દરેક પ્રેમકથાનો અંત વિયોગ નથી હોતો, ક્યારેક તે મુક્તિ હોય છે.
એલ.ડી. એન્જિનિયરિંગ કોલેજની જૂની આર્ટ્સ એન્ડ સાયન્સ લાયબ્રેરી એ અમદાવાદના વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર પુસ્તકોનું ઘર ન હતું , પણ રહસ્યોનું કેન્દ્ર હતું . આ લાયબ્રેરીના સૌથી છેવાડાના ખૂણામાં, જ્યાં જૂના ઈતિહાસના ગ્રંથો મુકાયેલા હતા, ત્યાં સાગના લાકડાનું એક ગોળ ટેબલ અને એક જ ખુરશી હતી. આખી લાયબ્રેરી આધુનિક એર-કન્ડિશન્ડ થઈ ગઈ હોવા છતાં, આ ટેબલ પર હંમેશાં એક જૂનો કાંસાનો ટેબલ લેમ્પ ચાલુ રહેતો.
વિદ્યાર્થીઓમાં એક લોકવાયકા હતી કે આ ખુરશી કોઈ સામાન્ય ખુરશી નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ તેના પર બેસીને ટેબલ પર રાખેલું સો વર્ષ જૂનું ડાયરી જેવું દેખાતું 'અતીત-બોધ' નામનું પુસ્તક ખોલે, તો તે ભૂતકાળની સફર કરી શકે છે.
પણ લાયબ્રેરીના ભૂતકાળની સફરના નિયમો બહુ કડક અને અટપટા હતા:
૧. તમે ભૂતકાળમાં જઈને ગમે તે કરો, વર્તમાનકાળની કોઈ ઘટના બદલાશે નહીં. જે વ્યક્તિ લાયબ્રેરી છોડીને ગઈ છે, તે પાછી નહીં આવે.
૨. તમે ભૂતકાળમાં માત્ર એ જ વ્યક્તિને મળી શકો, જે ક્યારેક આ લાયબ્રેરીમાં આવીને એ જ ટેબલ પર બેઠી હોય.
૩. સમયની મર્યાદા સૌથી કપરી હતી. તમે પુસ્તકનું પહેલું પાનું ખોલો ત્યારે મુસાફરી શરૂ થાય. જેમ-જેમ તમે ભૂતકાળમાં સમય વિતાવો, તેમ-તેમ પુસ્તકના પાના આપમેળે એક પછી એક પવન વિના પણ પલટાવા લાગે. છેલ્લું પાનું આપમેળે બંધ થાય તે પહેલાં તમારે પુસ્તક જાતે બંધ કરી દેવું પડે. જો પુસ્તક પૂરું થઈને આપમેળે બંધ થઈ જાય, તો તમે ભૂતકાળના એ સમયમાં જ થીજી જાવ—લાયબ્રેરીના પુસ્તકો વચ્ચે માત્ર એક અદ્રશ્ય આત્મા બનીને.
આજે રવિવાર હતો. લાયબ્રેરી લગભગ ખાલી હતી. વર્ષા છેલ્લા બે કલાકથી એ ઐતિહાસિક ટેબલની સામે ઉભી હતી. તેના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. તેની આંખો સામે ત્રણ વર્ષ પહેલાંનો એ જાન્યુઆરીનો દિવસ તરવરી રહ્યો હતો.
તે અને આરવ કોલેજના બેસ્ટ કપલ ગણાતા. બંને સાથે ભણતા, સાથે સપના જોતા. પણ ફાઈનલ યરની પ્લેસમેન્ટ વખતે આરવને જર્મનીની એક મોટી કંપની તરફથી સ્કોલરશિપ અને જોબની ઓફર મળી. વર્ષા ઈચ્છતી હતી કે આરવ અમદાવાદમાં જ રહે, કારણ કે તેના પિતા બીમાર હતા અને તે ભારત છોડી શકે તેમ નહોતી. એ દિવસે આ જ લાયબ્રેરીના ટેબલ પાસે બંને વચ્ચે ભારે ઝઘડો થયો હતો.
વર્ષાએ અહંકાર અને ગુસ્સામાં આવીને કહી દીધું હતું, "આરવ, જો તારે જર્મની જવું જ હોય તો જા, પણ યાદ રાખજે કે આપણા વચ્ચે બધું પૂરું. તારા માટે તારી કરિયર જ મહત્વની છે, મારો પ્રેમ નહીં."
આરવ કંઈક કહેવા માંગતો હતો, તેની આંખોમાં આંસુ હતા, પણ વર્ષા પોતાની બેગ લઈને લાયબ્રેરીમાંથી બહાર દોડી ગઈ. તેના ગયાના બે દિવસ પછી આરવ જર્મની જતી ફ્લાઈટમાં બેસી ગયો. તેના ગયા પછી વર્ષાને સમજાયું કે તે કેટલી સ્વાર્થી બની ગઈ હતી. તે આરવને ફોન કે મેસેજ કરવાની હિંમત ન કરી શકી. પછીથી ખબર પડી કે જર્મની પહોંચ્યાના થોડા જ મહિનામાં આરવનો એક કાર અકસ્માતમાં દેહાંત થઈ ગયો હતો. વર્ષા આ આઘાત જીરવી શકી નહોતી. ત્રણ વર્ષથી તે પસ્તાવાના નરકમાં જીવી રહી હતી.
