ફેમિલી કોર્ટની બહાર પડેલો એ લાકડાનો જૂનો બાંકડો આજે બંને વચ્ચેની એક અદ્રશ્ય ખાઈ બની ગયો હતો. કબીર ડાબી તરફ બેઠો હતો અને મીરા જમણી તરફ. બંનેની વચ્ચે માંડ એક ફૂટનું અંતર હતું, પણ આજે એ અંતર હજારો માઈલ જેવું લાગતું હતું.
કોર્ટના કાચની બારી બહાર ચોમાસાનો પહેલો વરસાદ પડી રહ્યો હતો. એક સમયે આ જ વરસાદમાં બંને એક જ છત્રી નીચે, એકબીજાની હૂંફમાં વીંટળાઈને ચાલતા હતા. આજે એ જ વરસાદ બંનેના અસ્તિત્વને અંદરથી ભીંજવી રહ્યો હતો - પ્રેમથી નહીં, પણ એક ક્યારેય ન ભૂંસી શકાય તેવા ખાલીપાથી.
"કબીર શાહ અને મીરા દેસાઈ... અંદર આવી જાવ." ક્લાર્કનો કર્કશ અવાજ સાયલન્સ તોડીને ગુંજ્યો.
બંને ઊભા થયા. કોઈએ એકબીજાની સામે જોયું નહીં, પણ બંનેની આંખોના ખૂણામાં એક અકથ્ય વેદના જમા થઈ હતી. વકીલે પેન કબીરના હાથમાં આપી. કબીરની આંગળીઓ સહેજ ધ્રૂજી. તેણે કાગળ પર નજર કરી - 'મ્યુચ્યુઅલ ડિવોર્સ'. એક ઊંડો શ્વાસ લઈને તેણે સહી કરી દીધી. પેન મીરા તરફ સરકી. મીરાએ પેન પકડી, એક સેકન્ડ માટે કબીરના ચહેરા તરફ જોયું. કબીર નજર ચોરાવી ગયો. મીરાએ પણ કાગળ પર પોતાના નામનો છેદ ઉડાડતી હોય એમ સહી કરી દીધી.
પાંચ વર્ષનો અતૂટ પ્રેમ, એક કાગળ અને બે સહીઓ વચ્ચે હંમેશા માટે દફન થઈ ગયો.
બહાર નીકળતી વખતે લિફ્ટમાં બંને એકલા હતા. કોઈ અવાજ ન હતો, માત્ર લિફ્ટના મશીનનો ગણગણાટ.
"એક છેલ્લી કોફી પીએ?" કબીરે અચાનક પૂછ્યું. અવાજમાં એક વિચિત્ર થાક હતો.
મીરાએ માત્ર માથું હલાવીને હા પાડી.
કોર્ટની સામે જ આવેલા 'કેફે મોકા'માં બંને ગોઠવાયા. બે બ્લેક કોફીનો ઓર્ડર અપાયો. ટેબલ પર પડેલા કોફીના મગમાંથી ઊઠતી વરાળ ધીમે ધીમે હવામાં ઓગળી રહી હતી, બરાબર એમના સંબંધની જેમ.
કોઈએ ક્યારેય વિચાર્યું પણ નહોતું કે કબીર અને મીરા ક્યારેય અલગ થઈ શકે. કોલેજના દિવસોથી શરૂ થયેલો એમનો પ્રેમ કોઈ નવલકથાના પાના જેવો સુંદર હતો. કબીરને કંઈક થાય એ પહેલાં મીરા સમજી જતી. કબીરના આંગળા ટેબલ પર ફરવા લાગે એટલે મીરાને ખબર પડી જતી કે કબીર ટેન્શનમાં છે. મીરાની આંખો સહેજ ઢળે એટલે કબીર સમજી જતો કે એને જૂની વાતો યાદ આવી રહી છે. તેમની વચ્ચે શબ્દોની જરૂર ભાગ્યે જ પડતી. તેમનું મૌન પણ એકબીજા સાથે વાતો કરતું.
તો પછી આ મૌન ક્યારે દીવાલ બની ગયું?
