#અશ્રુધારાનુંઆકાશ
ગુજરાતની ભીની માટી પર વૈશાખનો આખરી આથમતો સૂરજ પોતાનો કેસરીયો રંગ ઢોળી રહ્યો હતો, પણ સમીરના અંદર તો જાણે કોઈ સદીઓ જૂનો, થીજી ગયેલો શિયાળો વસી ગયો હતો. અમદાવાદના એ જૂના, પથ્થરના બનેલા મકાનની અગાશી પર તે એકલો બેઠો હતો. હાથમાં પકડેલી ચા ક્યારનીય ઠરીને કાચ જેવી થઈ ગઈ હતી, પણ સમીરની નજર સામે ધૂળ ઉડાડતા રસ્તા પર સ્થિર હતી. તે રસ્તાને નહોતો જોઈ રહ્યો, તે તો એ રસ્તા પર વીતેલા એક અતીતને જોઈ રહ્યો હતો જ્યાં ક્યારેક ખુલ્લા રેશમી વાળ હવામાં ઉડાડતી, આસમાની દુપટ્ટાના છેડાને આંગળીઓમાં લપેટતી અને ઝાંઝર ના ઝણકાર સાથે આખી શેરીને જીવંત કરતી આરઝૂ દોડી આવતી હતી. સમીરે ટેબલ પર પડેલી ડાયરીના પાના ફેરવ્યા. પીળા પડી ગયેલા એ કાગળ પર આરઝૂના ધ્રુજતા હાથે લખાયેલા કલાપીના અક્ષરો આજે પણ સમીરના કાળજાને કોતરી ખાતા હતા: "જ્યાં જ્યાં નજર મારી ઠરે યાદી ભરી ત્યાં આપની! આંસુ મહીં એ આંખથી યાદી ઝરે છે આપની!" આ શબ્દો કોઈ કવિતા નહોતા, સમીર માટે તો પોતાની જ આંખોમાંથી વહેતા લોહીના અશ્રુ હતા. વિરહ કોઈ સામાન્ય ખોટ નથી, એ તો જીવતા માણસના હૃદયને અંદરથી ધીમે ધીમે ઓગાળી નાખતું એક મીઠું ઝેર છે, અને સમીર છેલ્લા પાંચ વર્ષથી દરરોજ સવાર-સાંજ આ ઝેર ઘૂંટડે-ઘૂંટડે પી રહ્યો હતો. તેની નજર હવે આ ભૌતિક જગતની કોઈ વસ્તુને જોઈ શકતી નહોતી; તે જે કંઈ પણ જોતો—પછી એ આકાશના વાદળા હોય, બારીનો કાચ હોય કે રાતનો અંધકાર હોય—તેને દરેક જગ્યાએ માત્ર ને માત્ર આરઝૂનો જ ચહેરો ઉપસી આવતો દેખાતો.
