સૌરાષ્ટ્રની ધીંગી ધરા પર, જ્યાં પવનમાં પણ કાઠિયાવાડની ખુમારી મહેકે છે, ત્યાં બોટાદ જિલ્લામાં એક રળિયામણું ગામડું વસેલું છે, જેનું નામ જલાલપુર. સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના પવિત્ર તીર્થધામ ગઢડાથી સાવ નજીક અને ધમધમતા ઢસા જંકશનની બિલકુલ પડોશમાં આવેલું આ ગામ પોતાની અનોખી ઓળખ ધરાવે છે. બહારથી જોનારને કદાચ આ નકશા પરનું એક સામાન્ય ટપકું લાગે, પણ જલાલપુરના પાદરે પગ મૂકતાં જ અહીંની ભીની માટીની સુગંધ અને લોકોની સાદગી સીધી હૃદયમાં ઉતરી જાય છે. આ એ જ ગામ છે જ્યાં ઈતિહાસની મજબૂત ઈમારતો વચ્ચે આજનું આધુનિક જીવન શ્વાસ લઈ રહ્યું છે.
જલાલપુરની સવારનો ઉઘાડ કંઈક અનેરો હોય છે. પંખીઓના કલરવ અને મંદિરોમાં વાગતી ઝાલરના રણકાર સાથે ગામ જાગે છે. ગાયો અને ભેંસોના ભાંભરવાના અવાજો વચ્ચે ડેરીએ દૂધ ભરાવવા જતા લોકોથી ગામનો ચોરો વહેલી સવારે જ જીવંત થઈ ઉઠે છે. ખેતી અને પશુપાલન એ આ ગામનું મુખ્ય ચાલકબળ છે. એક સમયે જ્યાં માત્ર બળદગાડાં જ ખેતરે જતા, ત્યાં હવે આધુનિક ટ્રેક્ટરોનો અવાજ ગુંજે છે. અહીંની કાળી અને ફળદ્રુપ જમીનમાં કપાસ, મગફળી અને તલનો મબલખ પાક લહેરાય છે. ખેડૂતોનો પરસેવો જ્યારે આ માટીમાં ભળે છે, ત્યારે જલાલપુરની સમૃદ્ધિના નવા પાના લખાય છે.
આ ગામના લોકજીવન પર ધાર્મિકતા અને ભક્તિનો ઊંડો પ્રભાવ જોવા મળે છે. જન્માષ્ટમી હોય, દિવાળી હોય કે પછી હોળીનો તહેવાર હોય,કે પછી ઇદ હોય મોહરમ હોય આખું ગામ એક પરિવારની જેમ ભેગું મળીને ઉત્સવ મનાવે છે. ચોરે બેસીને ભજનની રમઝટ બોલાવવી કે પછી આંગણે આવેલા અતિથિને આગ્રહ કરીને જમાડવા, એ જલાલપુરના રજેરજમાં વસેલી અસ્સલ કાઠિયાવાડી મહેમાનગતિ છે. અહીં સંબંધો માત્ર વ્યવહાર પૂરતા નથી હોતા, પણ હૃદયથી બંધાયેલા હોય છે.
સમયના વહેણ સાથે જલાલપુરે પોતાની કાયાપલટ પણ કરી છે. જૂની પરંપરાઓને જાળવી રાખીને ગામના લોકોએ આધુનિકતાને ખુલ્લા દિલે આવકારી છે. આજે ગામમાં ધૂળિયા રસ્તાઓને બદલે સિમેન્ટના પાકા રસ્તાઓ અને સ્ટ્રીટ લાઈટો છે. ખેતરમાં પરસેવો પાડતા ખેડૂતના હાથમાં હવે દુનિયા સાથે જોડતો સ્માર્ટફોન આવી ગયો છે. ગામના દીકરા-દીકરીઓ માત્ર ખેતી પૂરતા સીમિત ન રહેતા, ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવીને સુરત કે અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરોમાં વ્યવસાય અને નોકરીમાં આગળ વધી રહ્યા છે. આમ છતાં, જ્યારે પણ કોઈ તહેવાર કે પ્રસંગ આવે, ત્યારે એ જ યુવાનો પોતાના મૂળિયાં તરફ ખેંચાઈને જલાલપુરના પાદરે પાછા ફરે છે. આધુનિકતાના આકાશમાં ઊડવા છતાં, બોટાદ જિલ્લાના આ જલાલપુરે પોતાની માટી અને સંસ્કૃતિ સાથેનો નાતો ક્યારેય તોડ્યો નથી.
