"જેના તેજ આગળ બ્રહ્માંડના ક્રોધ સમાન દુર્વાસાએ પણ નમવું પડ્યું અને જેના રક્ષણ માટે સાક્ષાત્ હરિનું સુદર્શન દાસ બનીને ફરતું, એ અયોધ્યાના પરમ ભાગવત રાજર્ષિ અંબરીષની આ પવિત્ર રક્તગાથા
રઘુવંશ."
#રઘુવંશ
ભાગ. 9. ભક્તિ પાછળ ફરતું સુદર્શન અને અયોધ્યાનું અજેય સત્ય રાજર્ષિ અંબરીષ
ચક્રવર્તી સમ્રાટ માનધાતાના જ્યેષ્ઠ પુત્ર પુરુકુત્સે પાતાળ અને પૃથ્વી પર પોતાની ધાક બેસાડી સૂર્યવંશનું ગૌરવ અખંડ રાખ્યું હતું. પરંતુ, તેમના અનુગામી અને સમ્રાટના દ્વિતીય પુત્ર રાજર્ષિ અંબરીષની ગાથા સૂર્યવંશના ઇતિહાસમાં એક સાવ અલગ અને અલૌકિક શિખર સર કરે છે. અંબરીષ એ સાબિતી હતા કે રઘુકુળના વીરો માત્ર રણમેદાનમાં શસ્ત્રો ઉપાડીને જ વિજેતા નહોતા બનતા, પણ તેમના તપોબળ અને પરમ ભક્તિ આગળ બ્રહ્માંડની સર્વોચ્ચ શક્તિઓને પણ દાસ બનવું પડતું હતું.
રાજા અંબરીષે સમસ્ત પૃથ્વી પર શાસન કર્યું, છતાં તેમનું હૃદય રાજવૈભવ કે સત્તાના મોહમાં ક્યારેય ન બંધાયું. તેઓ સાક્ષાત્ ભગવાન નારાયણના પરમ ભક્ત હતા. તેમની ભક્તિ એટલી નિષ્કામ અને નિઃસ્વાર્થ હતી કે ખુદ સૃષ્ટિના પાલનહારે તેમની રક્ષા માટે પોતાનું પરમ શક્તિશાળી અને અમોઘ અસ્ત્ર 'સુદર્શન ચક્ર' અયોધ્યાના રાજમહેલમાં તૈનાત કરી દીધું હતું. બ્રહ્માંડનું આ એવું અસ્ત્ર હતું જે કાળનો પણ કાળ હતું, અને તે એક રાજાના આંગણે ચોવીસે કલાક રક્ષક બનીને ફરતું હતું.
આ પરમ ભક્તિની કસોટી કરવાનો સમય ત્યારે આવ્યો જ્યારે રાજા અંબરીષે વર્ષભરના કઠોર 'એકાદશી વ્રત' ના અનુષ્ઠાનનું આયોજન કર્યું. વ્રતના અંતે, દ્વાદશીના દિવસે પારણાં કરવાનો સમય અત્યંત સીમિત હતો. જો એ ચોક્કસ નક્ષત્ર અને સમય દરમિયાન પારણાં ન થાય, તો આખા વર્ષનું વ્રત નિષ્ફળ જતું હતું. બરાબર એ જ સમયે અયોધ્યાના રાજદરબારમાં ત્રણેય લોકમાં પોતાના ક્રોધ માટે જાણીતા મહર્ષિ દુર્વાસા પોતાના શિષ્યો સાથે પધાર્યા. રાજા અંબરીષે તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું અને ભોજન માટે આગ્રહ કર્યો. ઋષિ દુર્વાસા મધ્યાહ્ન સંધ્યા અને સ્નાન માટે કાલીન્દી નદીના તટે ગયા, પરંતુ તેમને પરત ફરવામાં ઘણો વિલંબ થયો.
બીજી તરફ, પારણાંનો શુભ સમય વીતી રહ્યો હતો. બ્રાહ્મણો અને રાજગુરુઓની સલાહથી રાજા અંબરીષે વ્રતની મર્યાદા સાચવવા અને અતિથિ ધર્મનો અનાદર ન થાય તે માટે માત્ર તુલસીદલ અને પવિત્ર જળ ગ્રહણ કરીને વ્રતના પારણાં કરી લીધા. જ્યારે મહર્ષિ દુર્વાસા પરત ફર્યા, ત્યારે તેમણે પોતાની દિવ્ય દ્રષ્ટિથી જાણી લીધું કે રાજાએ તેમના આવ્યા પહેલા જ જળ ગ્રહણ કરી લીધું છે. ક્રોધથી ધ્રુજતા દુર્વાસાએ આને પોતાનું ઘોર અપમાન ગણાવ્યું.