શરૂઆત એક સાવ સામાન્ય ઝઘડાથી થઈ હતી.
કબીરની ઓફિસનો સૌથી મોટો પ્રોજેક્ટ ફાઇનલ સ્ટેજ પર હતો. તે સળંગ બે અઠવાડિયાથી રાત્રે બે વાગ્યે ઘરે આવતો. મીરા, જે એક આર્કિટેક્ટ હતી, તે પણ પોતાના કામમાં વ્યસ્ત હતી. બંને વચ્ચેનો સંવાદ માત્ર 'જમી લીધું?' અને 'હા' પૂરતો સીમિત થઈ ગયો હતો. એ જ અઠવાડિયે મીરાના પપ્પાની બાયપાસ સર્જરી અચાનક નક્કી થઈ. મીરા ગભરાયેલી હતી. એને કબીરની હૂંફની, એના ખભાની જરૂર હતી. પણ કબીર પ્રોજેક્ટના લોન્ચિંગમાં એટલો અટવાયેલો હતો કે તે હોસ્પિટલ પહોંચી ન શક્યો.
રાત્રે જ્યારે કબીર ઘરે આવ્યો, ત્યારે મીરાનો ભરાયેલો ગુસ્સો અને ડર આંસુ બનીને ફૂટી નીકળ્યા.
"તારા માટે તારું કામ જ બધું છે કબીર. મારા પપ્પા ઓપરેશન થિયેટરમાં હતા અને તારો ફોન સુદ્ધાં બંધ હતો!"
"મીરા, પ્લીઝ સમજવાની કોશિશ કર. આજે મારા કરિયરનો સૌથી મોટો દિવસ હતો. મેં કહ્યું તો હતું કે હું આવી જઈશ..."
"આવી જઈશ? કબીર, મને તારી જરૂર હતી. પણ કદાચ હવે તને મારી જરૂર નથી."
વાત વણસી ગઈ. થાક, તણાવ અને ઊંઘના અભાવે બંનેના મોઢામાંથી એવા શબ્દો નીકળ્યા જે ક્યારેય નહોતા બોલવા જોઈતા. અહંકાર ઘવાયો હતો. અને એ જ રાત્રે, બંને વચ્ચેના ઓરડામાં એક ત્રીજી વ્યક્તિનો પ્રવેશ થયો - સમીર.
સમીર કબીરનો નાનપણનો દોસ્ત હતો અને મીરાનો પણ સારો મિત્ર હતો. બંનેના ઘરે એની અવરજવર સામાન્ય હતી.
બીજા દિવસે સવારે કબીર ઓફિસ જતો રહ્યો. મીરા ઘરમાં એકલી હતી અને રડી રહી હતી. એણે હળવા થવા સમીરને ફોન કર્યો. "સમીર, કબીર હવે પહેલા જેવો નથી રહ્યો. એને મારી કોઈ પડી જ નથી."
સમીરે આશ્વાસન આપતાં કહ્યું, "અરે મીરા, તું શાંત થઈ જા. હું વાત કરીશ કબીર જોડે. તું ચિંતા ન કર. એને કદાચ કામનું ટેન્શન હશે. હું સમજાવીશ એને."
સાંજે સમીરે કબીરને બારમાં મળવા બોલાવ્યો.
"કબીર, તું આ શું કરે છે યાર? મીરા બહુ અપસેટ છે. એ મને કહેતી હતી કે તને હવે એનામાં કોઈ રસ નથી રહ્યો અને તું જાણીજોઈને એને ઇગ્નોર કરે છે." સમીરે વાતમાં થોડું પોતાનું મીઠું ભભરાવીને રજૂઆત કરી. સમીર કદાચ જાણીજોઈને સંબંધ તોડવા નહોતો માંગતો, પણ બીજાના જીવનની સમસ્યા ઉકેલવાના 'હીરો' બનવાની એની આદત હતી. ક્યાંક ને ક્યાંક એને કબીર અને મીરાના પર્ફેક્ટ સંબંધની ઈર્ષા પણ હતી.