હું જલાલપુર ગામનો માત્ર એક પ્રવેશદ્વાર છું, પરંતુ હું એક દરવાજા પૂરતો સીમિત નથી, હું આ ગામની સદીઓ જૂની જીવંત ઓળખ છું. કોઈ લાકડાનો, લોખંડનો કે આધુનિક જમાનાના સ્ટીલ અને કાચનો નહીં, પણ લાલ ચટાક, ભઠ્ઠીની આગમાં બરાબર તપેલી અને મજબૂત પાકી ઈંટોમાંથી ચણાયેલો અડીખમ દરવાજો! મારી રચના ખૂબ જ ખાસ અને પ્રાચીન વાસ્તુશિલ્પનો ઉત્તમ નમૂનો છે. મારી ઊંચી કમાનની બંને બાજુએ બે નાના-નાના ઓરડાઓ આવેલા છે, જે જાણે મારા બે મજબૂત ખભા અને હાથ હોય એવા લાગે છે. એ ઓરડાઓની બરાબર આગળ એક સરસ મજાનો, લીસા પથ્થરથી જડાયેલો અને લાંબો ઓટલો છે, જ્યાં બેસવાની ઉત્તમ જગ્યા છે. આવતાં-જતાં વટેમાર્ગુઓ, ખેડૂતો અને ગામના લોકો માટે આ ઓટલો એક વિશ્રામસ્થાન અને આશરો રહ્યો છે. આજે કદાચ મારો દેખાવ જર્જરીત થઈ ગયો છે. મારા પરનું પ્લાસ્ટર ઉખડી ગયું છે, વરસાદની હજારો થપાટો ખાઈને મારી લાલ ચટાક ઈંટો હવે કાળી અને ખરબચડી પડવા લાગી છે, અને ચોમાસામાં કમાન પર બાઝી જતી લીલ મારા ઘડપણની ચાડી ખાય છે. છતાં, લોકો કદાચ મને માત્ર ચૂના અને ઈંટોનું એક નિર્જીવ ચણતર માનતા હશે, પણ મારી આ જર્જરીત ઈંટોની રગેરગમાં જલાલપુર ગામનો આખો ઈતિહાસ અને તેના આધુનિક થવાની સંપૂર્ણ ગાથા ધબકે છે. દાયકાઓથી ટાઢ, તડકો, વાવાઝોડા અને ધોધમાર વરસાદ સહન કરીને પણ હું હજુય ગામના રક્ષક તરીકે માથું ઊંચું રાખીને ઊભો છું. ચાલો, આજે હું તમને મારી આ જર્જરીત કાયાએ જોયેલી ઈતિહાસથી આધુનિકતા સુધીની એક લાંબી, ભાવનાત્મક અને અદભુત સફરની વાત કરું.
મારી સ્થાપના ક્યારે થઈ એ ચોક્કસ વર્ષ તો મને પણ હવે યાદ નથી, પણ મેં એ સમય જોયો છે જ્યારે માણસો ઘડિયાળના કાંટે નહીં, પણ સૂર્યના ઉદય અને અસ્ત પ્રમાણે જીવતા હતા. મારી આ ઈંટોએ એ રૂડો અને ગૌરવશાળી જમાનો જોયો છે જ્યારે ગામમાં સાદગી જ સૌથી મોટો શણગાર હતો. મને બરાબર યાદ છે આઝાદી પહેલાનો એ રોમાંચક સમય. એ વખતે જલાલપુર માત્ર એક ગામ નહોતું, પણ એક મોટો કસ્બો ગણાતું. મારા આ બંને નાના રૂમમાં રાત્રે ગામના રખેવાળો અને ચોકીદારો રહેતા હતા. શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં, જ્યારે આખું ગામ ગોદડાં ઓઢીને સૂઈ જતું, ત્યારે આ ચોકીદારો મારા ઓટલા પાસે તાપણું કરીને બેસતા. તાપણાની આગમાં શેકાતા અને આખી રાત 'જાગતા રહેજો' ના સાદ પાડતા એ પહેરેદારો મારી સાચી સંગત હતા.