સ્મરણોનો દોર સાત વર્ષ પાછળ ખેંચાઈ જાય છે, જ્યારે સાબરમતી નદીના કિનારે સંધ્યાકાળનો ભગવો રંગ પથરાયેલો હતો. સમીર શબ્દોનો કસબી હતો, તેની કલમમાંથી લાગણીઓ વહેતી; જ્યારે આરઝૂ રંગોની જાદુગર હતી, તે શૂન્ય કેનવાસ પર પોતાના આત્માના ભાવો ઉતારી દેતી. બંનેની મુલાકાત એક આર્ટ ગેલેરીના શાંત ખૂણામાં થઈ હતી, જ્યાં આરઝૂની એક પેઇન્ટિંગ સામે સમીર કલાકો સુધી જડવત ઊભો રહ્યો હતો. એ ચિત્રમાં એક સ્ત્રીએ પોતાની આંખો મીંચી રાખી હતી, પણ એ બંધ આંખોના ખૂણેથી ટપકેલા એક માત્ર આંસુની અંદર આખું બ્રહ્માંડ આલેખાયેલું હતું. આરઝૂએ પાછળથી આવીને બહુ ધીમા, પવનની લહેરખી જેવા અવાજે પૂછ્યું હતું, "એક કવિને એક કલાકારના અશ્રુમાં શું દેખાય છે?" સમીરે પાછા વળીને તેની મોટી, હરણ જેવી કાજળભરી આંખોમાં જોયું અને ધ્રુજતા અવાજે કહ્યું હતું, "આમાં મને એક એવો પ્રેમ દેખાય છે જે આ સૃષ્ટિના અંત પછી પણ અધૂરો હોવા છતાં અમર રહેશે." બસ, એ ક્ષણથી બંનેના શ્વાસ એકબીજાના ધબકારામાં વણાઈ ગયા. મુલાકાતોનો એક અવિરત સિલસિલો શરૂ થયો. સાબરમતી રિવરફ્રન્ટની એ પથ્થરની પાળ પર બેસીને તેઓ કલાકો સુધી મૌનની ભાષામાં વાતો કરતા. એક સાંજે, જ્યારે ચોમાસાના પહેલા વરસાદના ટીપાં માટીને સુગંધિત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે આરઝૂએ સમીરની હથેળીમાં પોતાની આંગળીઓ પરોવીને પૂછ્યું હતું, "સમીર, જો ક્યારેક હું આ કેનવાસ પરથી કાયમ માટે ગાયબ થઈ જાઉં, જો નિયતિ મને તારાથી છીનવી લે, તો તું મારા રંગોને ક્યાં શોધીશ?" સમીરે આરઝૂના નરમ, ગુલાબી ગાલ પર પ્રેમથી હાથ મૂક્યો અને તેની આંખોમાં ડૂબી જતાં કહ્યું, "આરઝૂ, તું મારી નજરના દરેક દ્રશ્યમાં વણાઈ ચૂકી છે. તું શ્વાસ છોડી શકે છે, પણ મારી નજરમાંથી તારો રંગ ક્યારેય નહીં ભૂંસાય. હું જ્યાં પણ જોઈશ, ત્યાં તું જ મને દેખાઈશ." આરઝૂ ત્યારે ખડખડાટ હસી પડી હતી, એ હાસ્યમાં દુનિયાભરનું અમૃત નીતરતું હતું, પણ એ અમૃતની પાછળ કાળનો કેવો ક્રૂર પંજો છુપાયેલો હતો, તેની એ માસૂમ પ્રેમીઓને ક્યાં ખબર હતી?
સમય સરકતો ગયો અને પ્રેમની આ મખમલી સફરમાં અચાનક કિસ્મતનો સૌથી ભયાનક વળાંક આવ્યો. આરઝૂને અવારનવાર થતો માથાનો દુખાવો એ કોઈ સામાન્ય થાક નહોતો, પણ તેના મગજની અંદર કાળ બનીને ઉછરી રહેલી એક જીવલેણ ગાંઠ હતી. હોસ્પિટલના એ સફેદ, ઠંડા અને જંતુનાશક દવાઓની ગંધ આવતા કોરિડોરમાં ડૉક્ટરના શબ્દો સમીરના કાનમાં ઓગળેલા સીસાની જેમ પડ્યા: "તેણી પાસે બહુ ઓછો સમય છે, ટ્યુમર છેલ્લા સ્ટેજ પર છે અને તે મગજના એવા હિસ્સામાં છે જ્યાં કોઈ સર્જરી શક્ય નથી." એ રાત્રે સમીર હોસ્પિટલના અંધારા ધાબા પર જઈને આકાશ સામે જોઈને એટલો