પ્રકરણ ૫
આપણી જાહેરાતથી એક મુલાકાતી ખેંચાઈ આવે છે
સવારની દોડધામ મારા નબળા સ્વાસ્થ્ય માટે થોડી વધારે સાબિત થઈ હતી, એટલે બપોરના સમયે હું ખૂબ થાકી ગયો હતો. કોન્સર્ટ માટે હોમ્સના રવાના થયા પછી, હું સોફા પર આડો પડ્યો અને બે કલાકની ઊંઘ લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પણ તે પ્રયત્ન નકામો ગયો. અત્યાર સુધી જે કંઈ બન્યું હતું તેનાથી મારું મન ખૂબ ઉત્તેજિત થઈ ગયું હતું, અને તેમાં અજીબોગરીબ વિચારો તથા અટકળોની ભીડ જમા થઈ ગઈ હતી. જ્યારે પણ હું આંખો બંધ કરતો ત્યારે મારી સમક્ષ પેલા મૃત માણસનો વિકૃત, બાબૂન (એપ) જેવા ચહેરાવાળો દેખાવ તરવરી ઊઠતો. તે ચહેરાએ મારા પર એટલો અસહ્ય અને ડરામણો પ્રભાવ પાડ્યો હતો કે તેના માલિકને દુનિયામાંથી હટાવનાર વ્યક્તિ પ્રત્યે આભારની લાગણી અનુભવ્યા વગર રહેવું મારા માટે મુશ્કેલ બની ગયું હતું. જો ક્યારેય કોઈ માનવ ચહેરો અત્યંત ખતરનાક કક્ષાની દુષ્ટતા દર્શાવતો હોય, તો તે ચોક્કસપણે ક્લેવલેન્ડના ઇનોચ જે. ડ્રેબરનો જ ચહેરો હતો. તેમ છતાં, હું એ વાત સમજતો હતો કે કાયદાની ન્યાયપદ્ધતિનું પાલન થવું જોઈએ અને પીડિતની અધમતા કાયદાની નજરમાં કોઈ માફીલાયક અપરાધ નથી બનતી.
જેટલો હું તેના વિશે વધુ વિચારતો હતો, તેટલો મારા સાથીનો એ સિદ્ધાંત વધુ અસાધારણ લાગતો હતો કે તે માણસને ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું. મને યાદ આવ્યું કે તેણે તેના હોઠ કેવી રીતે સૂંઘ્યા હતા, અને તેમાં કોઈ શંકા નહોતી કે તેને કંઈક એવું મળી ગયું હતું જેનાથી આ વિચારને વેગ મળ્યો હતો. વળી, જો ઝેર નહોતું, તો પછી તે માણસના મૃત્યુનું કારણ શું હોઈ શકે, જ્યારે શરીર પર ન તો કોઈ ઘા હતો કે ન તો ગળાં ઘૂંટવાના કોઈ નિશાન? પણ બીજી બાજુ, ફર્શ પર આટલી બધી માત્રામાં પડેલું લોહી કોનું હતું? ત્યાં સંઘર્ષના કોઈ ચિહ્નો નહોતા, અને ન તો મૃતક પાસે એવું કોઈ હથિયાર હતું જેનાથી તે કોઈ હુમલાખોરને ઈજા પહોંચાડી શકે. જ્યાં સુધી આ બધા પ્રશ્નો અણઉકેલિત હતા, ત્યાં સુધી મને લાગતું હતું કે હોમ્સ કે મારા માટે ઊંઘવું સહેલું નહીં હોય. તેની શાંત અને આત્મવિશ્વાસભરી રીતભાતથી મને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે તેણે પહેલેથી જ એક એવો સિદ્ધાંત બનાવી લીધો છે જે તમામ હકીકતોને સમજાવી શકે છે, જો કે તે શું હતો તેની હું એક સેકન્ડ માટે પણ કલ્પના નહોતો કરી શકતો.
તે પાછા ફરવામાં ખૂબ મોડો પડ્યો—એટલો મોડો કે હું સમજી ગયો કે કોન્સર્ટ તેને આટલો લાંબો સમય રોકી ન શકે. તે દેખાયો તે પહેલાં રાત્રિભોજન ટેબલ પર આવી ચૂક્યું હતું.
પોતાની જગ્યાએ બેસતા તેણે કહ્યું, "તે અદ્ભુત હતું. શું તમને યાદ છે ડાર્વિન સંગીત વિશે શું કહે છે? તે દાવો કરે છે કે સંગીત પેદા કરવાની અને તેને માણવાની ક્ષમતા માનવજાતમાં ભાષાના અસ્તિત્વમાં આવતા પહેલાંથી હાજર હતી. કદાચ એટલા માટે જ આપણે તેનાથી આટલા સૂક્ષ્મ રીતે પ્રભાવિત થઈએ છીએ. આપણા આત્મામાં તે ધૂંધળી સદીઓની અસ્પષ્ટ યાદો સચવાયેલી છે જ્યારે આ દુનિયા બાળપણના તબક્કામાં હતી."