રાત પડે એટલે રૂમની આગળની બેઠક પર ગામના જુસ્સાદાર યુવાનો ભેગા થતા. એ સમયે અંગ્રેજોનું રાજ હતું અને દેશમાં આઝાદીની ચળવળ જોર પકડી રહી હતી. ફાનસના આછા પીળા અજવાળામાં, તમરાંના અવાજ અને બીડીના ધુમાડા વચ્ચે મારા ઓટલે બેસીને જ દેશને આઝાદ કરવાની, અંગ્રેજો સામે લડવાની ગુપ્ત અને ગંભીર ચર્ચાઓ થતી. ક્યારે કઈ ટ્રેન રોકવી, ક્યાં પત્રિકાઓ વહેંચવી, એ બધી યોજનાઓ મારી છત્રછાયામાં જ ઘડાતી. મેં એ યુવાનોની આંખોમાં આઝાદી માટેનો જે અંગાર જોયો છે, એવો બીજો કોઈ પ્રકાશ મેં આજ સુધી નથી જોયો. એ સમયે મારી નીચેથી પસાર થતા રજવાડાના ઘોડાઓના ડાબલાનો તાલબદ્ધ અવાજ અને પવનમાં ઊડતી ધૂળ આજે પણ મારી સ્મૃતિઓમાં અકબંધ છે. રાજાના માણસો જ્યારે ગામમાં કર ઉઘરાવવા આવતા, ત્યારે ગામના મુખી તેમને મારા જ ઓટલે બેસાડીને આદર સત્કાર કરતા.
પરોઢિયું થાય, આકાશમાં લાલાશ પથરાય અને પક્ષીઓનો કલરવ શરૂ થાય એટલે જલાલપુર જાગી જતું. ખેડૂતો પોતાના બળદોને શણગારીને, ગાડાં જોડીને ખેતરે જવા નીકળતા. બળદના ગળે બાંધેલી પિત્તળની ઘૂઘરીઓનો રણકાર આખા વાતાવરણને એક નવું જ જીવન આપી દેતો. વહેલી સવારે જ્યારે એ ગાડાં મારી કમાન નીચેથી પસાર થતાં, ત્યારે મારા ઓટલે ગરમ શાલ કે ગોદડી ઓઢીને બેઠેલા વડીલો તેમને વહાલથી 'રામ-રામ' કે 'જય શ્રી કૃષ્ણ' કહીને વિદાય આપતા. એ સમયની ભીની માટીની સુગંધ, તાજા દોહેલા દૂધની મહેક અને ચૂલામાં બળતા લાકડાનો ધુમાડો - આ બધું મારા અસ્તિત્વનો એક ભાગ બની ગયું હતું.
સવાર પડે એટલે ગામના વડીલો હાથમાં લીમડાનું કે બાવળનું દાતણ લઈને મારા ઓટલે આવીને ગોઠવાઈ જતા. એ જમાનામાં કોઈ છાપાં કે ન્યૂઝ ચેનલો નહોતી, આખા ગામના સમાચારનું, સુખ-દુઃખનું, રાજકારણનું અને ખેતીના પાકનું કેન્દ્ર હું જ હતો. કોના ખેતરમાં કયો પાક સારો થયો, કોની ગાયે વાછરડાને જન્મ આપ્યો, કોના ઘરમાં કંકાસ ચાલે છે - આ બધી જ ખબરો મારા ઓટલે જ આપલે થતી.
કોઈના દીકરા-દીકરીના લગ્ન નક્કી કરવાના હોય ત્યારે બંને પક્ષના લોકો અહીં જ ભેગા થતા. ગોળ-ધાણા વહેંચવાનો એ મીઠો પ્રસંગ હોય કે પછી કોઈના ખેતર કે શેઢાનો વર્ષો જૂનો વિવાદ ઉકેલવાનો હોય, ગામની પંચાયત મારા આ ઈંટોના ઓટલે જ ભરાતી. મને યાદ છે એકવાર બે ભાઈઓ વચ્ચે જમીનનો મોટો ઝઘડો થયો હતો. વાત મારામારી સુધી પહોંચી ગઈ હતી, પણ ગામના પંચે તેમને મારા ઓટલે બેસાડ્યા. કલાકો સુધી સમજાવટ ચાલી, હુક્કાની ઘૂંટ સાથે વાતો થઈ, અને અંતે બંને ભાઈઓ ભેટી પડ્યા. આવા મોટા-મોટા અને પેચીદા ઝઘડાઓ પણ અહીં વડીલોની સમજાવટથી શાંત પડી જતા. આ બેઠકે ક્યારેય કોઈ અમીર-ગરીબ કે ઊંચ-નીચનો ભેદભાવ નથી કર્યો. મારા ઓટલા પર બેસનાર દરેક વ્યક્તિ ગામનો જ દીકરો કહેવાતો. એ સમયે મકાનો ગારા અને માટીના કાચા હતા, પણ માણસોના મન અને તેમના સંબંધો મારી આગમાં તપેલી પાકી ઈંટો કરતાં પણ વધારે મજબૂત હતા. માણસ માણસને કામ આવતો.