"એક સામાન્ય રાજા થઈને તેં મારો અનાદર કર્યો છે! તારી આ ધૃષ્ટતાનો દંડ તારે હમણાં જ ચૂકવવો પડશે."
ઋષિએ ક્રોધના આવેશમાં પોતાની એક જટા ઉખાડીને જમીન પર પછાડી. એ સાથે જ તેમાંથી સાક્ષાત્ કાળ સમાન ભયાનક અગ્નિ ઓકતી 'કૃત્યા' નામની રાક્ષસી પ્રગટ થઈ, જે તલવાર લઈને રાજા અંબરીષ તરફ ધસી. પરંતુ અયોધ્યાના એ નરશ્રેષ્ઠ રાજા સહેજ પણ વિચલિત ન થયા. તેઓ હાથ જોડીને પ્રભુના સ્મરણમાં ઊભા રહ્યા.
જે ક્ષણે કૃત્યા રાજાની નજીક પહોંચી, અયોધ્યાના આકાશમાં એક પ્રચંડ ગર્જના થઈ. ભગવાન વિષ્ણુની આજ્ઞા વિના પણ, પોતાના ભક્ત પર સંકટ જોઈને સૂર્યના કરોડો કિરણો જેવું તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર પ્રગટ થયું. ક્ષણના હજારમા ભાગમાં સુદર્શન ચક્રે કૃત્યાને ભસ્મીભૂત કરી નાખી. પરંતુ ચક્ર ત્યાં જ ન અટક્યું; તેણે ભક્ત પર આક્રમણ કરનાર દુર્વાસા ઋષિ તરફ પોતાનો મુખ ફેરવ્યો.
હવે દ્રશ્ય પલટાઈ ગયું હતું. ક્રોધ કરનાર ઋષિ પોતાનો જીવ બચાવવા માટે ભાગવા લાગ્યા. દુર્વાસા ત્રણેય લોકમાં દોડ્યા. તેઓ બ્રહ્મલોકમાં બ્રહ્માજી પાસે ગયા, પણ બ્રહ્માજીએ કહ્યું, "હું કાળના આ ચક્રને રોકવા અસમર્થ છું." તેઓ કૈલાશ પર દેવાધિદેવ શિવ પાસે ગયા, પણ મહાદેવે પણ લાચારી દર્શાવીને કહ્યું, "નારાયણના અસ્ત્ર સામે મારું કોઈ જોર નહીં ચાલે, તું વૈકુંઠ જા."
અંતે ભયથી કાંપતા દુર્વાસા સાક્ષાત્ ભગવાન નારાયણના શરણમાં વૈકુંઠ પહોંચ્યા. ભગવાને સ્મિત સાથે અત્યંત ગંભીર વાણીમાં કહ્યું:
"અહં ભક્તપરાધીનો હ્યસ્વતંત્ર ઇવ દ્વિજ... હે મહર્ષિ! હું મારા ભક્તોને આધીન છું. મારી સ્વતંત્રતા મારા ભક્તના પ્રેમમાં બંધાયેલી છે. તમે મારા પરમ ભક્ત અંબરીષનું અપમાન કર્યું છે, તેથી આ ચક્રથી તમને માત્ર એ જ બચાવી શકે છે. જાઓ, અને અયોધ્યાના રાજા પાસે ક્ષમા માંગો."
જે ઋષિના ક્રોધથી દેવતાઓ ધ્રુજતા હતા, તે મહર્ષિ દુર્વાસા અંતે દોડતા દોડતા અયોધ્યા આવ્યા અને રાજા અંબરીષના ચરણોમાં પડી ગયા. રાજા અંબરીષે અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક સુદર્શન ચક્રની સ્તુતિ કરી તેને શાંત કર્યું અને ઋષિના પ્રાણ બચાવ્યા. આ ઘટનાએ બ્રહ્માંડને બતાવી દીધું કે સૂર્યવંશના શાસકો પાસે માત્ર પૃથ્વી જીતવાનું બાહુબળ જ નહોતું, પણ સાક્ષાત્ ઈશ્વરને પણ પોતાના પ્રેમ પાછળ દોડાવવાનું આધ્યાત્મિક સામર્થ્ય હતું.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૯મો સ્કંધ, અધ્યાય ૪ અને ૫) અને વિષ્ણુ પુરાણ (૪થો અંશ, અધ્યાય ૨).