લાયબ્રેરીના વૃદ્ધ લાયબ્રેરિયન શાસ્ત્રીજી તેની પાછળ આવીને ઊભા રહ્યા. તેમણે વર્ષાના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
"દીકરા વર્ષા, તું રોજ અહીં આવીને આ ખુરશીને જોયા કરે છે. તારે આરવને મળવું છે ને?" શાસ્ત્રીજીનો અવાજ અનુભવી હતો.
"હા શાસ્ત્રીજી, હું રોજ રાત્રે ઊંઘી નથી શકતી. મને એમ થાય છે કે કાશ મેં એ દિવસે એને રોક્યો હોત, અથવા તો પ્રેમથી વિદાય આપી હોત. મારે તેની માફી માંગવી છે," વર્ષા રડી પડી.
શાસ્ત્રીજીએ ટેબલ ડ્રોવરમાંથી એક મોટું, ધૂળ ખાયેલું ચામડાના પૂંઠાવાળું પુસ્તક કાઢ્યું. "યાદ રાખજે વર્ષા, તું ગમે તેટલી માફી માંગીશ, આરવ જર્મની જશે જ અને તેનો અકસ્માત પણ થશે જ. વર્તમાન નહીં બદલાય. અને સૌથી મોટી વાત—આ પુસ્તકના પચાસ પાના છે. પવનની ગતિ પ્રમાણે પાના પલટાશે. છેલ્લું પાનું બંધ થાય તે પહેલાં તારે આ પુસ્તક તારા હાથે બંધ કરવું પડશે."
વર્ષાએ મક્કમતાથી માથું હલાવ્યું. તે ખુરશી પર બેઠી. શાસ્ત્રીજીએ તેની સામે પુસ્તક મૂક્યું. વર્ષાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પુસ્તકનું પહેલું પાનું ખોલ્યું.
એ સાથે જ લાયબ્રેરીના ટેબલ લેમ્પનો પ્રકાશ અત્યંત તેજસ્વી થઈ ગયો. આસપાસની બધી આધુનિક કોમ્પ્યુટર સ્ક્રીન્સ ગાયબ થઈ ગઈ. લાયબ્રેરીની હવામાં જૂના કાગળોની અને આરવના મનપસંદ પરફ્યુમની સુગંધ ભળી ગઈ. વર્ષાને ચક્કર આવ્યા અને તેણે આંખો બંધ કરી દીધી.
જ્યારે તેણે આંખો ખોલી, ત્યારે લાયબ્રેરીમાં શિયાળાની ગુલાબી ઠંડી હતી. બપોરના ત્રણ વાગ્યા હતા. બરાબર ત્રણ વર્ષ પહેલાંનો એ જ દિવસ.
અને સામેના ટેબલ પર આરવ બેઠો હતો. બ્લુ જીન્સ અને બ્લેક જેકેટમાં તે હંમેશ જેવો જ હેન્ડસમ લાગતો હતો. તેની સામે લેપટોપ ખુલ્લું હતું, પણ તેનું ધ્યાન પુસ્તકમાં હતું. તેનો ચહેરો ઉદાસ હતો, જાણે તે વર્ષા સાથે થયેલા ઝઘડાનો જ વિચાર કરી રહ્યો હતો.
વર્ષા પોતાની બેઠક પરથી ઊભી થઈ અને ધીમે પગલે આરવના ટેબલ પાસે ગઈ.
"આરવ..." તેના અવાજમાં દુનિયાભરનું દર્દ હતું.
આરવે ચોંકીને ઊંચું જોયું. તેની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને એક અજીબ ચમક આવી ગઈ. "વર્ષા? તું પાછી આવી? મને એમ કે તું મારાથી એટલી નારાજ છે કે ક્યારેય મોઢું નહીં બતાવે."
વર્ષા આરવની સામેની ખુરશી પર બેસી ગઈ. તેણે આરવના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ લીધા. તેના હાથ બિલકુલ ગરમ અને જીવંત હતા. વર્ષાના આંસુ આરવના હાથ પર પડ્યા.
"આરવ, મને માફ કરી દે. હું બહુ સ્વાર્થી થઈ ગઈ હતી. મેં ગુસ્સામાં તને ઘણું ખોટું કહી દીધું. તારી મહેનત, તારી સ્કોલરશિપ... એ તારું સપનું હતું. મારે તારી ખુશીમાં ખુશ થવું જોઈતું હતું, પણ મેં તને નફરત બતાવી," વર્ષા ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડી.