ઋતુઓ બદલાતી ગઈ તેમ મેં પણ ગામના અલગ અલગ રૂપ જોયા છે. ચૈત્ર અને વૈશાખના આકરા તાપમાં જ્યારે લૂ ફૂંકાતી, ત્યારે ખેતરેથી આવતા મજૂરો અને રસ્તે રઝળતા વટેમાર્ગુઓ મારી કમાનની છાયામાં અને મારા ઠંડા પથ્થરના ઓટલા પર સૂઈને થાક ઉતારતા. ચોમાસામાં જ્યારે અનરાધાર વરસાદ તૂટી પડતો, ત્યારે ગામના ગોવાળો પોતાના ઘેટાં-બકરાં લઈને મારા ઓરડાઓમાં અને મારી નીચે આશરો લેતા. એ ભીંસાયેલા પશુઓની ગંધ અને ગોવાળોની વાંસળીનો સૂર મારા ઈતિહાસના પાનામાં કાયમ માટે અંકિત થઈ ગયા છે. શ્રાવણ મહિનામાં જ્યારે ગામમાં મેળો ભરાતો, ત્યારે યુવાનો અને યુવતીઓ નવા કપડાં પહેરીને ઉત્સાહથી મારી પાસેથી પસાર થતા. દિવાળીના તહેવારમાં મારા ઓટલા પર દીવા મુકાતા અને મારી કાળી પડી ગયેલી ઈંટો એ દીવાના પ્રકાશમાં જાણે સોનાની બની જતી.
પરંતુ, સમય કોઈની માટે રોકાતો નથી, અને જલાલપુર માટે પણ ન રોકાયો. મેં મારી આંખો સામે આ ગામને એક નવા જ રંગમાં, નવા જ યુગમાં ઢળતું જોયું છે. આધુનિકતાની આંધી ધીમે ધીમે મારા ગામમાં પ્રવેશી. સૌથી પહેલો ફેરફાર મેં રસ્તાઓમાં જોયો. માટીની મહેકવાળા ધૂળિયા રસ્તાઓ, જેના પર પગલાંની છાપ પડી રહેતી, તેની જગ્યાએ સિમેન્ટ અને ડામરના કાળા, લીસા પાકા રસ્તા બન્યા. જ્યારે ગરમ ડામર પથરાતો હતો, ત્યારે તેની તીવ્ર ગંધથી મને ગૂંગળામણ થતી હતી, પણ ગામના લોકોના ચહેરા પર વિકાસનો આનંદ હતો. રસ્તા પાકા થવાથી મારી ઈંટો પર ઉડતી ધૂળ કાયમ માટે શાંત થઈ ગઈ. પછી વારો આવ્યો વાહનોનો. મારી નીચેથી ધીમી ગતિએ નીકળતા લાકડાના બળદગાડાં, ઘોડાગાડીઓ અને છકડા ધીમે ધીમે સ્મૃતિ બની ગયા અને તેની જગ્યા અવાજ કરતા ટ્રેક્ટર, પૂરપાટ દોડતી મોટરસાયકલ અને ચમકતી મોંઘી કારોએ લઈ લીધી. પહેલા જ્યારે વાહન પસાર થતું ત્યારે પ્રાણીઓના શ્વાસ અને ઘૂઘરીનો અવાજ આવતો, હવે પેટ્રોલ-ડીઝલના ધુમાડા અને કાન ફાડી નાખતા હોર્નના અવાજો આવે છે. ગામમાં પહેલો રેડિયો આવ્યો ત્યારે આખું ગામ મારા ઓટલે એ પેટીમાંથી આવતો અવાજ સાંભળવા ભેગું થયું હતું. પછી પહેલું બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ટીવી આવ્યું, એ બધું મેં જોયું છે.