ઐતિહાસિક ક્રમ: ચક્રવર્તી માનધાતા
ightarrow રાજર્ષિ અંબરીષ (બીજા પુત્ર જેમની ભક્તિ અને ક્ષમાશીલતા જગવિખ્યાત બની).
જ્યારે સુદર્શન ચક્ર મહર્ષિ દુર્વાસાની પાછળ પડ્યું અને ભયભીત થયેલા ઋષિ બ્રહ્મલોક, કૈલાશ અને વૈકુંઠના માર્ગે ભાગતા રહ્યા, ત્યારે અયોધ્યાના રાજમહેલમાં એક અદભુત અને હૃદયદ્રાવક દ્રશ્ય સર્જાયું હતું. દુર્વાસા ઋષિને પોતાના કારણે ત્રણેય લોકમાં ભટકવું પડી રહ્યું છે અને પ્રભુનું ચક્ર એક બ્રાહ્મણનો પીછો કરી રહ્યું છે, એ જાણીને રાજા અંબરીષનું કોમળ હૃદય ગ્લાનિ અને પશ્ચાતાપથી ભરાઈ ગયું.
પુરાણોમાં ઉલ્લેખ છે કે, મહર્ષિ દુર્વાસાને પોતાના કારણે પ્રાણ બચાવવા ભાગવું પડ્યું હોવાથી, રાજા અંબરીષે એક અત્યંત કઠોર પ્રણ લીધું. તેમણે પ્રતિજ્ઞા કરી કે:
"જ્યાં સુધી મારે આંગણેથી ક્રોધિત થઈને ગયેલા મહર્ષિ અન્નનો દાણો ગ્રહણ નહીં કરે અને સકુશળ પાછા નહીં ફરે, ત્યાં સુધી હું અયોધ્યાના વૈભવનો સ્પર્શ સુદ્ધાં નહીં કરું અને અન્ન-જળનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરીશ."
મહર્ષિ દુર્વાસાને ત્રણેય લોકની પરિક્રમા કરીને, ભગવાન નારાયણની આજ્ઞા મેળવીને અયોધ્યા પાછા ફરવામાં આખું એક વર્ષ (૩૬૫ દિવસ) વીતી ગયું. આ આખા વર્ષ દરમિયાન, ચક્રવર્તી રાજા અંબરીષ માત્ર પ્રભુના સ્મરણમાં અને ઋષિના કલ્યાણની પ્રાર્થનામાં લીન રહ્યા. તેમણે અન્નનો એક દાણો પણ મોંમાં ન મૂક્યો, માત્ર પવિત્ર જળના આશરે પોતાના પ્રાણ ટકાવી રાખ્યા. સમસ્ત અયોધ્યા પોતાના રાજાના આ વિરાટ ત્યાગ અને કરુણા જોઈને અવાક થઈ ગઈ હતી.
જ્યારે એક વર્ષ પછી, હાંફતા અને અત્યંત ક્ષીણ થયેલા દુર્વાસા ઋષિ અયોધ્યાના રાજદરબારમાં પ્રવેશી રાજાના ચરણોમાં પડવા ગયા, ત્યારે રાજા અંબરીષે દોડીને ઋષિને રોક્યા અને પોતે તેમના ચરણોમાં દંડવત પ્રણામ કર્યા. રાજાએ અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક સુદર્શન ચક્ર સમક્ષ હાથ જોડીને સ્તુતિ કરી: "હે પ્રભુના પરમ આયુધ! જો મેં ક્યારેય કોઈનું બૂરું ન ઈચ્છ્યું હોય, જો મારી ભક્તિ નિષ્કામ હોય, તો મારા પુણ્યના પ્રભાવથી આ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠને અભયદાન આપો અને શાંત થઈ જાઓ."
