ભાગ ૫: બે ભાંગેલા હૃદય
સમય: જૂન, ૨૦૦૦ (ચોમાસાનો પહેલો વરસાદ)
સ્થળ: સાણથલી ગામનું પાદર
આકાશમાં કાળા ડિબાંગ વાદળો ઘેરાયેલા હતા અને વીજળીના કડાકા ગામના પાદરને ગજવી રહ્યા હતા. વાતાવરણમાં ભીની માટીની સુગંધ હતી, પણ દેવાયતના શ્વાસમાં તો લાચારીની ધૂળ ઉડતી હતી.
વણઝારાનો મુખી ભીમો હાથમાં કોરડો લઈને અધીરો થઈ રહ્યો હતો. તેની સામે વ્હીલચેરમાં બેઠેલો દેવાયત હતો, જેની નજર પેલા તોફાની ઘોડા ‘સારંગ’ પર ચોંટેલી હતી. અને બાજુમાં ઉભી હતી રૂપા, જેની આંખોમાં ડર અને ચિંતાના વાદળો હતા.
“બોલ અપંગ! શું વિચાર છે?” ભીમાએ તીખા અવાજે પૂછ્યું, “પાંચ હજાર છે તારી પાસે? કે પછી ખાલી વાતો કરવા જ આવ્યો છે? જો પૈસા ના હોય તો રસ્તો માપ, મારે મોડું થાય છે.”
પાંચ હજાર... આ રકમ અત્યારે દેવાયત માટે પાંચ લાખ બરાબર હતી. તેના ખિસ્સા ખાલી હતા. ઘરમાં અનાજનો દાણો નહોતો. દવાના પૈસા નહોતા. તો પછી આ જીદ શેની હતી? શા માટે તે આ ‘મોત’ ને ખરીદવા માંગતો હતો?
દેવાયતનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. તેણે પોતાની મુઠ્ઠીઓ વ્હીલચેરના હાથા પર એટલી જોરથી ભીંસી કે આંગળીઓ સફેદ થઈ ગઈ. એક મર્દ માટે, એક પૂર્વ-રાજા માટે, જાહેરમાં હાથ ફેલાવવો એ મરવા સમાન હતું.
તેણે ધીમેથી ગરદન ફેરવીને રૂપા સામે જોયું. રૂપાની નજર દેવાયતની આંખોમાં હતી. તે આંખોમાં રૂપાને કોઈ જીદ ન દેખાઈ, પણ એક તડપ દેખાઈ. એ તડપ જે પવનના ગયા પછી દેવાયતના જીવને કોરી ખાતી હતી. રૂપા સમજી ગઈ કે આ ઘોડો દેવાયત માટે માત્ર જાનવર નથી, પણ જીવવાનું એક કારણ છે. જો આજે આ ઘોડો કતલખાને ગયો, તો દેવાયતનો આત્મા પણ તેની સાથે મરી જશે.
વરસાદના મોટા છાંટા પડવાના શરૂ થયા. ટપ... ટપ... ટપ...
રૂપાએ પોતાના કાન પર હાથ મૂક્યો. કાનમાં સોનાની બુટ્ટીઓ હતી – તેના પિયરની નિશાની. લગ્ન પછી બધું વેચાઈ ગયું હતું, બસ આ એક છેલ્લી નિશાની બચી હતી જે તેને જીવથી વહાલી હતી.
દેવાયતે રૂપાનો હાથ જોયો. તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે ધીમેથી માથું હલાવ્યું – ‘ના રૂપા, રહેવા દે. આ પાપ મારે નથી કરવું.’ દેવાયતનું મૌન ચીસો પાડતું હતું.
પણ રૂપા તો કાઠિયાવાડી ખમીરની દીકરી હતી. તેણે વિચાર્યું, “જો સોનાના ટુકડાથી મારા પતિના ચહેરા પરની ચમક પાછી આવતી હોય, તો આ સોનું મારે મન ધૂળ છે.”
બધાની નજર વચ્ચે, રૂપાએ ધ્રૂજતા હાથે પોતાના કાનની બુટ્ટીઓ ઉતારી. વરસાદના પાણી સાથે તેના આંસુ પણ ભળ્યા. તેણે આગળ વધીને એ સોનાની બુટ્ટીઓ દેવાયતની હથેળીમાં મૂકી દીધી.
દેવાયતની હથેળીમાં એ ગરમ સોનું અંગારા જેવું લાગ્યું. તેની છાતીમાં ડૂમો ભરાઈ આવ્યો. તેણે રૂપા સામે જોયું, હોઠ ફફડ્યા પણ શબ્દ ન નીકળ્યો. બસ, બંનેની ભીની આંખોએ એકબીજા સાથે વાત કરી લીધી.
“આ લ્યો...” દેવાયતે બુટ્ટીઓ ભીમા તરફ ધરી. અવાજ ભારે હતો, જાણે ગળામાંથી કાચ નીકળતા હોય.