આ પરિવર્તનની સાથે મારા ઓટલાનો માહોલ પણ ધીમે ધીમે, પણ ચોક્કસપણે બદલાવા લાગ્યો. પહેલાં જે ઓટલા પર બેસીને વડીલો ચોપાટ કે ગંજીફો રમતા, બીડીના કશ ખેંચતા અને રાત્રે હાર્મોનિયમના કે મંજીરાના તાલે મીઠાં ભજનો ગાતા, ત્યાં આજે ગામના આધુનિક યુવાનો બેસે છે. હવે ભજનોના સૂર નથી સંભળાતા, પણ મોબાઈલમાંથી આવતા પશ્ચિમી સંગીતના ધબકારા સંભળાય છે. હવે તેમના હાથમાં માળા કે રમવાના પાના નથી હોતા, પણ ચમકતા સ્માર્ટફોન હોય છે. "મારી ઈંટો ભલે જૂની છે, પણ મારા ઓટલા પર બેસનારી પેઢી દર દાયકે નવી થતી ગઈ છે. મેં માણસના હાથમાં રહેલી લાકડીથી લઈને લેપટોપ સુધીની સફર જોઈ છે." મારા બંને રૂમની ઉપર, જ્યાં પહેલા ગામના લોકો સાંજ પડે તેલ પૂરીને કાચના ફાનસ લટકાવતા, જેનું ધૂંધળું અને નરમ અજવાળું આંખોને ગમતું, ત્યાં હવે રાતને દિવસમાં બદલી નાખતી તેજસ્વી એલ.ઈ.ડી લાઈટો લાગી ગઈ છે. એટલું જ નહીં, મારી છાતી પર હવે ચોવીસ કલાક સતત નજર રાખતા સીસીટીવી કેમેરા લગાડી દેવામાં આવ્યા છે. હું જે ગામનું રક્ષણ કરતો હતો, હવે એક ઈલેક્ટ્રોનિક મશીન મારા પર બેસીને ગામ પર નજર રાખે છે. આ જોઈને મને ક્યારેક હસવું આવે છે તો ક્યારેક આધુનિકતાની તાકાત પર અચંબો થાય છે.
યુવાનો હવે ઓટલે બેસીને ખેતીના પાકની કે વરસાદની વાતો નથી કરતા, તેઓ શેરબજારની, ક્રિપ્ટોકરન્સીની, ઓનલાઈન બિઝનેસની કે પછી વિદેશ જવા માટેની ફાઈલોની વાતો કરે છે. તેઓ લેપટોપ અને મોબાઈલ દ્વારા મારા આ પ્રાચીન ઓટલા પર બેસીને આખી દુનિયા સાથે જોડાયેલા રહે છે. એક સમયે જ્યાંથી પંચાયતના નિર્ણયો લેવાતા, ત્યાંથી આજે યુવાનો વિદેશમાં બેઠેલા પોતાના મિત્રો સાથે વિડીયો કોલ પર વાતો કરે છે.ગામનું આખું ચિત્ર બદલાઈ ગયું છે. નળિયાવાળા, છાણથી લીંપણવાળા અને ગારાના કાચા મકાનો તૂટીને હવે બે-ત્રણ માળના આધુનિક બંગલાઓ બની ગયા છે. ગામમાં હવે ઘેર-ઘેર એસી અને ફ્રીઝ લાગી ગયા છે. લોકોના પહેરવેશ બદલાઈ ગયા છે. ધોતી અને ઝભ્ભો પહેરતા વડીલો ઓછા થઈ ગયા છે, તેની જગ્યાએ પેન્ટ-શર્ટ અને જીન્સ-ટીશર્ટ આવી ગયા છે. પણ આ બધા જબરદસ્ત પરિવર્તનો વચ્ચે મને સૌથી વધુ ગર્વ અને આનંદ ત્યારે થાય છે, જ્યારે હું ગામની દીકરીઓને સ્વતંત્ર અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી જોઉં છું. એક સમયે જે દીકરીઓ માત્ર ઘરકામ અને ખેતીમાં જ દેખાતી, એ જ દીકરીઓને આજે હું ખભે મોટું દફતર ભરાવીને, સ્કૂલ બસમાં કે પોતાની એક્ટિવા પર બેસીને શહેરમાં કોલેજ કરવા કે નોકરી કરવા જતાં જોઉં છું. એ દ્રશ્ય જોઈને મારી જર્જરીત થઈ ગયેલી અને ઘસાયેલી ઈંટોમાં પણ એક અનોખો, યુવાન અને તાજગીભર્યો આનંદ છલકાય છે. મને લાગે છે કે ખરો વિકાસ આ જ છે.