રાજાની આ પરમ પરોપકારી વાણી સાંભળીને સુદર્શન ચક્ર આકાશમાં વિલીન થઈ ગયું. ભયમુક્ત થયેલા મહર્ષિ દુર્વાસાએ જ્યારે જોયું કે રાજા અંબરીષે પોતાના કારણે એક વર્ષથી અન્ન ગ્રહણ નથી કર્યું અને તેમનો દેહ તપથી સુકાઈ ગયો છે, ત્યારે ઋષિની આંખોમાંથી અશ્રુ વહી નીકળ્યા. જે ઋષિ ક્યારેય કોઈની સામે નમતા નહોતા, તેમણે રાજા અંબરીષના માથા પર હાથ મૂકીને આશીર્વાદ આપ્યા:
"હે રાજર્ષિ! આજે હું સમજ્યો કે ભગવદ્-ભક્તોનું સામર્થ્ય શું હોય છે. તેં મારો અપરાધ ભૂલીને મારા પ્રાણ બચાવ્યા અને વ્રત પાળ્યું. સૂર્યવંશનું આ ગૌરવ ત્રણેય લોકમાં સદાય વંદનીય રહેશે."
ત્યારબાદ રાજા અંબરીષે મહર્ષિ દુર્વાસાને આદરપૂર્વક છપ્પન ભોગ આરોગાવ્યા અને ઋષિના જમ્યા પછી જ, આખા એક વર્ષ બાદ પોતે અન્ન ગ્રહણ કર્યું. આ પ્રસંગ માત્ર એક ચમત્કાર નહોતો, પણ એ વાતનું પ્રમાણ હતું કે રઘુકુળના રાજાઓ શત્રુઓ સામે જેટલા વજ્ર જેવા કઠોર હતા, ક્ષમા અને સાધુતામાં તેઓ એટલા જ હિમાલય જેવા પવિત્ર અને અટલ હતા.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૯મો સ્કંધ, અધ્યાય ૫, શ્લોક ૧ થી ૧૬).
વિશેષ તથ્ય: રાજા અંબરીષ દ્વારા દુર્વાસા ઋષિના ભ્રમણ દરમિયાન એક વર્ષ સુધી અન્નનો ત્યાગ કરવાની અને અંતે સુદર્શન ચક્રને શાંત કરી ઋષિને ભોજન કરાવવાની પરમ દિવ્ય કથા.
મહર્ષિ દુર્વાસાને ક્ષમા આપ્યા પછી રાજા અંબરીષની કીર્તિ ત્રણેય લોકમાં વાયુવેગે પ્રસરી ગઈ હતી. પરંતુ, આ સમય દરમિયાન પૃથ્વી પર એક નવું સંકટ આકાર લઈ રહ્યું હતું. કેટલાક નાસ્તિક અને ઉદ્દંડ રાજાઓએ એવું વિચાર્યું કે અંબરીષ તો માત્ર ભક્તિમાં લીન રહે છે, તેઓ શસ્ત્ર ઉપાડશે નહીં. આ ભ્રમમાં આવીને શત્રુઓએ અયોધ્યાના સરહદી વિસ્તારોની પ્રજા પર અત્યાચાર ગુજારવાનું શરૂ કર્યું.
જ્યારે પ્રજાની આ કરુણ પુકાર રાજર્ષિ અંબરીષના કાને પડી, ત્યારે ભક્ત અંબરીષ ક્ષણભરમાં 'વીર અંબરીષ' બની ગયા. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે:
"ઈશ્વરની ભક્તિ કાયરતા નથી. પ્રજાનું રક્ષણ એ જ સૂર્યવંશનો પરમ ધર્મ છે અને જે આ ધર્મનો અનાદર કરશે, તેનો કાળ નિશ્ચિત છે."
સમ્રાટ અંબરીષે પોતાની પ્રચંડ સેના સાથે રણમેદાનમાં પ્રયાણ કર્યું. વિષ્ણુ પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે કે તેમણે પિતૃધર્મ અને રાજધર્મના પાલન કાજે અસંખ્ય અશ્વમેધ અને રાજસૂય યજ્ઞો કર્યા હતા, જેમાં કરોડોની સંપત્તિ પ્રજાના કલ્યાણ માટે દાનમાં આપી દેવાતી. જ્યારે શત્રુ સેના સામે આવી, ત્યારે રાજા અંબરીષના ધનુષમાંથી વહેતા બાણોએ અરાજકતા ફેલાવનારા રાજાઓનો સર્વનાશ કરી નાખ્યો. અયોધ્યામાં સુદર્શન ચક્ર માત્ર અદ્રશ્ય રૂપે રક્ષણ નહોતું કરતું, પણ રાજાના પ્રત્યેક ન્યાયી નિર્ણયની પાછળ તે ભગવાન નારાયણની સંમતિ બનીને ઊભું હતું.