ભીમાએ લાલચુ નજરે સોનું લીધું. તેણે દાંત વચ્ચે દબાવીને સોનું ચકાસ્યું. “હા... માલ તો અસલ છે.”
ગામલોકોમાં ગણગણાટ શરૂ થયો.
“જોયું? બાયડીના દાગીના વેચીને ઘોડો લીધો!”
“ગાંડો થઈ ગયો છે સાવ! ઘરમાં ખાવા નથી ને શખ જુઓ!”
“આ ઘોડો આખા ઘરને ભરખી જશે.”
આ મેણાં દેવાયતના કાળજાને વીંધતા હતા, પણ તેણે કાન બંધ કરી દીધા. ભીમાએ ખુશ થઈને સારંગના ગળામાં બાંધેલું જાડું દોરડું દેવાયત તરફ ફેંક્યું.
“લ્યો પકડો તમારા યમરાજને! હવેથી આ બલા તમારી. કાલે સવારે તમારી લાશ મળે તો અમને કહેતા નહીં.”
સારંગ હજી પણ ફૂંફાડા મારતો હતો. તે પગ પછાડતો હતો.
દેવાયતે દોરડું પકડ્યું. જેવું દોરડું હાથમાં આવ્યું, સારંગે એક જોરદાર આંચકો માર્યો.
વ્હીલચેર આખી હલી ગઈ. દેવાયત પડતા-પડતા બચ્યો. જો તેના હાથમાં તાકાત ન હોત, તો તે કાદવમાં મોઢાભેર પડત.
“રૂપા... વ્હીલચેર પકડજે,” દેવાયતે દાંત ભીંસીને કહ્યું.
વરસાદ હવે મુસળધાર તૂટી પડ્યો હતો.
એક વિચિત્ર સરઘસ ગામના પાદરેથી નીકળ્યું. આગળ એક ગાંડો, તોફાન કરતો કાળો ઘોડો, જેની લગામ વ્હીલચેરમાં બેઠેલા એક અપંગ માણસના હાથમાં હતી. અને પાછળ એ વ્હીલચેરને કાદવમાં ધક્કો મારતી એક સ્ત્રી.
સારંગ રસ્તામાં આવતા દરેક ખાડામાં કૂદતો હતો, ખેંચતો હતો. દેવાયતના હાથ છોલાઈ ગયા હતા, લોહી નીકળતું હતું, પણ તેણે દોરડું ન છોડ્યું. તે સારંગની સાથે વાતો કરતો હતો.
“શાંત થઈ જા બેટા... શાંત. હું કસાઈ નથી. હું તારો દોસ્ત છું.”
પણ સારંગ કોઈની વાત સાંભળવા તૈયાર નહોતો. તે તો બસ આઝાદ થવા માંગતો હતો.
માંડ માંડ તેઓ ડેલીએ પહોંચ્યા. પવનનો ખાલી ખૂંટો હજી ભીનો હતો. દેવાયતે અને રૂપાએ મહામહેનતે સારંગને ત્યાં બાંધ્યો. સારંગે ત્યાં જઈને પણ ભીંત પર લાત મારી અને ગમાણ તોડી નાખી.
રૂપા હાંફતી હતી. તે ઓસરીમાં બેસી પડી. તેના કાન ખાલી હતા, પણ મન ભરેલું હતું.
દેવાયત વરસાદમાં પલળતો સારંગની સામે જ વ્હીલચેર રાખીને બેઠો રહ્યો. સારંગ ખૂંટા સાથે બાંધેલો હોવા છતાં ઉછળતો હતો, તેની લાલ આંખો દેવાયત પર મંડાયેલી હતી.
“તું મારા પર ગુસ્સે છે ને?” દેવાયતે ધીમેથી કહ્યું, “હોવો જ જોઈએ. આ દુનિયાએ તને બહુ માર્યો છે. મને પણ માર્યો છે.”
સારંગે કાન ઉંચા કર્યા. વરસાદના અવાજ વચ્ચે આ શાંત અવાજ તેને કંઈક અલગ લાગ્યો.
“આજથી આપણે બે જ છીએ. બે ભાંગેલા હૃદય. કાં તો આપણે એકબીજાને મારી નાખીશું, કાં તો...” દેવાયત અટક્યો, તેની આંખોમાં એક નવી ચમક હતી, “...કાં તો આપણે ભેગા મળીને આ દુનિયાને બતાવી દઈશું કે અસવાર પગથી નહીં, જીગરથી બને છે.”
તે રાત્રે સાણથલી ગામમાં વીજળીના કડાકા સાથે બે તોફાન ટકરાયા હતા. એક આકાશનું, અને એક દેવાયતની ડેલીનું. આ શરૂઆત હતી એક એવી દોસ્તીની, જે લોહી અને આંસુથી લખાવાની હતી.
(ક્રમશ: ભાગ-૬ માં જુઓ – મૂક સંવાદ: શબ્દો વગરની વાત)