કબીરનો પારો છટક્યો. "મેં એને ઇગ્નોર કરી? સમીર, હું ગઈકાલે બત્રીસ કલાક કામ કરીને ઘરે આવ્યો હતો! જો એ તને મારી ફરિયાદો કરતી હોય, તો એને કહેજે કે એને જે સમજવું હોય એ સમજે. મારે હવે કોઈ ખુલાસા નથી આપવા."
સમીરે બીજા દિવસે મીરાને ફોન કર્યો. અવાજમાં ખોટી સહાનુભૂતિ લાવીને બોલ્યો, "મીરા, મેં કબીર જોડે વાત કરી. એ હજુ બહુ ગુસ્સામાં છે. એણે તો એમ પણ કહી દીધું કે એને કોઈ ફરક નથી પડતો, તારે જે સમજવું હોય એ સમજે. મને લાગે છે તમારે બંનેએ થોડા દિવસ એકબીજાથી દૂર રહેવું જોઈએ. સ્પેસ આપો એકબીજાને."
અને અહીંથી જ શરૂ થઈ એ ખાઈ, જે આજે કોર્ટના બાંકડા સુધી પહોંચી હતી.
કબીર અને મીરા, જે એક સમયે એકબીજાની આંખો વાંચી લેતા, તેમણે એકબીજા સાથે સીધી વાત કરવાનું બંધ કરી દીધું. મૌન એમના ઘરની દિવાલો પર જામવા લાગ્યું. બંને પોતપોતાના અહંકારમાં રાચવા લાગ્યા. બંને વચ્ચેના સંદેશાઓ સમીર મારફતે જવા લાગ્યા.
"સમીર, કબીરને કહેજે કે હું પપ્પાના ઘરે જાઉં છું થોડા દિવસ."
સમીરે કબીરને કહ્યું, "કબીર, મીરા ઘર છોડીને ગઈ છે. એ કહે છે કે હવે આ ઘરમાં એને ગૂંગળામણ થાય છે."
શબ્દોના અર્થ બદલાતા ગયા. લાગણીઓ સમીરના ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈને ઝેર બનતી ગઈ. બંનેને લાગતું હતું કે સામેવાળું વ્યક્તિ બદલાઈ ગયું છે. કબીર વિચારતો કે મીરા એને સમજતી નથી, અને મીરા વિચારતી કે કબીરનો પ્રેમ મરી પરવાર્યો છે. વાત છૂટાછેડા સુધી પહોંચી ગઈ. અને આજે, એ કાગળ પર સહી પણ થઈ ગઈ હતી.
કેફેમાં અત્યારે કોઈ ખાસ ભીડ નહોતી. કોફી ઠંડી થઈ રહી હતી.
"તો... હવે શું કરીશ?" કબીરે આખરે નીચી નજરે પૂછ્યું.
"કંઈ નહીં, થોડા દિવસ કામમાંથી બ્રેક લઈશ. કદાચ બેંગ્લોર શિફ્ટ થઈ જાવ. તેં તારા પ્રોજેક્ટનું શું વિચાર્યું?" મીરાનો અવાજ પણ એકદમ સપાટ હતો.
"એ તો પતી ગયો. પ્રમોશન પણ મળી ગયું." કબીરે એક નબળું સ્મિત આપ્યું. "જેના માટે આ બધું થયું... એ તો મળી ગયું."
ટેબલ પર ફરી એક ભારે મૌન છવાઈ ગયું. આ મૌન પહેલાં જેવું નહોતું. આ મૌનમાં એક ખાલીપો હતો, એક હારી ગયેલી જંગની થાક હતી.
અચાનક કબીરની નજર મીરાના હાથ પર ગઈ. મીરાની આંગળી પર એ લાલ નિશાન હજુ અકબંધ હતું, જ્યાં એક સમયે કબીરે પહેરાવેલી ડાયમંડ રિંગ રહેતી હતી. કબીરથી ન રહેવાયું. એના અવાજમાં એક અજીબ પીડા ઊભરી આવી.
