જીવન પથ
-રાકેશ ઠક્કર
ભાગ-૬૯
‘સતત અભ્યાસ કરશો તો બીજાથી અલગ દેખાશો.’
આ સુવિચાર આજના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં સફળતાની સૌથી મોટી ચાવી છે. આપણે ઘણીવાર માની લઈએ છીએ કે સફળતા માત્ર નસીબ કે પ્રતિભા પર નિર્ભર છે, પણ વાસ્તવમાં સફળતા એ સતત થતા પ્રયત્નો અને શીખવાની પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે.
આ જગતમાં હજારો લોકો તમારી જેવું જ કામ કરે છે પણ જે વ્યક્તિ પોતાની કુશળતાને રોજ થોડીક વધુ ધારદાર બનાવે છે, તે જ ભીડમાંથી અલગ તરી આવે છે. આ અભ્યાસ એટલે માત્ર પુસ્તકોનું જ્ઞાન નથી પણ પોતાના વ્યવસાય, પોતાની કળા અને પોતાના વ્યક્તિત્વને સતત નિખારવાની પ્રક્રિયા છે. આજના સમયમાં માહિતી એટલી સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે કે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં ઉપરછલ્લું જ્ઞાન મેળવવું સહેલું છે, પરંતુ 'માસ્ટરી' મેળવવા માટે તો સતત અભ્યાસ અને સાધનાની જરૂર પડે છે.
ગુજરાતીમાં કહેવાય છે કે, "ધીરે ધીરે રે મના, ધીરે સબ કુછ હોય," પણ આ સાથે એ પણ યાદ રાખવું કે, "સતત અભ્યાસથી પથ્થર પર પણ નિશાન પડે છે." જે માણસ દરરોજ પોતાની જાતને એક ટકા પણ બહેતર બનાવવાની કોશિશ કરે છે, તે વર્ષના અંતે પોતાના મૂળ સ્વરૂપ કરતાં ૩૬૫ ગણો વધુ શ્રેષ્ઠ બની જાય છે.
આજના યુગમાં 'ટુ-મિનિટ' સક્સેસની જે માનસિકતા છે, તે જ આપણી સૌથી મોટી દુશ્મન છે. આપણે બધું જ ઝડપથી મેળવવા માંગીએ છીએ, પણ યાદ રાખો કે જે વસ્તુ ઝડપથી મળે છે તે ટકતી પણ નથી. સતત અભ્યાસ એટલે એવું કામ કરવું જે કોઈને દેખાતું નથી પણ જેનું પરિણામ આખી દુનિયા જુએ છે. જ્યારે બીજા લોકો આરામ કરતા હોય અથવા મનોરંજનમાં સમય પસાર કરતા હોય, ત્યારે એક અભ્યાસુ વ્યક્તિ પોતાની કળામાં નિપુણતા મેળવી રહી હોય છે. આ અભ્યાસ તમને એવી દ્રષ્ટિ આપે છે જે સામાન્ય લોકોને નથી હોતી. તમે જ્યારે કોઈ કામમાં ડૂબેલા રહો છો, ત્યારે તમે સામાન્ય લોકોની ઉપરવટ જઈને 'અસામાન્ય' બનો છો.
સતત પરિશ્રમ એ જ પ્રતિભાનો સાચો અર્થ છે. પ્રતિભા જન્મજાત હોઈ શકે છે પણ તેને નિખારવા માટે તો સતત અભ્યાસની જ જરૂર પડે છે. જે અભ્યાસ કરે છે, તે ક્યારેય થાકતો નથી, કારણ કે તેને પોતાની પ્રગતિમાં આનંદ મળવા લાગે છે.
આ વાતને એક નાના અને પ્રેરક પ્રસંગ દ્વારા સમજીએ. એક ગામમાં બે શિલ્પકાર હતા. એક શિલ્પકાર હંમેશા કહેતો કે, "મારે તો ભગવાનની કૃપા છે, એટલે હું શિલ્પ બનાવી શકું છું."
બીજો શિલ્પકાર તેજસ હતો. તે આખો દિવસ પોતાની છીણી અને હથોડી લઈને પથ્થરને ઘસતો રહેતો. તે રોજ નવી નવી ડિઝાઈનનો અભ્યાસ કરતો, પથ્થરની પ્રકૃતિ સમજતો અને પોતાની ભૂલોમાંથી શીખતો.
