વર્ષો વીતતા ગયા અને સમયના વહેણ સાથે રઘુભાઈના શરીર પર કરચલીઓ વધતી ગઈ, પણ એમની હિંમત અડીખમ હતી. જગો હવે જુવાન થયો હતો. શહેરની કોલેજમાં ભણીને આવ્યા પછી એની આંખોમાં કંઈક અલગ જ ચમક હતી. એ ચમક ભણતરની ઓછી અને શહેરના ઝાકઝમાળની વધુ હતી.
એક સાંજની વાત છે, રઘુભાઈ ખેતરેથી થાક્યા-પાક્યા આવ્યા હતા અને હાથ-પગ ધોઈને ખાટલે બેઠા હતા. જગો એમની પાસે આવીને બેઠો, પણ એના ચહેરા પર ગંભીરતા હતી.
"બાપુ, મારે હવે આ ગામડાની ધૂળમાં નથી રહેવું. મારે શહેરમાં જઈને પોતાનો ધંધો કરવો છે. મેં એક દુકાન જોઈ રાખી છે, જો એ મળી જાય તો આપણી ગરીબીના દિવસો પૂરા થઈ જાય," જગાએ એકીશ્વાસે કહી દીધું.
રઘુભાઈ શાંત રહ્યા. એમની પાસે જે કાંઈ બચત હતી એ તો જગાના ભણતરમાં જ હોમાઈ ગઈ હતી. શહેરની દુકાન માટે લાખો રૂપિયા ક્યાંથી લાવવા? રઘુભાઈની ચૂપકીદી જોઈને જગો ઉદાસ થઈ ગયો. એણે જમવાનું પણ ટાળ્યું અને ઓરડીમાં જઈને સૂઈ ગયો.
શાંતિબાથી દીકરાનું આ દુઃખ જોવાતું નહોતું. રાત્રે જ્યારે આખું ગામ સૂતું હતું, ત્યારે શાંતિબાએ રઘુભાઈ પાસે જઈને ધીમેથી કહ્યું, "રઘુ, આપણો જગો મોટો થયો છે. એના સપના મોટા છે તો આપણે એને રોકવો ન જોઈએ." રઘુભાઈએ નિસાસો નાખતા કહ્યું, "શાંતિ, હું એને રોકવા નથી માંગતો, પણ મારી પાસે હવે એવા તે કયા નાણાં છે કે હું એને શહેરમાં સ્થાપિત કરી શકું?"
ત્યારે શાંતિબાએ સાડલાના છેડે બાંધેલી ચાવી કાઢી અને જૂની લાકડાની પેટી ખોલી. એમાંથી એક નાની મખમલની ડબ્બી કાઢી. એમાં સોનાની એક નાની ચેઈન અને બે વેઢ હતા. આ એ જ ઘરેણાં હતા જે શાંતિબાના પિતાએ એમના લગ્ન વખતે આપ્યા હતા. શાંતિબાએ આ ઘરેણાં રઘુભાઈના હાથમાં મૂક્યા.
રઘુભાઈના હાથ ધ્રૂજી ઉઠ્યા. "ના શાંતિ, આ તારા બાપની છેલ્લી નિશાની છે. આને ન વેચાય."
પણ શાંતિબાએ મક્કમતાથી કહ્યું, "મારા પિતાના આશીર્વાદ જગાના રૂપમાં આપણી પાસે જ છે. જો આ સોનું દીકરાના ભવિષ્ય માટે કામ ન આવે, તો એનો શો અર્થ? તમે કાલે જ આને શહેરમાં વેચી આવો."
બીજા દિવસે સવારે જગાના હાથમાં જ્યારે પૈસા આવ્યા ત્યારે એની ખુશીનો પાર ન રહ્યો. એણે માના પગે લાગી સીધા શહેરના રસ્તે દોટ મૂકી.
એણે શહેરમાં દુકાન શરૂ કરી. શરૂઆતના મહિનાઓ સંઘર્ષના હતા, પણ ધીમે-ધીમે ધંધો જામવા લાગ્યો.
હવે રઘુભાઈને થયું કે દીકરો સેટ થઈ ગયો છે, તો એનું ઘર વસાવી દેવું જોઈએ.
ગામના જ એક જાણીતા વેપારીની દીકરી પાયલ સાથે જગાનું માગું આવ્યું. પાયલ દેખાવડી હતી અને શહેરના રીત-રિવાજોથી વાકેફ હતી. પણ લગ્નનો ખર્ચો એટલે આભ ફાટવા જેવી વાત હતી.
રઘુભાઈ પાસે હવે માત્ર બે વીઘા પથરાળ જમીન બાકી હતી. આ એ જ જમીન હતી જેના પર રઘુભાઈએ આખી જિંદગી કાળી મજૂરી કરી હતી.