"મને એક વાતનો કાયમ વસવસો રહેશે, મીરા." કબીરે આંખોમાં આંખ નાખીને કહ્યું. એની આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી. "આપણે અલગ થઈ રહ્યા હતા એ હું સમજી શકતો હતો. પણ તેં એટલી હદે મારાથી નફરત કરી લીધી કે તેં મારી આપેલી વીંટી પણ મને જાતે પરત ન કરી? સમીરના હાથમાં પકડાવી દીધી?"
મીરાના હાથમાં રહેલો કોફીનો મગ ત્યાં જ અટકી ગયો. એના કપાળ પર કરચલીઓ પડી.
"વીંટી? સમીરના હાથમાં?" મીરાનો અવાજ ધીમો પડી ગયો, એને કંઈ સમજાઈ નહોતું રહ્યું.
"હા, સાત મહિના પહેલાં. જ્યારે તેં મને સમીરના હાથે પેલી છૂટાછેડાની નોટિસ મોકલાવી, ત્યારે એ પરબીડિયામાં મારી આપેલી એ વીંટી પણ હતી. તેં કહી મોકલાવ્યું હતું કે હવે આ સંબંધના કોઈ બોજ તારે નથી ઉપાડવા."
મીરાના ચહેરાનો રંગ ઊડી ગયો. એની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને હોઠ ધ્રૂજવા લાગ્યા. શ્વાસ જાણે ગળામાં જ અટવાઈ ગયો.
"કબીર..." મીરાનો અવાજ ફાટી ગયો. "મેં... મેં ક્યારેય સમીરને નોટિસ આપી જ નહોતી. અને વીંટી... વીંટી તો મેં સમીરને ક્યારેય પરત નહોતી કરી!"
હવે ચોંકવાનો વારો કબીરનો હતો. "તો પછી એ પરબીડિયું? એમાં રહેલા પેપર્સ?"
મીરાની આંખમાંથી પહેલું આંસુ છૂટ્યું અને સીધું ટેબલ પર પડ્યું. "કબીર, હું પપ્પાના ઘરે ગઈ એ પછી હું તૂટી ગઈ હતી. મને તારી બહુ યાદ આવતી હતી. મેં સમીરને એક ચિઠ્ઠી આપી હતી. મેં એમાં લખ્યું હતું કે મારો ગુસ્સો ખોટો હતો, મને મારી ભૂલ સમજાય છે. મેં લખ્યું હતું કે મને મારી વીંટી પાછી પહેરવી છે પણ તારા હાથે... મેં સમીરને કહ્યું હતું કે આ ચિઠ્ઠી તારા સુધી પહોંચાડે. એણે આવીને મને કહ્યું કે તેં મારી ચિઠ્ઠી ફાડી નાખી... અને તેં કહી મોકલાવ્યું કે તારે હવે આ સંબંધ નથી રાખવો!"
કબીરના માથામાં જાણે કોઈએ હથોડો માર્યો. એ સુન્ન થઈ ગયો.
"મેં ક્યારેય એવી કોઈ ચિઠ્ઠી ફાડી નથી મીરા. સમીરે મને એક લીગલ નોટિસ આપી, જેની પર તારી સહી હતી... અને એમાં પેલી વીંટી હતી. એણે કહ્યું કે મીરાએ મને બે દહાડાનો ટાઈમ આપ્યો છે સાઇન કરવા..." કબીર બોલતો ગયો, પણ એના પોતાના અવાજમાં એને એક ભયાનક સત્યનો રણકાર સંભળાઈ રહ્યો હતો.
મીરાએ બે હાથથી પોતાનો ચહેરો ઢાંકી દીધો. એના ડૂસકાં કેફેની શાંતિને ચીરી રહ્યા હતા. "મેં કોઈ નોટિસ નહોતી આપી કબીર... મેં બસ એ દિવસોમાં કેટલીક કોરી કાગળની ફાઈલો પર સહીઓ કરી હતી, જે સમીરે બેંકના કામનું બહાનું કાઢીને મારી પાસે કરાવી હતી... હે ભગવાન!"
બંનેની વચ્ચે હવે સત્ય એકદમ નગ્ન અવસ્થામાં ઊભું હતું.