રડ્યો હતો કે જાણે તેની આંખોના અશ્રુ સુકાઈને લોહી બની ગયા હતા. તેણે ઈશ્વર પાસે પોતાના આયખાની ભીખ માંગી, પોતાની જિંદગીના શ્વાસ આરઝૂને આપી દેવાની કાલાવાલી કરી, પણ પથ્થરની મૂર્તિ ક્યારેય બોલતી નથી. જ્યારે તે પોતાની જાતને સંભાળીને આરઝૂના રૂમમાં ગયો, ત્યારે આરઝૂના ચહેરો સફેદ પડી ચૂક્યો હતો, પણ તેની આંખોમાં હજુય એ જ અલૌકિક શાંતિ હતી. તેણે સમીરને જોઈને નબળું સ્મિત કર્યું. તેનો અવાજ હવે સુકાઈ ગયેલા પાંદડાના સરસરવાટ જેવો થઈ ગયો હતો. તેણે સમીરનો ધ્રુજતો હાથ પકડ્યો એ હાથ જે ક્યારેય હૂંફ આપતો હતો, તે આજે બરફ જેવો ઠંડો થઈ રહ્યો હતો. આરઝૂએ કહ્યું, "સમીર, રડીશ નહીં. મારી આંખો ભલે મીંચાઈ જાય, પણ તારી આંખોમાં હું હંમેશાં જીવતી રહીશ. જ્યારે પણ તું એકલો હોઈશ અને તારી આંખમાંથી આંસુ સરકશે, ત્યારે સમજજે કે એ આંસુ નહીં પણ તારી આરઝૂ તને મળીને વહી રહી છે." પોતાના અંતિમ દિવસોમાં, જ્યારે તેની દ્રષ્ટિ સાવ ઝાંખી થઈ ગઈ હતી અને તે કેનવાસ પર કૂંચી પકડી શકવા સક્ષમ નહોતી, ત્યારે તેણે સમીરની એ ડાયરીમાં પોતાના ધ્રુજતા હાથે કલાપીની આ ગઝલ ટાંકી હતી. એ કોઈ કવિતા નહોતી, એ આરઝૂના આત્માની છેલ્લી આહ હતી જે તેણે સમીરના નામે વસિયત કરી દીધી હતી
એ કાળમુખી રાત આખરે આવી જ પહોંચી. બારી બહાર ચોમાસાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ હતું, વીજળીના ભયાનક કડાકા સાથે આકાશ જાણે પોતાના દિલના ટુકડા જમીન પર ફેંકી રહ્યું હતું. હોસ્પિટલના એ નાના ઓરડામાં માત્ર લાઈફ સપોર્ટ મશીનનો ટક-ટક અવાજ આવતો હતો, જે સમીર માટે કાળની ઊંધી ગણતરી સમાન હતો. આરઝૂના શ્વાસ ટૂંકા અને ભારે થઈ રહ્યા હતા. તેણે બહુ જ મુશ્કેલીથી પોતાની ભીની આંખો ખોલી અને છેલ્લી વાર સમીરના ચહેરાને પોતાની નજરમાં સમાવી લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેના હોઠ કશુંક બોલવા માટે ફફડ્યા, પણ શ્વાસની શક્તિ ખૂટી પડી હતી. તેની જમણી આંખના ખૂણેથી એક મોટું, કાચ જેવું તેજસ્વી આંસુ સરક્યું, જેમાં સમીરનો આક્રંદ કરતો, લાચાર ચહેરો આખરી વાર પ્રતિબિંબિત થયો. અને પછી... મોનિટર પરની લીલી રેખા સપાટ થઈ ગઈ. એક લાંબો, કાન ફાડી નાખતો અવાજ ગૂંજ્યો. આરઝૂની એ મોટી આંખો ખુલ્લી જ રહી ગઈ, પણ તેમાંથી જીવનનું તેજ હંમેશાં માટે વિલીન થઈ ગયું. સમીરે કોઈ ચીસ ન પાડી, તે રૂદન પણ ન કરી શક્યો. તેનું મૌન હોસ્પિટલની ગમે તેવી મરણતોલ ચીસ કરતાં પણ વધારે ભયાનક અને પથ્થર જેવું હતું. તેણે ધ્રુજતી હથેળી આરઝૂની ખુલ્લી આંખો પર મૂકીને તેને કાયમની નિંદ્રામાં પોઢાડી દીધી. એ ક્ષણે, આરઝૂના શ્વાસ બંધ થયા, પણ સમીરનું અસ્તિત્વ પણ ત્યાં જ મરી પરવાર્યું હતું..