પોતાની આધ્યાત્મિક અને રાજનૈતિક ફરજો પૂર્ણ કર્યા પછી, રાજા અંબરીષે પોતાના પુત્ર વિરૂપને અયોધ્યાની ધૂરા સોંપી દીધી. તેમના જીવનની સૌથી દિવ્ય ક્ષણ ત્યારે આવી જ્યારે તેમનો અંતિમ સમય નજીક આવ્યો. સામાન્ય મનુષ્યોની જેમ તેમનો દેહ પંચતત્વમાં વિલીન ન થયો, પરંતુ સાક્ષાત્ ભગવાન વિષ્ણુએ અયોધ્યાના આ નાયકને સદેહે વૈકુંઠ ધામમાં આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું. જ્યારે તેઓ વૈકુંઠ તરફ પ્રયાણ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે આકાશમાંથી પુષ્પવર્ષા થઈ રહી હતી અને દેવતાઓ સમ્રાટના ચરણોમાં નતમસ્તક હતા. સૂર્યવંશના ઇતિહાસમાં અંબરીષ એક એવા રાજા તરીકે અમર થયા જેણે સાબિત કર્યું કે સંસારમાં રહીને, રાજપાટ ભોગવીને પણ મોક્ષ મેળવી શકાય છે.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: વિષ્ણુ પુરાણ (૪થો અંશ, અધ્યાય ૨), શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૯મો સ્કંધ, અધ્યાય ૬) અને મહાભારત (શાંતિ પર્વ - રાજધર્મ શાસન).
વિશેષ તથ્ય: રાજા અંબરીષના અશ્વમેધ યજ્ઞો, પુત્ર વિરૂપનો રાજ્યાભિષેક અને સદેહે વૈકુંઠ ગમનનો પાવન પ્રસંગ.
માનધાતાના સગા પુત્ર અંબરીષ વિશે પુરાણોમાં જે વાસ્તવિક અને જુદી વિગત બાકી છે, તે નીચે મુજબ છે:
મહારાજ માનધાતાના અવસાન પછી જ્યારે જ્યેષ્ઠ પુત્ર પુરુકુત્સ પાતાળ લોકમાં અસુરો સામે યુદ્ધ લડવા ગયા અને લાંબા સમય સુધી અયોધ્યા પાછા ન ફર્યા, ત્યારે અયોધ્યાના રાજ્યની અખંડિતતા સાચવવાનું ભગીરથ કાર્ય આ બીજા પુત્ર અંબરીષે કર્યું હતું.
તેમણે પોતાના પરાક્રમથી પૃથ્વી પર સૂર્યવંશનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું. આ અંબરીષના પુત્રનું નામ યુવનાશ્વ (દ્વિતીય) હતું. જ્યારે પુરુકુત્સ પાતાળમાંથી વિજયી બનીને પાછા આવ્યા, ત્યારે અંબરીષે કોઈ પણ લોભ વગર સ્વેચ્છાએ અને અત્યંત આદરપૂર્વક અયોધ્યાની રાજગાદી પોતાના મોટા ભાઈ પુરુકુત્સને સોંપી દીધી હતી! ભાઈઓ વચ્ચેનો આવો પરમ ત્યાગ અને પ્રેમ સૂર્યવંશની અસલી ઓળખ હતો. પાછળથી આ જ રાજા અંબરીષે વનમાં જઈને કઠોર તપસ્યા દ્વારા મોક્ષ મેળવ્યો હતો.
ચક્રવર્તી સમ્રાટ માનધાતાના અવસાન પછી જ્યારે જ્યેષ્ઠ પુત્ર મહારાજ પુરુકુત્સ પાતાળ લોકમાં નાગવંશની રક્ષા કાજે અસુરો સામે વિરાટ યુદ્ધ લડી રહ્યા હતા, ત્યારે પૃથ્વી લોક પર અયોધ્યા એક મોટા વળાંક પર ઊભી હતી. પુરુકુત્સ પાતાળની માયાવી સૃષ્ટિમાં એવા વ્યસ્ત થયા કે વર્ષો સુધી તેમના પૃથ્વી પર પરત ફરવાના કોઈ સમાચાર ન આવ્યા. અયોધ્યાની પ્રજા નધણીયાતી બની રહી હતી અને શત્રુ રાજાઓ સૂર્યવંશના વિરાટ સામ્રાજ્યને લૂંટવા માટે સરહદો પર એકઠા થઈ રહ્યા હતા.