આરવે પ્રેમથી તેના આંસુ લૂછ્યા. "અરે પાગલ, તું રડે છે કેમ? તારો ગુસ્સો પણ તો પ્રેમ જ હતો ને. તું મને તારાથી દૂર નહોતી કરવા માંગતી એટલે જ તો તું લડી. મને તારા પર કોઈ ગુસ્સો નથી વર્ષા. હું જર્મની જઈ રહ્યો છું કારણ કે આ આપણી બંનેની લાઈફ સેટ કરવાનો મોકો છે. હું ત્યાં જઈને બધું ગોઠવીને તને પણ ત્યાં બોલાવી લેવાનો હતો. તું પ્લીઝ એમ ના વિચાર કે હું તને પ્રેમ નથી કરતો."
વર્ષા આરવના ચહેરાને એકીટશે જોઈ રહી. તેને ખબર હતી કે આરવ ક્યારેય જર્મનીથી પાછો આવવાનો નથી. તે ઈચ્છતી હતી કે સમય અહીં જ રોકાઈ જાય.
બરાબર એ જ ક્ષણે, ટેબલ પર પડેલા પુસ્તકનું એક પાનું આપમેળે પલટાયું. પછી બીજું, અને ત્રીજું. પાના પલટાવાની ઝડપ વધી રહી હતી. પુસ્તક હવે અડધું પૂરું થઈ ગયું હતું. લાયબ્રેરીના શાંત વાતાવરણમાં પાના પલટાવાનો ફફડાટ મોટો સંભળાતો હતો.
"વર્ષા, આ પુસ્તક..." આરવે નવાઈથી પુસ્તક તરફ જોયું.
"આરવ, મારી પાસે સમય બહુ ઓછો છે," વર્ષાએ ઉતાવળે કહ્યું. "મારે તને બસ એટલું જ કહેવું છે કે તું દુનિયાના ગમે તે ખૂણે હોય, મારો પ્રેમ હંમેશાં તારી સાથે રહેશે. મેં તને જે કડવા વેણ કહ્યા હતા, તેને ભૂલી જજે. તું મને માફ કરી દે એટલું જ મારે જોઈતું હતું."
"મેં તને ક્યારનીય માફ કરી દીધી છે, વર્ષા. મારો પ્રેમ તારા માટે ક્યારેય ઓછો નહીં થાય," આરવે હસીને કહ્યું. તેનું એ સ્મિત વર્ષાના હૃદયમાં કાયમ માટે કંડારાઈ ગયું.
પુસ્તકના હવે માત્ર પાંચ પાના બાકી રહ્યા હતા. પાના પલટાવાનો અવાજ હવે તીવ્ર બની ગયો હતો. છેલ્લેથી બીજું પાનું પલટાયું. લાયબ્રેરીનું દ્રશ્ય ધૂંધળું થવા લાગ્યું હતું. આરવનો અવાજ પણ ધીમો પડી રહ્યો હતો.
"વર્ષા, પુસ્તક બંધ કર!" શાસ્ત્રીજીનો પડઘો હવામાં સંભળાયો.
વર્ષાએ છેલ્લી વાર આરવની આંખોમાં જોયું. આરવે હકારમાં માથું હલાવ્યું, જાણે તે કહી રહ્યો હતો કે 'હવે તું તારી જિંદગી જીવ'. વર્ષાએ ધ્રૂજતા હાથે આગળ વધીને, છેલ્લું પાનું પલટાય અને પુસ્તક આપમેળે બંધ થાય તે પહેલાં, તેને જોરથી પોતાના હાથે બંધ કરી દીધું.
એક જોરદાર પવનનો ઝાપટો આવ્યો અને બધું શાંત થઈ ગયું.
વર્ષા પાછી ૨૦૨૬ ના વર્તમાનકાળમાં લાયબ્રેરીના એ જ જૂના ટેબલ પર બેઠી હતી. સામે આરવ નહોતો. લેપટોપ નહોતું. લાયબ્રેરીમાં રવિવારની એ જ નીરવ શાંતિ હતી. આરવ જર્મની ગયો હતો અને અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યો હતો, એ સત્ય બદલાયું નહોતું.
પણ વર્ષાના ચહેરા પર હવે આંસુની પાછળ એક અનોખી શાંતિ હતી. પસ્તાવાનો જે કાળો પડછાયો તેને રોજ ડરાવતો હતો, તે હવે સૂરજના કિરણોમાં ઓગળી ગયો હતો. તેને ખબર હતી કે આરવ તેની સાથે નારાજ થઈને આ દુનિયામાંથી નહોતો ગયો.
તેણે પુસ્તક શાસ્ત્રીજીને પાછું સોંપ્યું. લાયબ્રેરીની બહાર આવી ત્યારે અમદાવાદના આકાશમાં સૂર્યાસ્ત થઈ રહ્યો હતો. સોનેરી કિરણો તેની આંખો પર પડ્યા. વર્ષાએ પોતાના પર્સમાંથી આરવનો ફોટો કાઢ્યો, તેને હૃદય સરસો ચાંપ્યો અને આ ત્રણ વર્ષમાં પહેલીવાર ખરા દિલથી હસીને પોતાની નવી જિંદગી તરફ કદમ વધાર્યા.
