ભાગ 1 — બાપનું સપનું
ગામના છેવાડે એક નાનું કાચું ઘર હતું. ઘરની દીવાલો માટીની હતી અને છત જૂની નળિયાની હતી. વરસાદ પડે ત્યારે છતમાંથી પાણી ટપકતું અને શિયાળામાં ઠંડી હવા ઘરની અંદર આવી જતી. છતાં એ નાનકડા ઘરમાં એક એવી વસ્તુ હતી, જે દુનિયાના કોઈ મહેલમાં પણ ન મળી શકે—પિતાનો પોતાના દીકરા માટેનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ.
આ ઘરમાં રઘુ નામનો એક ગરીબ મજૂર પોતાના બાર વર્ષના દીકરા મયુર સાથે રહેતો હતો. મયુરની માતાનું થોડાં વર્ષ પહેલાં અવસાન થઈ ગયું હતું. ત્યારથી રઘુ જ મયુર માટે માતા અને પિતા બંને બની ગયો હતો.
રઘુ દરરોજ વહેલી સવારે ઊઠતો. સૂરજ ઊગે તે પહેલાં જ તે જૂના કપડાં પહેરીને કામ પર નીકળી જતો. ઘરની બહાર નીકળતાં પહેલાં તે પોતાના દીકરાને જોઈ લેતો.
મયુર ઊંઘમાં હોય ત્યારે રઘુ તેના માથા પર હાથ ફેરવીને ધીમેથી કહેતો, “મારો દીકરો એક દિવસ બહુ મોટો માણસ બનશે.”
મયુરને આ વાતની ક્યારેય ખબર પડતી નહીં.
રઘુ આખો દિવસ ભારે મજૂરી કરતો. ક્યારેક ઈંટો ઉઠાવતો, ક્યારેક રેતીની ગાડીઓ ભરતો અને ક્યારેક ખેતરમાં મજૂરી કરતો. ગરમીમાં શરીર પરસેવાથી તરબતર થઈ જતું. શિયાળામાં હાથ ઠંડીથી ધ્રૂજતા. વરસાદમાં કપડાં ભીંજાઈ જતા.
પણ રઘુ ક્યારેય ફરિયાદ કરતો નહીં.
સાંજે ઘરે પાછો ફરતો ત્યારે તેના પગમાં દુખાવો થતો. શરીર થાકથી તૂટી જતું. છતાં મયુરને જોઈને તેના ચહેરા પર સ્મિત આવી જતું.
“બેટા, ભોજન કર્યું?”
“હા બાપા.”
“ભણ્યો?”
“હા.”
“આજે શું શીખ્યો?”
મયુર પોતાની શાળાની વાતો પિતાને કહેતો. રઘુ ભણેલો નહોતો, છતાં દીકરાની દરેક વાત ખૂબ ધ્યાનથી સાંભળતો.
એક દિવસ મયુરે શાળામાંથી આવીને કહ્યું, “બાપા, અમારા માસ્ટરે કહ્યું કે હું સારું ભણું તો શહેરમાં જઈને આગળ ભણી શકું.”
રઘુ થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
તે જાણતો હતો કે શહેરમાં ભણાવવાનો ખર્ચ ઘણો હશે. ઘરમાં બચત નહોતી. રોજ જેટલા પૈસા મળે તેમાંથી થોડા ઘરના ખર્ચમાં જતા અને થોડા મયુરના ભણતર પાછળ.
પણ રઘુએ ચિંતા છુપાવીને કહ્યું, “તો તારે શહેરમાં જવું જ પડશે.”
મયુરે ખુશ થઈને પૂછ્યું, “પણ બાપા, પૈસા ક્યાંથી આવશે?”
રઘુ હસ્યો.
“પૈસા હું કમાઈ લઈશ. તું બસ મહેનતથી ભણ.”
એ રાત્રે મયુર ઊંઘી ગયો. રઘુ બહાર ઓટલા પર એકલો બેઠો હતો. આકાશમાં ચાંદ દેખાતો હતો. તેણે ખિસ્સામાંથી થોડા પૈસા કાઢ્યા અને ગણ્યા.
માત્ર ત્રણસો રૂપિયા હતા.
રઘુએ પૈસા હાથમાં લઈને લાંબો શ્વાસ લીધો.
“મારા દીકરાના સપના મોટા છે… પણ મારી કમાણી નાની છે.”
તેની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
પરંતુ તેણે તરત જ આંખો લૂછી નાખી.
“ના… હું હારવાનો નથી.”
બીજા દિવસથી રઘુએ નક્કી કર્યું કે તે એક કામને બદલે બે કામ કરશે.
સવારે ખેતરમાં મજૂરી અને સાંજે બાંધકામની સાઇટ પર કામ.
હવે તેનો દિવસ સૂરજ ઊગે તે પહેલાં શરૂ થતો અને રાત્રે મોડે પૂરો થતો.
ઘણા દિવસો સુધી તેણે પોતાના માટે નવી ચપ્પલ પણ ન ખરીદી. જૂની ચપ્પલ તૂટી ગઈ હતી. પગમાં કાંટા વાગતા, છતાં તે ચાલતો રહ્યો.
એક દિવસ મયુરે પિતાના પગમાં લોહી જોયું.
“બાપા! તમારા પગમાંથી લોહી કેમ નીકળે છે?”
રઘુએ તરત પગ છુપાવી દીધો.
