અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલના થેલેસેમિયા વોર્ડમાં ૧૦ વર્ષનો આરવ બેઠો હતો. તેની આંખોમાં માસૂમિયત હતી, પણ ચહેરો ફીકો પડી ગયો હતો. આરવ થેલેસેમિયા મેજર નામની ગંભીર બીમારીથી પીડાતો હતો.
થેલેસેમિયા એ કોઈ સામાન્ય નબળાઈ નથી, પણ એક ગંભીર આનુવંશિક (જેનેટિક) રક્તવિકાર છે. આ બીમારીમાં શરીર પૂરતા પ્રમાણમાં કે તંદુરસ્ત હિમોગ્લોબિન બનાવી શકતું નથી. આરવના કેસને જાણીતા પેડિયાટ્રિશિયન અને નિયોનેટોલોજિસ્ટ ડો. રાજીવ પટેલ અને સિનિયર મેડિકલ એક્સપર્ટ ડો. રાકેશ પટેલ પોતાની ટીમ સાથે સંભાળી રહ્યા હતા. ડો. રાકેશ પટેલ આરવની બાળપણથી જ કાળજી રાખતા હતા, જ્યારે ડો. રાજીવ પટેલ અને તેમની ટીમ હોસ્પિટલના થેલેસેમિયા વિભાગનું આખું સંચાલન ખૂબ જ સંવેદનશીલતાથી કરતા હતા.
આરવ જેવા બાળકો માટે દર ૨૦-૨૫ દિવસે નવું લોહી ચડાવવું એ જીવતા રહેવા માટેનો એકમાત્ર રસ્તો હતો. જો સમયસર લોહી ન મળે, તો ભયંકર થાક અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગતી.
આરવનું એક મોટું સપનું હતું – તેને ભારતીય ટીમની જર્સી પહેરીને દેશ માટે ક્રિકેટર બનવું હતું! તે કલાકો સુધી ટીવી પર મેચ જોતો. તેને ઓડીઆઈ (ODI) સ્કોર, ક્રિકેટની હિસ્ટ્રી, બેટ્સમેનોની બેટિંગ-બોલિંગ ટેક્નિકમાં ભારે રસ હતો. વિરાટ કોહલી તેનો ફેવરિટ પ્લેયર હતો. ડો. રાજીવ પટેલ ઘણીવાર આરવના વોર્ડમાં રાઉન્ડ પર આવતા ત્યારે તેને પ્રેમથી કહેતા, "આરવ બેટા, તું પણ આપણી ટીમનો વિરાટ કોહલી જ છે, તારે હાર નથી માનવાની!"
આરવને આ બીમારી વારસામાં મળી હતી. તેના માતા-પિતા, રમેશભાઈ અને સરલાબેન, બંને 'થેલેસેમિયા માઇનર' (બીમારીના વાહક) હતા. લગ્ન પહેલાં લોહીની તપાસ ન કરાવવાના કારણે આરવ 'થેલેસેમિયા મેજર' સાથે જન્મ્યો હતો.
આરવનું બ્લડ ગ્રૂપ ‘AB નેગેટિવ’ (AB-) હતું, જે દેશમાં સૌથી રેર (ખૂબ જ ઓછું જોવા મળતું) બ્લડ ગ્રૂપ છે. આ જ કારણે તેના માતા-પિતા માટે દર મહિને લોહીની વ્યવસ્થા કરવી એ લોઢાના ચણા ચાવવા બરાબર હતું.
એક દિવસ ભારતની મહત્વની વન-ડે (ODI) મેચ હતી. બપોર થતાં જ આરવનું શરીર સાવ નબળું પડી ગયું અને તેનું હિમોગ્લોબિન જોખમી સ્તર સુધી ઘટી ગયું. રમેશભાઈ તેને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લાવ્યા. ડો. રાકેશ પટેલે તપાસ કરીને તુરંત કહ્યું, "સ્થિતિ ગંભીર છે, તેને તાત્કાલિક 'AB નેગેટિવ' લોહી આપવું પડશે." હોસ્પિટલના બેડ પર સૂતા-સૂતા પણ આરવ ભારે શ્વાસ વચ્ચે સ્કોર પૂછી રહ્યો હતો, "પપ્પા, વિરાટ અંકલ કેટલા રને રમે છે?"
પરંતુ આખા અમદાવાદમાં ક્યાંય 'AB નેગેટિવ' બ્લડ ઉપલબ્ધ નહોતું. રમેશભાઈ લાચાર થઈને રડી રહ્યા હતા. ડો. રાજીવ પટેલ અને તેમની સમગ્ર ટીમ સતત અલગ-અલગ બ્લડ બેંકોના સંપર્કમાં હતી.
તે જ સમયે, શહેરમાં રહેતા સમીર નામના સોફ્ટવેર એન્જિનિયરે ‘રેડક્રોસ સોસાયટી’ના કેમ્પમાં રક્તદાન કર્યું હતું. ડો. રાજીવ પટેલની ટીમની મહેનત રંગ લાવી અને રેડક્રોસમાંથી તે 'AB-' બ્લડ ઈમરજન્સીમાં સીધું જ હોસ્પિટલ પહોંચ્યું.