એક વર્ષ પછી ગામમાં એક મોટી સ્પર્ધા યોજાઈ. પહેલા શિલ્પકારના શિલ્પો સારા હતા પણ તેજસના શિલ્પોમાં એવી જીવંતતા હતી કે જોનાર સ્તબ્ધ થઈ જતો.
સ્પર્ધાના નિર્ણાયકે પૂછ્યું, "તેજસ, આટલી બધી કુશળતા તેં ક્યાંથી મેળવી?" તેજસે નમ્રતાથી જવાબ આપ્યો, "સાહેબ, પેલા ભાઈએ પોતાની પ્રતિભા પર ભરોસો રાખ્યો અને મેં તે પ્રતિભાને સતત અભ્યાસથી ઘસવાની કોશિશ કરી. હું દરેક શિલ્પ બનાવતી વખતે એ વિચારું છું કે ગત વખતના શિલ્પ કરતા આમાં કઈ ભૂલ સુધારી શકું?" નિર્ણાયક સમજી ગયા કે સતત અભ્યાસ જ તેજસને બીજાથી અલગ બનાવે છે.
આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે જે લોકો બીજાથી અલગ દેખાવા માંગે છે, તેમણે બીજા કરતા થોડું વધારે શીખવાની માનસિકતા કેળવવી પડે છે. અભ્યાસ એટલે માત્ર કામ કરવું નહીં, પણ પોતાના કામને પ્રેમ કરવો અને તેને વધુ ઉત્તમ કેવી રીતે બનાવી શકાય તેનું ચિંતન કરવું. જે દિવસે તમે તમારા કામના દરેક નાના પાસાનો અભ્યાસ કરવાનું શરૂ કરશો તે દિવસે તમે તમારા ક્ષેત્રના નિષ્ણાત બની જશો.
વિદ્યા વિનયેન શોભતે. જેટલા વધુ જ્ઞાની બનશો તેટલા વધુ નમ્ર બનશો અને એ જ વિનમ્રતા તમને બીજાથી અલગ પાડે છે. અભ્યાસુ વ્યક્તિ ક્યારેય અભિમાની હોતી નથી, કારણ કે તેને ખબર છે કે જ્ઞાનનો કોઈ અંત નથી.
સતત શીખવાની વૃત્તિ જ તમને તમારી સ્પર્ધામાં આગળ રાખશે. આજે તમારી પાસે જે કંઈ પણ કૌશલ્ય છે, તેને અપડેટ કરતા રહો. દુનિયા બદલાઈ રહી છે અને જો તમે પણ તેની સાથે નહીં બદલાવ, તો તમે ભૂતકાળ બની જશો. અભ્યાસ તમને નવી દ્રષ્ટિ આપે છે, તમને પ્રશ્નો પૂછવા માટે પ્રેરિત કરે છે અને તમારા વિચારોને પરિપક્વ બનાવે છે.
યાદ રાખો કે, જે સતત અભ્યાસ કરે છે તેના જીવનમાં ક્યારેય સ્થગિતતા આવતી નથી. તે હંમેશા નદીના પ્રવાહ જેવો તાજો અને જીવંત રહે છે. તો આજે જ નક્કી કરો કે તમારું જે પણ કાર્ય છે, તેમાં તમે શું નવું શીખી શકો છો? શું તમે એવી કોઈ વસ્તુ છે જે તમે આજે વધુ સારી રીતે કરી શકો છો? જો તમે રોજ આ પ્રશ્ન પૂછશો તો ચોક્કસ તમે બીજાથી અલગ અને શ્રેષ્ઠ દેખાશો જ. અલગ દેખાવા માટે તમારે કોઈ જાહેરાત કરવાની જરૂર નથી, તમારું કામ જ બોલશે.
શું તમે તમારા ક્ષેત્રમાં બીજાથી અલગ દેખાવા માટે રોજ કોઈ ખાસ અભ્યાસ કે પ્રેક્ટિસ કરી રહ્યા છો? કઈ એક નવી બાબત છે જે તમે આ અઠવાડિયે શીખવા માટે સમય ફાળવી શકો છો?