“કંઈ નથી બેટા, નાની ઈજા છે.”
“પણ તમે ડૉક્ટર પાસે જશો ને?”
રઘુ હસ્યો.
“મને કંઈ નહીં થાય. તું તારી પરીક્ષાની તૈયારી કર.”
મયુર ફરી ભણવામાં લાગી ગયો.
રઘુ દરવાજા પાસે ઊભો રહીને દીકરાને જોતો રહ્યો.
તેના મનમાં એક જ વિચાર હતો—
“મારા દીકરાના પગમાં ક્યારેય કાંટો ન વાગે, એ માટે હું મારા પગમાં હજારો કાંટા સહન કરી લઈશ.”
તે રાત્રે રઘુએ નક્કી કર્યું કે મયુરનું ભવિષ્ય બનાવવા માટે તેને જે કંઈ કરવું પડશે તે કરશે.
તેને ખબર નહોતી કે આવનારા વર્ષોમાં આ સપનું જ તેના જીવનની સૌથી મોટી ખુશી પણ બનવાનું હતું અને સૌથી મોટી વેદના પણ.
ભાગ 2 — સપનાની કિંમત
સવારના પાંચ વાગ્યા હતા. ગામમાં હજુ બધાં લોકો ઊંઘમાં હતાં. દૂર ક્યાંક મસ્જિદમાંથી અઝાનનો અવાજ સંભળાતો હતો અને ગામના મંદિરની ઘંટડી પણ ધીમે ધીમે વાગી રહી હતી.
રઘુની આંખો ખુલી ગઈ.
તે ધીમેથી ઊભો થયો. ઘરમાં અંધારું હતું. તેણે દીકરા મયુર તરફ જોયું. મયુર હજુ ગાઢ ઊંઘમાં હતો. તેના માથા પાસે પુસ્તકો પડ્યાં હતાં. ગઈકાલે રાત્રે ભણતાં ભણતાં જ તેને ઊંઘ આવી ગઈ હતી.
રઘુએ પુસ્તકો ઉપાડીને એક બાજુ મૂક્યાં.
તે મયુરના માથા પર હાથ ફેરવવા લાગ્યો.
“મારો દીકરો… તું ભણતો રહેજે. તારા સપના પૂરા કરવા માટે તારો બાપ ભલે તૂટી જાય, પણ તને ક્યારેય તૂટવા નહીં દઉં.”
આટલું કહી રઘુ કામ પર નીકળી ગયો.
તે દિવસે રઘુને ખેતરમાં ભારે કામ મળ્યું હતું. આખો દિવસ માટી ખોદવી, પાણી ભરેલી ડોલીઓ ઉઠાવવી અને બોરીઓ ખસેડવી પડતી હતી.
બપોરે બીજા મજૂરો ભોજન કરવા બેઠા.
એક મજૂરે રઘુને પૂછ્યું, “રઘુ, તું પણ ખાવા બેસ. સવારે કશું ખાધું છે?”
રઘુએ હસીને કહ્યું, “હા, ખાધું છે.”
હકીકતમાં તેણે કંઈ જ ખાધું નહોતું.
તેની પાસે માત્ર એટલા પૈસા હતા કે સાંજે મયુર માટે દૂધ અને રોટલી લઈ જઈ શકે.
બીજો મજૂર બોલ્યો, “તું રોજ આવું જ કરે છે. પોતાના માટે કશું રાખતો નથી.”
રઘુએ જવાબ આપ્યો, “મારા માટે હવે શું રાખવું? મારું બધું તો મારો દીકરો છે.”
બપોરનું કામ પૂરું થયું ત્યારે રઘુ ખૂબ થાકી ગયો હતો. તેના હાથમાં છાલા પડી ગયા હતા. પગમાં દુખાવો હતો. છતાં તે સીધો ઘરે ગયો નહીં.
તે બીજી બાંધકામની સાઇટ પર ગયો.
સાઇટના માલિકે પૂછ્યું, “રઘુ, તું સવારે પણ કામ કરતો હતો ને?”
“હા સાહેબ.”
“તો હવે આરામ કર. આ કામ ભારે છે.”
રઘુએ માથું હલાવ્યું.
“મારે કામ કરવું છે સાહેબ.”
“એટલી શું જરૂર છે?”
રઘુ થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
પછી બોલ્યો, “મારા દીકરાને શહેરમાં ભણવા મોકલવાનો છે.”
માલિકે રઘુને જોયો.
“કેટલા પૈસા જોઈએ?”
“ઘણા.”
“અને તારી પાસે?”
રઘુ હળવું સ્મિત કરીને બોલ્યો, “મારી પાસે મહેનત છે.”
માલિક પાસે કોઈ જવાબ નહોતો.
તે દિવસથી રઘુને સાઇટ પર નિયમિત કામ મળવા લાગ્યું.
રાત્રે જ્યારે તે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે લગભગ દસ વાગી ગયા હતા.
મયુર દરવાજા પાસે બેઠો તેની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
“બાપા, તમે આટલા મોડા કેમ આવ્યા?”
“કામ વધારે હતું બેટા.”
મયુરે પિતાના હાથ જોયા.
“તમારા હાથમાં આટલા છાલા કેમ?”
રઘુએ હાથ પાછળ કરી દીધા.
“કંઈ નથી. કામ કરતા થયા છે.”
