः ।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च न नमन्ति कदाचन ॥
અર્થ: ફળથી લદાયેલા વૃક્ષ નમે છે, ગુણવાન જન નમે છે, પણ સૂકા લાકડા અને મૂર્ખ કદી નમતા નથી. (નમ્રતાનું મહત્ત્વ)
ચાર લીટીની કવિતા
જીવન એક અનોખી સફર, આવે તોફાન સાથે, આરોગ્ય છે ખજાનો, સ્વાતંત્ર્ય છે સાથે. કબરમાં સૂઈ જશે બધું, ધન-માન-શાન, ધન્યવાદ કરો પ્રભુને, પ્રતિક્ષણ, પ્રતિ પળ.
પંચતંત્રમાં વર્ણવ્યું છે કે જીવન એક વાર્તા છે, જેમાં નાયક-પ્રતિનાયક એક જ છે – આપણે પોતે. હિતોપદેશ કહે છે કે નમ્રતા અને કૃતજ્ઞતા જ સાચા ગુણ છે.
રાજેશભાઈ, રમેશ, સુરેશ અને વિનોદ – આ ચારેય જીવનના વિવિધ રંગો છે. એક જ શૃંખલામાં બંધાયેલા. આપણે બધા કંઈ લઈને આવ્યા નથી અને કંઈ લઈને જવાના નથી. માત્ર કર્મના સંસ્કાર અને કૃતજ્ઞતાનું ખજાનું સાથે રહેશે.
આજે સવારે ઊઠીને, આંખો ખોલીને, એક ઊંડો શ્વાસ લઈને કહો – “ધન્ય છે ભગવાન! હું જીવિત છું.” આજનો દિવસ એક નવી તક છે. આપણા આશીર્વાદોમાં આરોગ્ય, સ્વાતંત્ર્ય અને જીવન છે. નમ્ર રહો, કૃતજ્ઞ રહો.