આજે જ્યારે આધુનિકતાનું પૂર ચારેબાજુ ફરી વળ્યું છે, ત્યારે ઘણીવાર નવા જમાનાના યુવાનો અને કેટલાક ગામના આગેવાનો મારા ઓટલે બેસીને જ વાતો કરે છે કે, "આ જૂના થઈ ગયેલા, જર્જરીત અને ખખડધજ ઈંટોના દરવાજાને અને બંને રૂમોને પાડીને અહી કંઈક નવો, કાચ, સિમેન્ટ અને સ્ટીલનો મોટો આધુનિક ગેટ બનાવીએ. જેના પર મોટા અક્ષરે ગામનું નામ લખાશે, તો બહારથી આવતા લોકો સામે ગામનો વટ પડી જાય." આ વાતો જ્યારે મારા કાને પડે છે, ત્યારે ક્ષણભર માટે મારી ધ્રુજારી છૂટી જાય છે. મને એવું લાગે છે કે જાણે મારું અસ્તિત્વ હવે કાયમ માટે ભૂંસાઈ જશે. જે ગામને મેં મારા બાળકોની જેમ ઉછેર્યું છે, તે જ ગામ મને હવે નકામો કચરો સમજીને ફેંકી દેશે.
પરંતુ, દરેક વખતે ગામના સમજુ, અનુભવી અને ઈતિહાસનું મૂલ્ય જાણનારા વડીલો પોતાની લાકડી પછાડીને મારો બચાવ કરે છે અને મને તૂટતો બચાવી લે છે. તેઓ પંચાયતમાં અને યુવાનો સામે અડીખમ ઊભા રહીને સમજાવે છે કે, "ભલે ગામમાં વાઇફાઇ આવી ગયું હોય, ભલે આપણે દુનિયાના છેવાડે પહોંચી ગયા હોઈએ, ભલે આપણા ઘરો આધુનિક થઈ ગયા હોય, પણ ગામની ખરી ઓળખ, આપણા વડવાઓની નિશાની, આઝાદીના સંગ્રામની યાદો અને આપણા ગૌરવશાળી ઈતિહાસની ધરોહર તો આ જર્જરીત દરવાજો જ છે. એ નવો ગેટ કદાચ સુંદર અને ભવ્ય દેખાશે, તેમાં લાઈટો ઝબૂકશે, પણ તેમાં આ ગામનો આત્મા નહીં હોય. આ દરવાજાની ઈંટોમાં આપણા બાપ-દાદાનો પરસેવો અને તેમના આશીર્વાદ ભળેલા છે. તેને તોડવો એટલે આપણા મૂળિયાં કાપવા બરાબર છે." વડીલોના આ શબ્દો સાંભળીને મારી છાતી ગજગજ ફૂલવા લાગે છે અને મારી ઉખડી ગયેલી ઈંટોમાં ફરીથી નવો પ્રાણ પુરાઈ જાય છે.
હું માત્ર એક દરવાજો નથી, હું ઈતિહાસના એ સોનેરી પાના અને આજના ઝડપથી દોડતા આધુનિક સમય વચ્ચેનો એક અડીખમ સેતુ છું. મારા આ ખરબચડા થઈ ગયેલા અને ઘસાયેલા ઓટલા પર બેસીને જ નવી પેઢી જૂની પેઢી પાસેથી જિંદગીના સાચા પાઠ શીખે છે. અહીં જ ભૂતકાળ અને ભવિષ્યકાળ ભેગા થાય છે. મારી ઈંટો ભલે સમયના અને હવામાનના પ્રહારોથી જૂની અને જર્જરીત થઈ ગઈ હોય, મારા પર ભલે ગમે તેટલી લીલ કેમ ન બાઝી ગઈ હોય અને મારા ઓરડાના રંગ ભલે સાવ ઉખડીને માટી બની ગયા હોય, પણ જ્યાં સુધી મારા ઓટલા પર બેસીને ગામલોકો એકબીજા સાથે હસતા રહેશે, પોતાના મનની વાતો કરતા રહેશે, સુખ-દુઃખ વહેંચતા રહેશે અને એકબીજાની મદદ માટે તૈયાર રહેશે, ત્યાં સુધી હું આ જલાલપુર ગામના સતત વહેતા વિકાસનો સૌથી ગૌરવશાળી સાક્ષી બનીને હજારો વર્ષો સુધી છાતી કાઢીને ઊભો રહીશ.
મારું શરીર ભલે જર્જરીત છે, પણ મારો આત્મા, મારી અંદર ધબકતી ગામની યાદો અને આ માટી પ્રત્યેનો મારો પ્રેમ હંમેશા યુવાન રહેશે. હું હતો, હું છું અને જલાલપુરના આધુનિક ભવિષ્યને જોવા માટે હું હમેશાં અડીખમ ઊભો રહીશ.