મયુરની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“બાપા, મારા માટે આટલું બધું ન કરો.”
રઘુએ તરત જ કહ્યું, “ના બેટા. આ બધું તારા માટે નથી… મારા સપના માટે છે.”
“તમારું સપનું?”
“હા. મારું સપનું છે કે તું એવી જગ્યાએ ઊભો રહે જ્યાં તારા બાપાને કોઈ ગરીબ કહીને ઓળખે નહીં.”
મયુર પિતાને ભેટી પડ્યો.
“બાપા, હું તમને ક્યારેય નિરાશ નહીં કરું.”
રઘુએ દીકરાને મજબૂત રીતે ભેટી લીધો.
પરંતુ તેને ખબર નહોતી કે સમય માણસના વચનો કરતાં પણ વધુ ઝડપથી બદલાય છે.
થોડા દિવસો પછી મયુરની શાળામાંથી એક પત્ર આવ્યો.
મયુરને શહેરની એક સારી શાળામાં પ્રવેશ મળ્યો હતો.
મયુર ખુશીથી પત્ર લઈને પિતાની પાસે દોડ્યો.
“બાપા! મને શહેરમાં ભણવાની તક મળી!”
રઘુએ પત્ર વાંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ તે અંગ્રેજીમાં હતો. તેને કંઈ સમજાયું નહીં.
“શું લખ્યું છે?”
મયુરે બધું સમજાવ્યું.
રઘુની આંખોમાં ખુશીના આંસુ આવી ગયા.
“બેટા, તારી મહેનત સફળ થઈ.”
મયુરે કહ્યું, “પણ બાપા, ફી બહુ છે.”
રઘુ થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
તેના મનમાં તરત જ પૈસાનો વિચાર આવ્યો.
ઘરે જઈને તેણે જૂની લોખંડની પેટી ખોલી.
તેમાં થોડા બચાવેલા પૈસા હતા.
તે પૈસા ગણ્યા.
પછી ફરી ગણ્યા.
ફી માટે પૈસા ઓછા હતા.
રઘુ આખી રાત ઊંઘી શક્યો નહીં.
સવાર પડતાં તે ગામના શેઠ પાસે ગયો.
“શેઠજી, મને થોડા પૈસા જોઈએ છે.”
“કેટલા?”
રઘુએ રકમ કહી.
શેઠે પૂછ્યું, “શું કામ છે?”
“મારા દીકરાની ફી ભરવાની છે.”
શેઠે થોડા પૈસા આપ્યા.
પણ સાથે કહ્યું, “સમયસર પાછા આપજે.”
રઘુએ માથું નમાવીને કહ્યું, “એક-એક પૈસો પાછો આપીશ.”
તે દિવસે રઘુ ઘરે આવ્યો ત્યારે તેના હાથમાં પૈસા હતા અને આંખોમાં સંતોષ.
મયુરે પૂછ્યું, “બાપા, પૈસા ક્યાંથી આવ્યા?”
રઘુએ માત્ર એટલું કહ્યું—
“તારા ભણતર માટે જ્યાંથી જરૂરી હતું ત્યાંથી આવી ગયા.”
મયુર ખુશ થઈ ગયો.
તેને ખબર નહોતી કે તેના પિતાએ પોતાના જીવન પર વધુ એક દેવું ચઢાવી લીધું હતું.
રાત્રે રઘુએ આકાશ તરફ જોયું.
“હે ભગવાન, મને એટલી જ તાકાત આપજે કે હું મારા દીકરાનું સપનું પૂરું થાય ત્યાં સુધી જીવી શકું.”
અને એ રાત્રે એક પિતા પોતાના દીકરાના ભવિષ્ય માટે પોતાનું વર્તમાન વેચી રહ્યો હતો.
ભાગ 3 — શહેર તરફનું પગલું
મયુરને શહેરમાં ભણવાની તક મળી ત્યારથી રઘુના ઘરમાં એક અલગ જ ખુશી હતી. ગરીબી હતી, મુશ્કેલીઓ હતી, પણ રઘુના ચહેરા પર આશાનું અજવાળું હતું.
શહેર જવાના એક દિવસ પહેલાં મયુર પોતાની નાની પેટી તૈયાર કરી રહ્યો હતો. બે જોડી કપડાં, થોડાં પુસ્તકો અને પિતાનો એક જૂનો ફોટો તેણે પેટીમાં રાખ્યો.
રઘુ દરવાજા પાસે ઊભો રહીને તેને જોતો હતો.
“બેટા, શહેર મોટું છે. ત્યાં બધા લોકો પોતાના હોય એવું જરૂરી નથી. કોઈ પર તરત વિશ્વાસ ન કરતો. મહેનત કરજે અને કોઈનું દિલ ન દુભાવતો.”
મયુરે હસીને કહ્યું, “બાપા, તમે ચિંતા ન કરો.”
રઘુએ ખિસ્સામાંથી થોડા પૈસા કાઢ્યા.
“આ રાખ.”
મયુરે કહ્યું, “બાપા, આટલા પૈસા શા માટે?”
“રાખ બેટા. જરૂર પડે ત્યારે કામ આવશે.”
હકીકતમાં આ પૈસા રઘુએ પોતાના ખાવાના ખર્ચમાંથી બચાવ્યા હતા.
બીજા દિવસે બસ સ્ટેન્ડ પર રઘુ અને મયુર ઊભા હતા. બસ આવી.
