---
माझी मातृभाषा मराठी
गावातल्या जुन्या वडाच्या झाडाखाली रोज दुपारी एक लहान मुलगा बसायचा – त्याचं नाव होतं ओंकार. त्याचे आजोबा, वयस्कर पण अजूनही उत्साही, त्याला रोज काही ना काही शिकवायचे. “मराठी ही आपली मायबोली आहे,” ते नेहमी सांगायचे, “तिच्यात मायेचं, गोडव्याचं आणि संस्कृतीचं सौंदर्य आहे.”
पण ओंकारचं मन इंग्रजीकडे झुकलेलं होतं. शाळेत त्याच्या मित्रांना इंग्रजी बोलणं भारी वाटायचं. मोबाईल, गेम्स, चित्रपट – सगळं इंग्रजीतच होतं. तोही मित्रांप्रमाणेच इंग्रजीत बोलू लागला. घरीदेखील तो “डॅड” आणि “मॉम” म्हणू लागला. आजोबांना थोडं वाईट वाटलं, पण त्यांनी काही बोललं नाही.
एक दिवस शाळेत ‘भाषा सप्ताह’ सुरू झाला. प्रत्येक विद्यार्थ्याने आपली मातृभाषा सादर करायची होती. ओंकारला मराठी सादर करायला सांगण्यात आलं. त्याच्या मनात गोंधळ सुरू झाला – “मी का? मी तर इंग्रजीत बोलतो.” पण नियम तसेच होते.
ओंकारने पहिल्यांदा आजोबांकडे मदतीसाठी धाव घेतली. आजोबांनी हसत त्याला जवळ घेतलं. “चल, आज तुला एक गोष्ट सांगतो. ही गोष्ट नाही, ही तर आपल्या मराठीची ओळख आहे.” असं म्हणून त्यांनी ‘शिवाजी महाराजां’पासून ते ‘सावित्रीबाई फुले’पर्यंत, ‘पु. ल. देशपांडे’ पासून ते ‘कुसुमाग्रज’ पर्यंत सगळा प्रवास उलगडून सांगितला. शब्दांच्या लयींमध्ये, ओव्यात, दोह्यांत, गाण्यांत त्यांनी मराठीचं गारुड पसरवलं.
ओंकार भारावून गेला. त्याने मराठी कविता लिहायला सुरुवात केली. त्याच्या भाषणात त्याने लिहिलेलं हे शेवटचं वाक्य होतं – “इंग्रजी ज्ञानाचं माध्यम असू शकतं, पण मराठी ही माझ्या अस्तित्वाची ओळख आहे. ती माझ्या आईसारखीच – प्रेमळ, सखोल आणि आधार देणारी आहे.”
तो दिवस आला. शाळेच्या व्यासपीठावर ओंकारने आत्मविश्वासाने भाषण केलं. त्याचे शब्द सरळ हृदयाला भिडणारे होते. संपल्यावर टाळ्यांचा कडकडाट झाला. शिक्षकांनी कौतुक केलं. आणि ओंकारला पहिलं बक्षीस मिळालं.
त्या संध्याकाळी घरी परतल्यावर ओंकारने आजोबांना मिठी मारली. “आजोबा, खरंच, आपली मराठी खूप सुंदर आहे,” असं म्हणत तो म्हणाला, “आता पासून मी दररोज एक नवा मराठी शब्द शिकेन.”
आजोबांच्या डोळ्यांत पाणी आलं. त्यांना वाटलं – आपल्या ओंकारने पुन्हा आपली मूळ भाषा शोधली होती.
खाली दिलेली गोष्ट ही मागील कथेवर आधारित आहे, पण आता ती गंमतशीर, रुंद, आणि जास्त पात्रांसह समृद्ध केलेली आहे – एकदम वाचनीय आणि मनोरंजक!
---
माझी मातृभाषा मराठी – ओंकारची धमाल गोष्ट
ओंकारचं गाव होतं 'मुरूड' – समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेलं छोटंसं पण नाटकी गाव. तिथं सगळे थोडे फार अभिनय शिकलेलेच वाटायचे – एखादी बाई भाजी घेताना बोलायची, "ही भेंडी काय सौंदर्यवती आहे गं! पाहिलं की खायला घ्यावं वाटतंय!" आणि भाजीवाला म्हणायचा, "हिच्या इतकी ताजी फक्त माझी बायको होती लग्नाच्या दिवशी!"