આ ઘોર સંકટના સમયે, માનધાતાના દ્વિતીય પુત્ર રાજર્ષિ અંબરીષ આગળ આવ્યા. પ્રજાની પુકાર સાંભળીને તેમણે અયોધ્યાનું રાજદંડ પોતાના હાથમાં લીધું. અંબરીષ માત્ર ધર્મના જ્ઞાતા નહોતા, પણ પિતા માનધાતાના લોહીનું લોહી હતા. તેમણે રણમેદાનમાં ઉતરીને અયોધ્યા તરફ આંખ ઉઠાવનારા તમામ શત્રુઓનો પરાભવ કર્યો અને સામ્રાજ્યની સુરક્ષા અખંડ રાખી. વર્ષો સુધી તેમણે રાજા તરીકે અયોધ્યા પર એકચક્રી શાસન કર્યું અને પ્રજાને પિતા જેવું સુખ આપ્યું.
પરંતુ, ઇતિહાસ પલટાયો જ્યારે મહારાજ પુરુકુત્સ પાતાળ લોકમાં વિજય મેળવીને, નાગકન્યા નર્મદા સાથે લગ્ન કરીને સદેહે અયોધ્યા પાછા ફર્યા.
એ સમયે અંબરીષ ધારે તો સત્તાના મોહમાં આવીને મોટા ભાઈ સામે બગાવત કરી શક્યા હોત, કારણ કે પ્રજા અને સેના બંને અંબરીષના પક્ષમાં હતા. પરંતુ, સૂર્યવંશના સંસ્કાર કંઈક જુદા જ માટીના બનેલા હતા. મોટા ભાઈ પુરુકુત્સને અયોધ્યાની સીમા પર આવેલા જોઈને, રાજા અંબરીષે ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર પોતાના મસ્તક પરથી રાજમુકુટ ઉતારી દીધો. તેઓ સામે ચાલીને નગરીના દ્વાર પર ગયા, મોટા ભાઈના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા અને અત્યંત આદરપૂર્વક સત્તાની ધૂરા જ્યેષ્ઠ ભાઈ પુરુકુત્સને સોંપી દીધી.
પુરુકુત્સે પોતાના નાના ભાઈના આ અકલ્પનીય ત્યાગ અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમને જોઈને તેમને હૃદય સરસા ચાંપ્યા. અંબરીષે સાબિત કરી દીધું કે રઘુકુળના વીરો માટે સત્તા એ ભોગ વિલાસનું સાધન નથી, પણ માત્ર એક જવાબદારી છે. રાજપાટ મોટા ભાઈને સોંપ્યા પછી, અંબરીષે પોતાના પુત્ર યુવનાશ્વ (દ્વિતીય) ને આશીર્વાદ આપ્યા અને પોતે વનની વાટ પકડી. તેમણે હિમાલયની કંદરાઓમાં જઈને ઘોર તપસ્યા કરી અને સદેહે પરમ પદ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કર્યો. આ જ ત્યાગની ભાવના પાછળથી ત્રેતાયુગમાં પ્રભુ શ્રી રામ અને ભરતના મિલાન સ્વરૂપે સૂર્યવંશનું ઘરેણું બની.
સંદર્ભ (Reference):
મુખ્ય સ્રોત: વિષ્ણુ પુરાણ (૪થો અંશ, અધ્યાય ૨) અને શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ (૯મો સ્કંધ, અધ્યાય ૬, શ્લોક ૪-૬).
ઐતિહાસિક ક્રમ: સમ્રાટ માનધાતા
ightarrow અંબરીષ (બીજા પુત્ર, જે પુરુકુત્સની ગેરહાજરીમાં ગાદી પર બેઠા અને પછી ત્યાગ કર્યો).
#શ્રીરામ #રામ #ધર્મ #સનાતનધર્મ #હિન્દુધર્મ #કૃષ્ણસખી