ડો. રાકેશ પટેલ અને તેમની મેડિકલ ટીમે તત્પરતા બતાવીને આરવને લોહી ચડાવવાનું શરૂ કર્યું. લોહીની કણ કણ શરીરમાં જતાં જ ચમત્કાર થયો. ધીમે-ધીમે તેના ગાલ પર લાલાશ પાછી આવવા લાગી. તેનું કરમાયેલું સ્મિત ફરી ખીલી ઉઠ્યું. આરવના શરીરમાં તાકાત આવવા લાગી. બરાબર એ જ સમયે ટીવી પર વિરાટ કોહલીએ શાનદાર સદી ફટકારી! આરવના ચહેરા પર અદભુત સ્મિત આવી ગયું. સમીરના લોહીએ, ડોક્ટરોની ટીમના પ્રયાસે અને વિરાટની સદીએ આરવને ફરીથી રમતો અને હસતો કરી દીધો, નવું જીવન આપી દીધું.
આ ઘટના બાદ, ૧૪ જૂને 'વર્લ્ડ બ્લડ ડોનર ડે' (વિશ્વ રક્તદાતા દિવસ) નિમિત્તે ડો. રાજીવ પટેલ, ડો. રાકેશ પટેલ અને જાગૃતિ એસોસિએશન દ્વારા એક મોટા જનજાગૃતિ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ત્યાં સમીર અને આરવને ખાસ આમંત્રિત કરાયા હતા.
ત્યાં સ્ટેજ પર આવીને ડો. રાકેશ પટેલે માઇક પર આખી સોસાયટીને જગાડતો એક મહત્વનો સંદેશ આપ્યો:
"મિત્રો, આપણા દેશમાં દર વર્ષે ૧.૪૬ કરોડ યુનિટ લોહીની જરૂર પડે છે. હજુ પણ દેશના કેટલાક ભાગો 'બ્લડ ડેઝર્ટ' (લોહીની અછતવાળા વિસ્તાર) તરીકે ઓળખાય છે. થેલેસેમિયા પીડિત બાળકોને નવું જીવન આપવા માટે વૈજ્ઞાનિકો લેબોરેટરીમાં લોહી બનાવી શકતા નથી, એ માત્ર મનુષ્યના શરીરમાં જ બને છે. જો આપણે નિયમિત રક્તદાન નહીં કરીએ, તો આ માસૂમ બાળકો શ્વાસ નહીં લઈ શકે. યાદ રાખો, માત્ર એક યુનિટ બ્લડને અલગ-અલગ ઘટકોમાં વિભાજિત કરીને ત્રણ જિંદગી બચાવી શકાય છે!"
"મિત્રો, થેલેસેમિયા પીડિત બાળકોના સપના આપણા જેટલા જ મોટા છે. યાદ રાખો, માત્ર એક યુનિટ બ્લડને અલગ-અલગ ઘટકોમાં વિભાજિત કરીને ત્રણ જિંદગી બચાવી શકાય છે!"
ત્યારબાદ ડો. રાજીવ પટેલે ઉમેર્યું, "બીજો સૌથી મોટો સંદેશ એ છે કે, લગ્ન કરતા પહેલાં દરેક યુવક-યુવતીએ પોતાનો 'થેલેસેમિયા ટેસ્ટ' કરાવવો જ જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ બાળકને આ પીડા ન ભોગવવી પડે."
આરવે સ્ટેજ પર દોડીને સમીરને અને સાથે જ પોતાની જિંદગી બચાવનાર ડો. રાજીવ અને ડો. રાકેશ પટેલને ગળે લગાવી લીધા. આરવે હાથમાં નાનું બેટ પકડીને કહ્યું, "તમે બધા જ મારી ટીમના બેસ્ટ પ્લેયર્સ છો!" આ દ્રશ્ય જોઈને હોલની અંદર બેઠેલા સેંકડો લોકોની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
તે જ ક્ષણે આરવના માતા-પિતા સહિત ત્યાં હાજર ૫૦૦થી વધુ યુવાનોએ દર ત્રણ મહિને નિયમિત રક્તદાન કરવાનો અને સમાજમાં થેલેસેમિયા ટેસ્ટ માટે જાગૃતિ લાવવાનો દ્રઢ સંકલ્પ કર્યો.
લોહીના સંબંધો માત્ર જન્મથી જ નથી બનતા, રક્તદાન દ્વારા આપણે કોઈ અજાણ્યા સાથે પણ જિંદગીભરનો હૃદયસ્પર્શી સંબંધ બાંધી શકીએ છીએ. આરવનું સ્મિત હવે સલામત હતું, કારણ કે આખો સમાજ હવે રક્તદાતા બનીને તેની વહારે આવ્યો હતો.
"રક્તનું એક ટીપું, કોઈ માસૂમના સપનાની આખી ઇનિંગ બચાવી શકે છે. લગ્ન પહેલાં થેલેસેમિયા ટેસ્ટ કરાવો અને લગ્ન પછી નિયમિત રક્તદાન કરો – કારણ કે તમારી અંદર વહેતું લોહી અને ડોક્ટરોની નિષ્ઠા કોઈકના જીવનની સૌથી મોટી સિક્સર સાબિત થઈ શકે છે."