ओंकारचा लहानसा संसार होता – आई, बाबा, आणि प्रचंड गोष्टी सांगणारे आजोबा. एक कुत्राही होता – त्याचं नाव ‘शब्द्या’. का? कारण तो फक्त आजोबा बोलताना शेपूट हलवायचा. इंग्रजी ऐकलं की गुरगुरायचा!
ओंकारला इंग्रजी फार आवडायचं. “हाय डॅड! व्हॉट्स अप मॉम!” असं तो म्हणायचा. एकदा तर तो आपल्या मावशीच्या गावात जाऊन म्हणाला, “गिव्ह मी वॉटर.” मावशी म्हणाली, “पाणी प्यायला नको का, की मी तुझ्यावर टाकू?”
शाळेत भाषा सप्ताह सुरू झाला. शाळेचे मुख्याध्यापक म्हणाले, “आपल्या मातृभाषेचा सन्मान करा. प्रत्येकाने भाषेवर काही सादर करायचंय.” ओंकारची चिठ्ठी आली – 'मराठी'!
तो गोंधळला. "मी इंग्लिश स्पीच तयार केलंय – ‘आई लव माय लँग्वेज’. आता काय करू?"
तो आजोबांकडे गेला. आजोबा हसले. म्हणाले, “चल, तुला एक रहस्य दाखवतो!” त्यांनी खोलीतून एक लाकडी पेटी काढली. त्यावर लिहिलं होतं – ‘मराठीचा खजिना’.
पेटी उघडली – आत कविता, गोष्टी, जुने शब्दकोश, बालभारतीचे पान फाटलेले पण प्रेमानं जपलेले!
“हा बघ, हा ‘तांबड्या तांबड्या तारा’चा कविता संग्रह, आणि हे बघ – शब्दांचं कोडं!”
ओंकारने वाचायला सुरुवात केली –
'शब्द हे तलवारीसारखे, पण कधी गोड, कधी तिखट, कधी मखमली!'
त्याचं डोकं भन्नाट झालं! त्याने शब्दांवर कविता लिहायला सुरुवात केली – पण थोड्या वेगळ्या प्रकारात.
त्याने एक कविता सादर केली –
मराठीची वेल पसरते, डोळ्यांतून ओठांवर,
कधी गोडस पूरनपोळी, कधी मिसळ पाव झणझणीत सरसर!
वर्गात एकच हशा पिकला. ओंकार म्हणाला,
“आपल्या मराठी भाषेत ‘धडाम’, ‘भडाभडा’, ‘गुळगुळीत’, ‘खुचकवणे’, ‘धसमुसळट’ – एवढे भन्नाट शब्द आहेत – इंग्रजीत कुठे येणार?"
संपूर्ण भाषणात ओंकारनं गमतीजमती, शब्दांचे खेळ, स्वतःचं लघुनाट्य केलं – जिथं 'शब्द्या' कुत्राही सहभागी होता! तो "भूक!" ऐकल्यावर भुंकायचा, पण "हंग्री!" म्हटलं की बसून गोंधळायचा!
त्याचं भाषण संपलं, सगळ्यांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला. मुख्याध्यापक खुद्द म्हणाले, “हे भाषण म्हणजे मराठी भाषेचा झणझणीत मसाला आहे!”
दुसऱ्या दिवशी त्याला गावाच्या भाषामहोत्सवात बोलावलं. आता तर ओंकारचं नाव झालं – 'मराठीचा मास्तर ओंकार'!
---
शेवटी:
ओंकारने काय शिकवलं?
मातृभाषा म्हणजे फक्त भाषा नव्हे – ती आपल्या रोजच्या जीवनातली हास्य, हळवेपणा, आणि हास्याचे रंग एकत्र घेऊन चालणारी रंगीबेरंगी माळ आहे. तिला मिरवा, वापरा आणि जपा
---
मातृभाषा म्हणजे केवळ संवादाचं माध्यम नाही. ती आपल्या संस्कृतीची, विचारांची आणि ओळखीची शिदोरी आहे. तिला जपणं, वाढवणं ही आपली जबाबदारी आहे.