મયુર બસમાં ચઢ્યો.
રઘુએ તેનો હાથ પકડીને કહ્યું, “બેટા, ભણજે. એક દિવસ તું મોટો માણસ બનશે.”
બસ ચાલી.
મયુર બારીમાંથી હાથ હલાવતો રહ્યો.
રઘુ પણ હાથ હલાવતો રહ્યો.
બસ આંખોથી ઓઝલ થઈ ગઈ.
રઘુ ત્યાં જ ઊભો રહ્યો.
તેની આંખોમાં આંસુ હતાં.
પણ એ આંસુ દુઃખના નહોતા.
એ પિતાના સપનાના આંસુ હતાં.
ભાગ 4 — ખાલી ઘર
મયુર શહેર ગયો પછી રઘુનું ઘર અચાનક ખાલી થઈ ગયું.
પહેલા સવારમાં મયુરનો અવાજ આવતો.
“બાપા, ચા બની?”
હવે ઘરમાં શાંતિ હતી.
પહેલા રાત્રે મયુર પિતાની પાસે બેસીને શાળાની વાતો કરતો.
હવે રઘુ એકલો ભોજન કરતો.
એક દિવસ રઘુએ બે રોટલી બનાવી.
પછી થાળી લઈને બેસ્યો ત્યારે તેને યાદ આવ્યું કે મયુર તો શહેરમાં છે.
તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
તેણે એક રોટલી પાછી મૂકી દીધી.
“મારો દીકરો હોત તો બે રોટલી વધારે બનાવી હોત.”
તે રાત્રે તેણે મયુરને ફોન કર્યો.
“બેટા, જમ્યો?”
“હા બાપા.”
“ભણ્યો?”
“હા.”
“થાક્યો હશે. હવે સૂઈ જા.”
“હા બાપા.”
ફોન કપાઈ ગયો.
રઘુ થોડો સમય ફોન હાથમાં લઈને જ બેઠો રહ્યો.
તેને લાગ્યું કે મયુરની સાથે વાત હજુ ચાલુ છે.
પછી તેણે ફોન બાજુમાં મૂક્યો અને દીકરાનો ફોટો જોયો.
“બેટા, તું ખુશ રહેજે. તારી ખુશીમાં જ મારી ખુશી છે.”
ભાગ 5 — પિતાની વધતી મહેનત
મયુરની ફી, રહેવાનો ખર્ચ અને પુસ્તકો માટે વધુ પૈસાની જરૂર પડતી હતી.
રઘુએ હવે દિવસ-રાત કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.
સવારે ખેતરમાં મજૂરી.
બપોરે બાંધકામનું કામ.
રાત્રે ગામના અનાજના ગોડાઉનમાં બોરીઓ ઉઠાવવાનું કામ.
એક દિવસ એક મજૂરે કહ્યું, “રઘુ, તું શરીર તોડી નાખશે.”
રઘુ હસ્યો.
“મારું શરીર તૂટે તો ચાલશે, પણ મારા દીકરાનું ભવિષ્ય ન તૂટવું જોઈએ.”
રાત્રે ઘરે આવીને રઘુના પગ એટલા દુખતા કે ઊભું રહેવું મુશ્કેલ બનતું.
પરંતુ બીજા દિવસે ફરી તે જ કામ.
તેના હાથના છાલા વધતા ગયા.
પગમાં દુખાવો વધતો ગયો.
પણ મયુરને તે ક્યારેય કહેતો નહીં.
ફોન પર હંમેશા એક જ વાત કરતો—
“બેટા, તું સારી રીતે ભણજે.”
ભાગ 6 — શહેરની નવી દુનિયા
શહેરમાં મયુરનું જીવન બદલાઈ રહ્યું હતું.
તેને સારા કપડાં પહેરતા મિત્રો મળ્યા.
મોટી ગાડીઓ જોઈ.
મોટા મકાનો જોયા.
શહેરની ચમક તેને ગમવા લાગી.
તેને લાગ્યું કે ગામનું નાનું ઘર હવે બહુ સામાન્ય છે.
એક દિવસ તેના મિત્રએ પૂછ્યું, “તારા પિતા શું કરે છે?”
મયુરે થોડો સમય વિચાર્યું.
“કામ કરે છે.”
“કયું કામ?”
મયુરે ધીમેથી કહ્યું, “મજૂરી.”
મિત્રે કંઈ કહ્યું નહીં.
પરંતુ મયુરના મનમાં પહેલી વાર પિતાના વ્યવસાયને લઈને શરમનો બીજ પડ્યું.
તે રાત્રે રઘુએ ફોન કર્યો.
“બેટા, કેમ છે?”
“સારું.”
“ભોજન કર્યું?”
“હા.”
“પૈસા જોઈએ?”
મયુરે થોડા પૈસા માંગ્યા.
રઘુએ કહ્યું, “કાલે મોકલી દઈશ.”
ફોન મુક્યા પછી રઘુએ પોતાના ખિસ્સા જોયા.
તેમાં માત્ર વીસ રૂપિયા હતા.
ભાગ 7 — પિતાની ભૂખ
બીજા દિવસે રઘુએ આખો દિવસ કામ કર્યું.
સાંજે તેને મજૂરીના પૈસા મળ્યા.