વર્ષોના વહાણા વહી ગયા. અમદાવાદ ઘણું બદલાઈ ગયું, શેરીઓ મોટી થઈ ગઈ, લોકો બદલાઈ ગયા, પણ સમીર એ જ ઓરડામાં, સ્મરણોની રાખ ચોળીને બેઠેલા કોઈ અઘોરી સાધુની જેમ જીવતો રહ્યો. તેણે ન તો કોઈ નવું પુસ્તક લખ્યું, ન તો કોઈ નવી દુનિયા વસાવી કે ન તો કોઈની સાથે સંબંધ બાંધ્યો. લોકો તેને પાગલ કહેતા, પણ સમીર પાગલ નહોતો; તે તો પ્રેમની એ પરમ અવસ્થામાં હતો જ્યાં પ્રિયપાત્ર વ્યક્તિ ભૌતિક રીતે ન હોવા છતાં તમારા રોમ-રોમમાં શ્વાસ લેતી હોય છે. એક સાંજે, તે ફરી સાબરમતીના એ જ સૂના ઘાટ પર આવીને બેઠો. નદીનું પાણી બિલકુલ સ્થિર હતું. સમીરે નદીના પાણીમાં પોતાની છબી જોવા પ્રયત્ન કર્યો, તો આશ્ચર્ય વચ્ચે પાણીમાં તેનો પોતાનો ચહેરો નહોતો, પણ આરઝૂનો એ જ હસતો ઓછાયો દેખાઈ રહ્યો હતો. સમીરે હવામાં હળવેથી હાથ લંબાવ્યો, જાણે તે પાણીમાં દેખાતા આરઝૂના ગાલને સ્પર્શી રહ્યો હોય. તેની આંખોમાંથી આંસુઓની ધાર વહેવા લાગી, જે નદીના શાંત પાણીમાં ભળીને વલયો સર્જતી હતી. તેણે શૂન્ય આકાશ તરફ મોં રાખીને, રૂંધાયેલા ગળે વહેતા શ્વાસે કહ્યું, "કવિ કલાપીએ કેટલું પરમ સત્ય લખ્યું હતું, આરઝૂ... મારી નજર જ્યાં પણ ઠરે છે, ત્યાં માત્ર ને માત્ર તારી જ યાદોનું સામ્રાજ્ય છે. મારી આ આંખમાંથી વહેતું એક-એક ટીપું તારા જ નામની સુગંધ ફેલાવે છે. તું ભલે આ પૃથ્વી પર નથી, પણ તારો પ્રેમ મારા છેલ્લા શ્વાસ સુધી મારી અંદર ધબકશે. જ્યાં સુધી મારી આ આંખો હંમેશા માટે બંધ નહીં થાય, ત્યાં સુધી તું આ આંસુઓ બનીને ઝરતી રહીશ..." બરાબર એ જ ક્ષણે પવનની એક અતિશય ઠંડી લહેરખી આવી અને સમીરના ગાલ પર વહેતા આંસુઓને લૂછી ગઈ, જાણે આરઝૂએ પોતે અદ્રશ્ય હવામાંથી બહાર આવીને તેના ગાલ પર વહાલભરી પપ્પી કરી હોય અને કહી રહી હોય 'હું અહીં જ છું, તારા જ અંદર!' સમીર ત્યાં જ બેસી રહ્યો યાદોના એ અનંત અને ભીના આકાશ નીચે, જ્યાં સાચો પ્રેમ ક્યારેય મરતો નથી, બસ અશ્રુ બનીને વહ્યા કરે છે.
"જો આ વાર્તા વાંચીને તમારી આંખનો ખૂણો પણ ભીનો થયો હોય, તો કમેન્ટમાં 'અમર પ્રેમ' લખજો અને આવા જ સાહિત્યિક દિલસ્પર્શી લખાણો માટે મને Follow કરવાનું ભૂલતા નહીં!"
#MansiDesaiShastriNiVartao #ટૂંકીવાર્તા #કૃષ્ણસખી
