ધબકતું હૃદય અને ખુલ્લું આકાશ
સૂર્યપુર ગામની સરકારી પ્રાથમિક શાળામાં આજે નવો જ માહોલ હતો. શાળાના લોકપ્રિય અને વહાલા શિક્ષક, રમણભાઈ નિવૃત્ત થઈ રહ્યા હતા. આખી શાળા ઉદાસ હતી, પણ એક ખૂણામાં ઊભેલો પચ્ચીસ વર્ષનો યુવાન અમન સૌથી વધુ ભાવુક હતો. તેની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. આ એ જ શાળા હતી જ્યાં વર્ષો પહેલાં અમન એક તોફાની અને ભણવામાં સાવ નબળો વિદ્યાર્થી તરીકે આવતો હતો.
વર્ષો પહેલાંની એ વાત અમનના મનમાં તાજી થઈ ગઈ...
અમન નાનો હતો ત્યારે ભણવામાં તેનું મન બિલકુલ નહોતું લાગતું. વર્ગના બીજા બાળકો તેની મજાક ઉડાવતા અને તેને 'ઢ' કહેતા. અમન ધીમે ધીમે ચિડચિડો થઈ ગયો હતો અને તેણે શાળાએ આવવાનું જ બંધ કરી દીધું હતું.
જ્યારે રમણભાઈ આ શાળામાં બદલી થઈને આવ્યા, ત્યારે તેમણે નોંધ્યું કે અમન ઘણા દિવસોથી ગેરહાજર છે. તેમણે ગામના લોકો પાસેથી પૂછપરછ કરી અને એક સાંજે સીધા અમનના ઘરે પહોંચી ગયા. અમન ઘરના આંગણામાં માટીના સુંદર રમકડાં અને પક્ષીઓ બનાવી રહ્યો હતો.
રમણભાઈ તેની પાસે બેઠા અને માટીની કલા જોઈને બોલ્યા, "વાહ અમન! તારા હાથમાં તો જાદુ છે. આટલા સરક્ષ પક્ષીઓ તો મોટા કલાકારો પણ નથી બનાવી શકતા!"
પોતાના જીવનમાં પહેલીવાર કોઈના મોઢેથી પ્રશંસા સાંભળીને અમનની આંખો ચમકી ઊઠી. રમણભાઈએ પ્રેમથી તેનો હાથ પકડ્યો અને કહ્યું, "જો બેટા, તું જેટલો હોશિયાર આ માટી કામમાં છે ને, એટલો જ હોશિયાર તું ભણવામાં પણ બની શકે છે. કાલથી તું શાળાએ આવ, હું તને અલગ રીતે ભણાવીશ."
બીજા દિવસથી રમણભાઈએ અમનને પરંપરાગત ગોખણપટ્ટીને બદલે પ્રવૃત્તિઓ, ચિત્રો અને રમતો દ્વારા ભણાવવાનું શરૂ કર્યું. વિજ્ઞાનના નિયમો સમજાવવા હોય કે ગણિતના કોયડા, રમણભાઈ તેને રમકડાં અને પ્રકૃતિના ઉદાહરણો આપીને સમજાવતા. જ્યારે પણ અમન ભૂલ કરતો, ત્યારે રમણભાઈ ખીજાવાને બદલે હસીને કહેતા, "ભૂલ એ જ કરે જે શીખવાનો પ્રયત્ન કરે છે."
રમણભાઈના આ પ્રોત્સાહન અને અખૂટ વિશ્વાસને કારણે અમનનો આત્મવિશ્વાસ પાછો આવ્યો. જે બાળક ક્યારેય પુસ્તક અડતો નહોતો, તે હવે વર્ગમાં સૌથી પહેલાં જવાબ આપતો થઈ ગયો. રમણભાઈએ માત્ર તેને અક્ષરજ્ઞાન ન આપ્યું, પણ તેનામાં છુપાયેલી કળાને ઓળખીને તેને એક નવો માર્ગ આપ્યો.
સમય વહેતો ગયો... અમન સખત મહેનત કરીને આગળ વધ્યો અને આજે એ જ અમન એક મોટો સરકારી અધિકારી (નજીકના જ જિલ્લાનો કલેક્ટર) બનીને આ નિવૃત્તિ સમારંભમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે આવ્યો હતો.
ભૂતકાળની યાદોમાંથી બહાર આવીને અમન સ્ટેજ પર ગયો. તેણે માઇક હાથમાં લીધું, પણ ગળગળો થઈ ગયો. તેણે રમણભાઈ સામે જોયું અને વ્યાસપીઠ પરથી નીચે ઉતરીને સીધો રમણભાઈના ચરણોમાં ઝૂકી ગયો.
તેણે રમણભાઈના હાથ પકડીને આખી સભા સામે કહ્યું, "જો આજે રમણભાઈએ મારો હાથ ન પકડ્યો હોત, તો આજે હું ક્યાંક મજૂરી કરતો હોત. પુસ્તકોમાં લખેલું જ્ઞાન તો દુનિયાના ગમે તે ખૂણેથી મળી જાય, પણ કયા બાળકની અંદર કયું હીરો છુપાયેલો છે, એ તો માત્ર એક સાચો શિક્ષક જ ઓળખી શકે છે. મારા માટે રમણભાઈ માત્ર એક શિક્ષક નથી, એ મારા જીવનના શિલ્પી છે."
આખી સભા તાળીઓના ગડગડાટથી ગુંજી ઊઠી. રમણભાઈની આંખોમાં નિવૃત્તિની ઉદાસીને બદલે એક સંતોષના આંસુ હતા—એક શિક્ષક તરીકે સફળ થવાનો સંતોષ.
બોધ: શિક્ષક એ દીવા જેવો છે જે પોતે બળીને બીજાને પ્રકાશ આપે છે. સાચું શિક્ષણ એ નથી જે મગજમાં માહિતી ભરે, પણ એ છે જે વિદ્યાર્થીના ભીતરના સામર્થ્યને જગાડે, વિદ્યાર્થીને પોતાની અંદર રહેલી સુક્ષુપ્ત શક્તિઓનો પરિચય કરાવી તેમનામાં આત્મવિશ્વાસરૂપી પંખો આપે તેને ઊંચી ઉડાન ભરવાની પ્રેરણા પૂરી પાડે એજ સાચો શિક્ષક કેહવાય છે.
Nidhi.H.Vaja