પૈસા હાથમાં આવ્યા ત્યારે તેણે સૌથી પહેલાં મયુર માટે પૈસા અલગ રાખ્યા.
બાકી રહેલા થોડા પૈસામાંથી તેણે ચા લીધી.
ભૂખ લાગી હતી.
પણ તેણે ભોજન ન લીધું.
તે મનમાં બોલ્યો,
“આજે હું ભૂખ્યો રહીશ તો ચાલશે. મારો દીકરો ભૂખ્યો ન રહે.”
તે રાત્રે ઘરે આવ્યો.
પાણી પીધું.
અને સૂઈ ગયો.
તેને સપનામાં મયુર દેખાયો.
મયુર મોટી નોકરીમાં હતો.
સૂટ પહેરેલો હતો.
રઘુ સ્મિત કરતો હતો.
સવારે ઊઠીને પણ રઘુના ચહેરા પર એ જ સ્મિત હતું.
ભાગ 8 — પ્રથમ સફળતા
મયુરની પરીક્ષાનું પરિણામ આવ્યું.
તે ખૂબ સારા ગુણ સાથે પાસ થયો.
રઘુને ફોન આવ્યો.
“બાપા! હું પાસ થયો!”
રઘુની આંખોમાં ખુશીના આંસુ આવી ગયા.
“મને ખબર હતી બેટા.”
“બાપા, હું બહુ આગળ જઈશ.”
“હા બેટા. જરૂર જઈશ.”
ફોન મુક્યા પછી રઘુ ગામના મંદિર પાસે ગયો.
ભગવાન સામે હાથ જોડીને બોલ્યો,
“હે ભગવાન, મારું જીવન ભલે મુશ્કેલ રાખજે, પણ મારા દીકરાને સફળ કરજે.”
તે દિવસે રઘુએ પહેલી વાર પોતાના માટે મીઠાઈ ખરીદી.
પણ મીઠાઈ ખાધી નહીં.
તે મયુર માટે સાચવી રાખી.
ભાગ 9 — પિતાની મુલાકાત
થોડા મહિના પછી રઘુ મયુરને મળવા શહેર ગયો.
તેના હાથમાં ગામની બનાવેલી મીઠાઈ હતી.
જૂના કપડાં પહેરેલા હતા.
મયુર કોલેજની બહાર પોતાના મિત્રો સાથે ઊભો હતો.
રઘુએ દૂરથી મયુરને જોયો.
તેના ચહેરા પર ખુશી આવી.
“મયુર!”
મયુરે પિતાને જોયા.
તેના મિત્રો પણ જોઈ રહ્યા હતા.
મયુર થોડી ક્ષણ માટે ચૂપ રહ્યો.
રઘુ નજીક આવ્યો.
“બેટા, તારા માટે મીઠાઈ લાવ્યો છું.”
મયુરે ધીમેથી મીઠાઈ લીધી.
પણ મિત્રો સામે પિતાને ભેટ્યો નહીં.
રઘુને એ વાત લાગી.
પણ તેણે કંઈ કહ્યું નહીં.
“બેટા, સારી રીતે ભણજે.”
“હા.”
રઘુ પાછો ફરી ગયો.
તેની આંખોમાં આંસુ હતાં.
પણ તેણે રસ્તા પર કોઈને દેખાવા દીધા નહીં.
ભાગ 10 — પહેલી વેદના
ઘરે પાછા ફરતી બસમાં રઘુ બારી પાસે બેઠો હતો.
તેના હાથમાં મયુરનો ફોટો હતો.
તે ફોટો જોઈને બોલ્યો,
“મારો દીકરો મને ઓળખવામાં શરમાયો…”
થોડી ક્ષણ પછી તેણે પોતાને જ સમજાવ્યું.
“ના રઘુ, તેને સમજ નથી. એક દિવસ સમજશે.”
આ પિતાની ખાસિયત હતી.
દીકરો ભૂલ કરે તો પણ પિતા તેના માટે બહાનું શોધી લે.
રઘુએ મયુરને દોષ આપ્યો નહીં.
તે માત્ર એટલું ઈચ્છતો હતો કે દીકરો સુખી રહે.
ભાગ 11 — બદલાતો મયુર
સમય પસાર થતો ગયો.
મયુર હવે શહેરની જીવનશૈલીમાં પૂરેપૂરો ઢળી ગયો.
નવા કપડાં.
નવા મિત્રો.
નવો મોબાઇલ.
મોટા સપના.
રઘુનો ફોન હવે તેને ઘણી વાર મુશ્કેલ લાગતો.
“બાપા, હું અત્યારે વ્યસ્ત છું.”
“પછી ફોન કરું?”
“હા.”
પણ એ “પછી” ક્યારેય આવતું નહીં.
રઘુ કલાકો સુધી ફોનની રાહ જોતો.
ક્યારેક રાત્રે ફોન વાગે તો તે ઊંઘમાંથી તરત જાગી જાય.
“મયુર હશે?”
પણ ઘણી વાર કોઈ બીજાનો ફોન હોતો.
ભાગ 12 — પિતાનું જૂનું ઘર
એક વરસાદી રાત્રે ઘરની છતમાંથી પાણી ટપકવા લાગ્યું.
રઘુએ વાસણો મૂકી દીધાં.
તેને મયુર યાદ આવ્યો.
“મારો દીકરો હોત તો આ ઘર જોઈને શું કહેતો?”