રાત્રે રઘુભાઈ ખેતરની પાળે જઈને બેઠા. જમીનને સ્પર્શ કર્યો અને એમની આંખો ભીની થઈ ગઈ. પણ દીકરાના લગ્નની શરણાઈઓ એમના કાનમાં ગુંજતી હતી. કાળજું પથ્થર કરીને રઘુભાઈએ એ જમીનનો સોદો કરી નાખ્યો. જે દિવસે જમીન વેચાઈ, તે દિવસે રઘુભાઈએ આખો દિવસ અન્નનો દાણો પણ મોઢામાં નહોતો નાખ્યો.
લગ્ન ધામધૂમથી થયા. પાયલ વહુ બનીને ઘરમાં આવી. લગ્ન પછી જગો અને પાયલ શહેરમાં રહેવા ગયા. રઘુભાઈ અને શાંતિબા ગામડે જ રહ્યા. રઘુભાઈના મનમાં હવે એક નિરાંત હતી. તેઓ ગામના ચોરે બેસીને ગૌરવથી કહેતા, "મારો જગો શહેરમાં સેટ થઈ ગયો છે. એની દુકાન સરસ ચાલે છે. હવે અમને કોઈ તકલીફ નથી." મહિનાઓ સુધી બધું બહુ સારું ચાલ્યું. રઘુભાઈને લાગતું હતું કે એમનો પરસેવો લેખે લાગ્યો.
પણ સુખના દિવસો લાંબા ન ટક્યા. બજારમાં અચાનક મોટી મંદી આવી. જગાના ધંધામાં ખોટ જવા લાગી. શહેરના ખર્ચાઓ અને દેવું વધતું ગયું. જ્યારે સ્થિતિ સાવ બગડી ગઈ, ત્યારે જગો એક દિવસ ગામડે આવ્યો.
એનો ચહેરો ઉતરેલો હતો અને આંખોમાં લાચારી હતી.
એણે રઘુભાઈ પાસે બેસીને બધી વાત કરી, "બાપુ, ધંધામાં બહુ મોટી ખોટ આવી છે. જો હું થોડા સમયમાં પૈસા નહીં ભરું તો મારો ધંધો સાવ બંધ થઈ જશે. મારી પાસે હવે કાંઈ બચ્યું નથી."
રઘુભાઈ ઘડીક શાંત રહ્યા. એમણે પોતાની આ જૂની ઓરડી તરફ જોયું, જે એમનું છેલ્લું વળગણ હતું. પણ દીકરાના આંસુ જોઈને એમનું કાળજું કંપી ઉઠ્યું. રઘુભાઈએ સામેથી જ કહ્યું, "બેટા, તું મુંઝાઈશ નહીં. આ ઘર અમે કોના માટે રાખ્યું છે? તારા માટે જ ને! તું આ ઘર વેચી દે અને તારો ધંધો બચાવી લે. અમે બંને જીવતા છીએ ત્યાં સુધી તારે મુંઝાવાની જરૂર નથી."
રઘુભાઈએ પોતાનું વર્ષો જૂનું ઘર પણ વેચી દીધું. જે ઉંબરે એમણે આખી જિંદગી વિતાવી હતી, એ ઘર આજે દીકરાના સુખ માટે 'હરાજી' માં ગયું. રઘુભાઈ અને શાંતિબા માત્ર બે પોટલાં લઈને જગાની સાથે શહેર જવા રવાના થયા. એમને સંતોષ હતો કે દીકરો ઉગરી ગયો, પણ એમને ક્યાં ખબર હતી કે શહેરની એ ચાર દિવાલોમાં સંબંધોના સમીકરણો બદલાવાના હતા? રઘુભાઈએ કાળજું કાઢીને તો દીકરાને આપી દીધું, પણ શું શહેરની એ પાકી દિવાલોમાં આ ડોસા-ડોસી માટે 'પ્રેમ' ની કોઈ જગ્યા હશે?
કે પછી જગા અને પાયલની નવી દુનિયામાં આ મા-બાપ માત્ર એક 'નડતર' બનીને રહી જશે?
રઘુભાઈએ શહેરના આલિશાન ફ્લેટના દરવાજે પગ તો મૂક્યો, પણ એમના મનમાં એક ફાળ પડી—શુ આ ઘર ખરેખર એમનું હશે?
**વાચક મિત્રો,**
તમને આ પ્રકરણ કેવું લાગ્યું? રઘુભાઈનો આ ભોગ શું રંગ લાવશે?
તમારા પ્રતિભાવો **Reviews** માં ચોક્કસ જણાવજો. વાર્તા ગમી હોય તો **Follow** કરવાનું ભૂલતા નહીં, જેથી આગામી પ્રકરણની અપડેટ મને મળતી રહે!
**આગળના પ્રકરણમાં જોશો:**
શહેરની ઝાકઝમાળ વચ્ચે રઘુભાઈ અને શાંતિબાનું અસ્તિત્વ કેવી રીતે જોખમાશે? શું પાયલ વહુ આ ગામડાના મા-બાપને સ્વીકારી શકશે? જાણવા માટે વાંચતા રહો— **'માટીના મોહ, લોહીના શોષ' પ્રકરણ ૩: શહેરની દિવાલો અને પથ્થરનું હૈયું.**