સમીર! એ ત્રીજો વ્યક્તિ, જેની પર બંનેએ આંધળો વિશ્વાસ કર્યો હતો. જેણે બંનેની અહંકાર અને લાગણીઓની નાજુક ક્ષણનો ફાયદો ઉઠાવીને પોતાની ઈર્ષાની રમત રમી હતી. સમીર ક્યારેય નહોતો ઈચ્છતો કે આ પરફેક્ટ કપલ ફરી સાથે થાય.
પણ ગુનેગાર માત્ર સમીર નહોતો.
કબીરે ધીમેથી પોતાનો હાથ લંબાવીને મીરાના ધ્રૂજતા હાથ પર મૂક્યો. મીરાએ માથું ઊંચું કર્યું. બંનેની આંખોમાં એક ભયંકર ખાલીપો હતો.
"આપણે કેટલા મૂર્ખ હતા, મીરા..." કબીરનો અવાજ માંડ બહાર આવતો હતો. "આપણી વચ્ચેનો પ્રેમ એટલો નબળો હતો કે આપણે એકબીજા સાથે વાત કરવાને બદલે કોઈ ત્રીજા પર વિશ્વાસ કર્યો? માત્ર એક ફોન... એક સીધો ફોન કર્યો હોત તો આજે આપણે આ કોર્ટની બહાર ન હોત."
મીરા માત્ર રડી રહી હતી. એની પાસે કોઈ શબ્દો નહોતા. જે સંબંધ એમણે પોતાની ખામોશીથી ગૂંથ્યો હતો, એ જ સંબંધ એમની ખામોશીને કારણે, કોઈ ત્રીજા વ્યક્તિના ખોટા શબ્દોનો શિકાર બનીને તૂટી ગયો હતો.
"હવે... હવે શું કબીર?" મીરાએ ભીની આંખે પૂછ્યું. એની આંખોમાં એક પાંગળી આશા હતી. કદાચ કાગળ ફાડી નાખવાની આશા. કદાચ ફરી બધું ઠીક કરી દેવાની આશા.
કબીરે બહાર પડી રહેલા વરસાદ તરફ જોયું. પછી પોતાની બાજુમાં પડેલા એ કાગળ તરફ જોયું, જેના પર ન્યાયાધીશના સિક્કા વાગી ચૂક્યા હતા. લીગલ સિસ્ટમમાં હવે તેઓ પતિ-પત્ની રહ્યા નહોતા. વિશ્વાસના પાયા એટલી હદે હચમચી ગયા હતા કે હવે સત્ય જાણ્યા પછી પણ, જૂની ઈમારત ફરીથી ઊભી થઈ શકે એમ નહોતી. જે દર્દ અને અવિશ્વાસ બંનેએ છેલ્લા છ મહિનામાં એકબીજા માટે અનુભવ્યો હતો, એને ભૂંસવો હવે અશક્ય હતો.
સંબંધોમાં કાચ ફૂટે ત્યારે અવાજ નથી આવતો, પણ એની કરચો આખી જિંદગી વાગતી રહે છે.
કબીરે ધીમેથી પોતાનો હાથ પાછો ખેંચી લીધો. એક કડવું સ્મિત એના હોઠ પર આવ્યું.
"જે થવાનું હતું, એ થઈ ગયું મીરા. આપણે આપણો પ્રેમ સાચવી ન શક્યા, કારણ કે આપણે આપણી વાતો ત્રીજા માણસના હોઠે મૂકી દીધી." કબીર ધીમેથી ઊભો થયો.
મીરા એને જતો જોઈ રહી. એ ઈચ્છતી હતી કે કબીર એને રોકે, પણ એ જાણતી હતી કે હવે બહુ મોડું થઈ ગયું છે. કબીરે કાઉન્ટર પર બિલ ચૂકવ્યું અને દરવાજો ખોલીને વરસાદમાં બહાર નીકળી ગયો.
મીરા બારીની બહાર જોતી રહી. વરસાદ હજુ પણ પડી રહ્યો હતો. બસ, હવે બંને એક જ છત્રી નીચે નહોતા. ટેબલ પર પડેલી બે બ્લેક કોફી સાવ ઠંડી પડી ગઈ હતી, બરાબર તેમના નસીબની જેમ.....