તેને લાગ્યું કે મયુર હવે કદાચ આ ઘરમાં પાછો આવવા પણ નહીં માંગે.
પરંતુ પિતાનું મન આશા છોડતું નથી.
તેને વિશ્વાસ હતો કે એક દિવસ મયુર પાછો આવશે.
ભાગ 13 — મોટી નોકરી
મયુરને શહેરની એક મોટી કંપનીમાં નોકરી મળી.
પગાર સારો હતો.
તેને પહેલીવાર મોટી રકમ હાથમાં મળી.
તે ખુશ હતો.
રઘુએ ફોન કરીને કહ્યું,
“બેટા, અભિનંદન!”
મયુરે કહ્યું,
“આભાર.”
રઘુએ પૂછ્યું,
“હવે ક્યારે ઘરે આવવાનો?”
મયુરે કહ્યું,
“હમણાં બહુ કામ છે.”
રઘુ ચૂપ થઈ ગયો.
“સારું બેટા. કામ કર.”
ફોન કપાઈ ગયો.
રઘુએ આકાશ તરફ જોયું.
“મારો દીકરો મોટો થઈ ગયો.”
તે ખુશ હતો.
પરંતુ તેના હૃદયમાં એક ખાલી જગ્યા વધતી જતી હતી.
ભાગ 14 — પિતાનું ગૌરવ
ગામના લોકો રઘુને કહેતા,
“તારો દીકરો બહુ મોટો માણસ બની ગયો.”
રઘુનું છાતી ગર્વથી ફૂલી જતું.
“હા, ભગવાનની કૃપા છે.”
કોઈ પૂછે,
“મયુર તને પૈસા મોકલે છે?”
રઘુ હસીને કહે,
“મને પૈસા નથી જોઈએ. મારો દીકરો સુખી છે એ જ ઘણું છે.”
આ સાચું હતું.
રઘુએ ક્યારેય મયુર પાસેથી પૈસા માંગ્યા નહોતા.
તેને માત્ર દીકરાનો પ્રેમ જોઈએ હતો.
ભાગ 15 — પિતાની બીમારી
વર્ષોની મહેનત હવે રઘુના શરીર પર દેખાવા લાગી હતી.
તેને વારંવાર તાવ આવતો.
પીઠમાં દુખાવો રહેતો.
શ્વાસ લેવામાં પણ તકલીફ થતી.
ગામના લોકોએ કહ્યું,
“ડૉક્ટરને બતાવ.”
રઘુ બોલ્યો,
“પૈસા મયુરના ભણતરમાં લાગ્યા છે. હવે તો તે કમાઈ રહ્યો છે. પણ તેને મુશ્કેલીમાં ન મૂકું.”
તે દીકરાને પોતાની બીમારી વિશે કહેવા તૈયાર નહોતો.
ભાગ 16 — એક પત્ર
એક રાત્રે રઘુએ મયુરને પત્ર લખ્યો.
“બેટા,
તને યાદ છે કે જ્યારે તું નાનો હતો ત્યારે હું તને ખભા પર બેસાડીને મેળામાં લઈ જતો હતો?
તને કદાચ યાદ નહીં હોય.
પણ મને બધું યાદ છે.
તારી દરેક ખુશી મને યાદ છે.
મારી એક જ ઈચ્છા છે—તું સારો માણસ બનજે.
પૈસા કમાવા, મોટું ઘર બનાવવું, ગાડી લેવી—આ બધું સારું છે.
પણ માણસાઈ ક્યારેય ગુમાવતો નહીં.”
પત્ર લખીને રઘુએ આંખો લૂછી.
તેને ખબર નહોતી કે આ પત્ર એક દિવસ મયુરનું આખું જીવન બદલી નાખશે.
ભાગ 17 — પત્રનો મૌન
મયુરને પત્ર મળ્યો.
તેણે વાંચ્યો.
તેની આંખોમાં થોડા સમય માટે ભાવનાઓ આવી.
પણ ઓફિસનું કામ વધારે હતું.
તેણે પત્ર દરાજમાં મૂકી દીધો.
તેને ખબર નહોતી કે પિતાનો એક-એક શબ્દ તેની જિંદગીની સૌથી કિંમતી વસ્તુ હતો.
ભાગ 18 — એકલતા
રઘુ હવે વધારે એકલો થતો ગયો.
ગામના લોકો તેની મદદ કરતા.
પણ દીકરાની ખોટ કોઈ પૂરી કરી શકતું નહોતું.
રાત્રે તે મયુરનો જૂનો ફોટો હાથમાં લઈને બેસતો.
“બેટા, આજે શું ખાધું હશે?”
“થાક્યો હશે?”
“સમયસર સૂતો હશે?”
પિતાનું મન દીકરાથી દૂર રહીને પણ રોજ તેની પાસે જ રહેતું.
ભાગ 19 — અચાનક સમાચાર
એક દિવસ મયુરના એક મિત્રએ રઘુને ફોન કર્યો.
“કાકા, મયુર બહુ વ્યસ્ત છે. તે તમને ફોન કરી શકતો નથી.”
રઘુ હસ્યો.
“કોઈ વાંધો નહીં. તેને કામ કરવા દો.”
પછી ફોન મુકીને રઘુ થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
તેના મનમાં આવ્યું—
“શું હું મારા દીકરાને ભાર બની ગયો છું?”
આ વિચારથી તેની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
ભાગ 20 — પિતાનું તૂટતું શરીર
એક દિવસ મજૂરી કરતી વખતે રઘુ પડી ગયો.
લોકોએ તેને હોસ્પિટલમાં લઈ ગયા.
ડૉક્ટરે કહ્યું,
“આ માણસે પોતાના શરીર પર ખૂબ જ ભાર નાખ્યો છે.”
રઘુએ આંખો ખોલીને પૂછ્યું,
“હું ક્યારે કામ પર જઈ શકીશ?”
ડૉક્ટર આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
“તમને આરામની જરૂર છે.”
રઘુ બોલ્યો,
“મારા દીકરાને મારી જરૂર પડે તો?”
ડૉક્ટરે કહ્યું,
“તમારો દીકરો હવે મોટો થયો છે. કદાચ હવે તેને તમારી જરૂર નથી.”
રઘુએ ધીમેથી જવાબ આપ્યો,
“દીકરાને પિતાની જરૂર ક્યારે પડે એ પિતાને ખબર નથી હોતી. પિતા તો હંમેશા તૈયાર રહે છે.”
ભાગ 21 — દીકરાને ખબર
ગામના માણસે મયુરને ફોન કર્યો.
“તારા બાપા હોસ્પિટલમાં છે.”
મયુર ચોંકી ગયો.
“શું થયું?”
“ઘણું કામ કરતા હતા. પડી ગયા.”
મયુર થોડો સમય ચૂપ રહ્યો.
તેને પહેલી વાર લાગ્યું કે કદાચ તેણે પિતાને બહુ લાંબા સમયથી જોયા નથી.
પણ તે સમયે તેની કંપનીમાં એક મહત્વની મીટિંગ હતી.
તે બોલ્યો,
“હું થોડા દિવસમાં આવીશ.”
ભાગ 22 — રાહ
રઘુ હોસ્પિટલમાં મયુરની રાહ જોતો રહ્યો.
દરવાજો ખૂલે ત્યારે તેની નજર ત્યાં જતી.
“મયુર આવ્યો?”
દરેક વખતે જવાબ મળતો,
“ના.”
રઘુ હસીને કહેતો,
“આવશે.”
તેના માટે દીકરાની રાહ જોવી પણ પ્રેમનો એક ભાગ હતો.
ભાગ 23 — જૂનો રમકડો
નર્સે રઘુની વસ્તુઓ ગોઠવતાં એક જૂનું લાકડાનું રમકડું જોયું.
“આ શું છે?”
રઘુ હસ્યો.
“મારા દીકરાનું છે.”
“આટલું જૂનું?”
“હા. જ્યારે તે પાંચ વર્ષનો હતો ત્યારે મેં મારા હાથથી બનાવ્યું હતું.”
રઘુની આંખોમાં બાળપણ આવી ગયું.
“તે રમકડું લઈને આખો દિવસ દોડતો હતો.”
પિતાને પોતાના દીકરાનું બાળપણ ક્યારેય જૂનું લાગતું નથી.
ભાગ 24 — મયુરનું અંતરાત્મા
તે રાત્રે મયુરને ઊંઘ ન આવી.
તેને પિતાનો પત્ર યાદ આવ્યો.
“માણસાઈ ક્યારેય ગુમાવતો નહીં.”
તેને બાળપણ યાદ આવ્યું.
બાપાના ખભા.
બાપાની સાયકલ.
બાપાના ફાટેલા કપડાં.
બાપાની મહેનત.
તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“મેં શું કર્યું?”
ભાગ 25 — ગામ તરફની મુસાફરી
બીજા દિવસે મયુર ગામ જવા નીકળ્યો.
રસ્તામાં તેને બાળપણની બધી યાદો આવતી રહી.
જે રસ્તે બાપા તેને શાળાએ લઈ જતા.
જે ખેતરમાં બાપા કામ કરતા.
જે ચાની દુકાન પરથી બાપા ક્યારેક તેને નાસ્તો અપાવતા.
મયુરના હૃદય પર અફસોસનો ભાર વધતો ગયો.
ભાગ 26 — જૂનું ઘર
મયુર ગામ પહોંચ્યો.
ઘર પહેલાની જેમ જ હતું.
જૂની દીવાલો.
જૂનું બારણું.
અને દીવાલ પર તેનો બાળપણનો ફોટો.
મયુર ફોટા સામે ઊભો રહ્યો.
“બાપા, તમે આટલા વર્ષો સુધી મને જોતાં રહ્યા… અને હું તમને જોવાનો સમય પણ કાઢી શક્યો નહીં.”
તે રડી પડ્યો.
ભાગ 27 — હોસ્પિટલમાં મુલાકાત
મયુર હોસ્પિટલમાં પહોંચ્યો.
રઘુ સૂતો હતો.
મયુર ધીમેથી તેની પાસે બેઠો.
“બાપા…”
રઘુએ આંખો ખોલી.
થોડી ક્ષણ માટે તેને વિશ્વાસ જ ન આવ્યો.
“મયુર?”
“હા બાપા.”
રઘુના ચહેરા પર અચાનક પ્રકાશ આવી ગયો.
તે બોલ્યો,
“તું આવ્યો?”
મયુરે પિતાનો હાથ પકડી લીધો.
“બાપા, મને માફ કરી દો.”
ભાગ 28 — પિતાનું હૃદય
રઘુએ કહ્યું,
“માફી શેની બેટા?”
“મેં તમને ભૂલી દીધા.”
“ના બેટા. તું તારી જિંદગી બનાવતો હતો.”
“પણ તમે?”
“હું તો તારો બાપ છું. તું ખુશ રહે એ જ મારી જિંદગી છે.”
મયુર વધુ જોરથી રડી પડ્યો.
ભાગ 29 — છુપાયેલું સત્ય
ગામના એક વૃદ્ધે મયુરને કહ્યું,
“બેટા, તને ખબર છે તારી ફી માટે તારા બાપાએ શું કર્યું હતું?”
મયુરે માથું હલાવ્યું.
“ના.”
“તારી ફી ભરવા માટે તેણે પોતાની એકમાત્ર ભેંસ વેચી હતી.”
મયુર ચોંકી ગયો.
“શું?”
“હા. અને પછી કેટલાય દિવસ પોતે ભૂખ્યો રહ્યો હતો.”
મયુરના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ.
ભાગ 30 — બાપની વેદનાનો અર્થ
મયુર પિતાની પાસે ગયો.
“બાપા, તમે મને ક્યારેય કહ્યું કેમ નહીં?”
રઘુ હસ્યો.
“બેટા, બાપ પોતાના બલિદાનની ગણતરી દીકરાને નથી બતાવતો.”
આ શબ્દોએ મયુરનું હૃદય ભેદી નાખ્યું.
ભાગ 31 — એક મોટું વચન
મયુરે પિતાનો હાથ પોતાના માથા પર રાખ્યો.
“બાપા, હવે હું તમને ક્યારેય એકલા નહીં છોડું.”
રઘુ બોલ્યો,
“મારે તારા પૈસા નથી જોઈએ.”
“તો શું જોઈએ?”
“તારો સમય.”
મયુર ચૂપ થઈ ગયો.
તેને સમજાયું કે દુનિયામાં સૌથી મોંઘી વસ્તુ પૈસા નહીં, પરંતુ પોતાના માણસને આપેલો સમય છે.
ભાગ 32 — ઘરે વાપસી
રઘુ હોસ્પિટલમાંથી ઘરે આવ્યો.
મયુરે પોતાના હાથથી પિતાને ઘર સુધી પહોંચાડ્યા.
ઘરમાં પ્રવેશતાં રઘુની આંખોમાં ખુશી હતી.
“બેટા, તું આવ્યો એટલે ઘર ફરી ઘર જેવું લાગે છે.”
મયુરે પિતાને ભેટી લીધા.
“હવે હું અહીં છું.”
ભાગ 33 — દીકરાનો નિર્ણય
મયુરે શહેરની નોકરીમાંથી રજા લીધી.
પછી તેણે નક્કી કર્યું કે તે પિતાને એકલા નહીં રહેવા દે.
તે શહેરમાં નોકરી ચાલુ રાખશે, પણ નિયમિત ગામ આવશે.
રઘુએ કહ્યું,
“બેટા, તું તારી નોકરી છોડતો નહીં. મેં તને આગળ વધવા માટે જ ભણાવ્યો છે.”
મયુર હસ્યો.
“હવે હું આગળ વધું છું, બાપા. પણ તમને પાછળ છોડીને નહીં.”
ભાગ 34 — પિતાનું નવું જીવન
મયુરે રઘુ માટે નવું ઘર બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
જૂના કાચા ઘરની જગ્યાએ નાનું સુંદર ઘર બન્યું.
પણ રઘુને સૌથી વધારે ખુશી ઘરની નહોતી.
તેને ખુશી એ વાતની હતી કે મયુર હવે દર સાંજે તેની સાથે બેસતો.
“બાપા, આજે શું થયું?”
રઘુ ગામની નાની-નાની વાતો કહેતો.
મયુર ધ્યાનથી સાંભળતો.
આ જ સમય રઘુ માટે દુનિયાની સૌથી મોટી સંપત્તિ હતો.
ભાગ 35 — બાપ અને દીકરો
એક સાંજે બંને ઓટલા પર બેઠા હતા.
રઘુએ પૂછ્યું,
“મયુર, તને ક્યારેય મારા પર શરમ આવી હતી?”
મયુરની આંખો નીચે થઈ ગઈ.
“હા બાપા.”
રઘુ ચૂપ રહ્યો.
મયુર બોલ્યો,
“પણ હવે મને તમારી ઉપર ગર્વ છે.”
રઘુની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“મને તારા પર પણ ગર્વ છે.”
ભાગ 36 — અધૂરું બાળપણ
મયુરે એક દિવસ પિતાને પૂછ્યું,
“બાપા, તમે તમારા માટે ક્યારેય કંઈ ખરીદ્યું?”
રઘુ હસ્યો.
“તારી બાળપણની દરેક વસ્તુ ખરીદવામાં જ મારું જીવન પસાર થઈ ગયું.”
“તમારી કોઈ ઈચ્છા હતી?”
“હતી.”
“શું?”
રઘુએ કહ્યું,
“એક દિવસ તું મારા હાથ પકડીને કહે—બાપા, હવે તમે આરામ કરો.”
મયુરે તરત જ પિતાનો હાથ પકડી લીધો.
“હવે આરામ કરો બાપા.”
રઘુની આંખોમાંથી આંસુ વહી ગયા.