મેં ટિપ્પણી કરી, "આ તો ઘણો વ્યાપક વિચાર છે."
તેણે જવાબ આપ્યો, "જો પ્રકૃતિને સમજવી હોય તો માણસના વિચારો પણ પ્રકૃતિ જેટલા જ વિશાળ હોવા જોઈએ. શું વાત છે? તમે તંદુરસ્ત નથી લાગતા. આ બ્રિક્સટન રોડના કેસે તમને પરેશાન કરી દીધા છે."
મેં કહ્યું, "સાચું કહું તો, હા. મારા અફઘાનિસ્તાનના અનુભવો પછી હું વધુ કઠિન (બહાદુર) બનવો જોઈતો હતો. મેં મેવાડમાં મારા પોતાના સાથીઓને ટુકડે-ટુકડે થતા જોયા હતા ત્યારે પણ મેં મારી માનસિક સ્થિરતા ગુમાવી નહોતી."
"હું સમજી શકું છું. આની સાથે એક એવું રહસ્ય જોડાયેલું છે જે કલ્પનાશક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે; જ્યાં કલ્પનાશક્તિ નથી હોતી ત્યાં કોઈ ડર કે ભય પણ નથી હોતો. શું તમે સાંજનું અખબાર જોયું છે?"
"ના."
"તેમાં આ કેસનો ઘણો સારો અહેવાલ આપ્યો છે. તેમાં એ હકીકતનો ઉલ્લેખ નથી કર્યો કે જ્યારે લાશને ઊંચકવામાં આવી ત્યારે ફર્શ પર એક સ્ત્રીની લગ્નની વીંટી પડી ગઈ હતી. સારું છે કે તેમાં તેનો ઉલ્લેખ નથી."
"કેમ?"
તેણે જવાબ આપ્યો, "આ જાહેરાત જુઓ. ઘટના બન્યા પછી તરત જ સવારે મેં આ દરેક અખબારમાં મોકલાવી હતી."
તેણે અખબાર મારી તરફ ફેંક્યું અને મેં નિર્દેશિત કરેલી જગ્યા પર નજર નાખી. તે "મળેલી વસ્તુઓ" (Found) કૉલમની પહેલી જાહેરાત હતી. તેમાં લખ્યું હતું: "બ્રિક્સટન રોડ પર, આ સવારે, 'વાઇટ હાર્ટ' ટેવર્ન અને હોલેન્ડ ગ્રોવ વચ્ચેના રસ્તા પરથી એક સાદી સોનાની લગ્નની વીંટી મળી આવી છે. આજે સાંજે આઠથી નવ વાગ્યાની વચ્ચે ડૉ. વાટસન, ૨૨૧-બી, બેકર સ્ટ્રીટનો સંપર્ક કરો."
તેણે કહ્યું, "આપનું નામ વાપરવા બદલ માફ કરજો. જો મેં મારું પોતાનું નામ વાપર્યું હોત તો આમાંના કેટલાક અણઘડ લોકો તેને ઓળખીને આ મામલામાં ટાંગ અડાડવા લાગત."
મેં જવાબ આપ્યો, "કોઈ વાંધો નહીં. પણ ધારો કે કોઈ વીંટી લેવા આવે છે, તો મારી પાસે તો કોઈ વીંટી છે જ નહીં."
તેણે મને એક વીંટી આપતા કહ્યું, "અરે હા, તમારી પાસે છે. આ બરાબર કામ કરી જશે. તે બિલકુલ નકલી જેવી જ (એકદમ સમાન) છે."
"અને તમને શું લાગે છે કે આ જાહેરાતનો જવાબ કોણ આપશે?"
"અરે પેલો કથ્થઈ કોટવાળો માણસ—ચોરસ બૂટવાળો આપણો લાલ ચહેરાવાળો મિત્ર. જો તે જાતે નહીં આવે તો તે પોતાના કોઈ સાથીદારને મોકલશે."
"શું તે તેને ખૂબ જોખમી નહીં માને?"
"બિલકુલ નહીં. જો કેસ વિશેનો મારો દ્રષ્ટિકોણ સાચો છે, અને મારી પાસે એમ માનવાનાં પૂરતાં કારણો છે કે તે સાચો છે, તો આ માણસ વીંટી ગુમાવવા કરતાં ગમે તે જોખમ લેવાનું પસંદ કરશે. મારા વિચાર મુજબ તેણે ડ્રેબરની લાશ પર ઝૂકતી વખતે તેને નીચે પાડી દીધી હતી અને તે સમયે તેને ખબર નહોતી પડી. મકાન છોડ્યા પછી તેને પોતાની ખોટનો અહેસાસ થયો અને તે ઉતાવળમાં પાછો આવ્યો, પણ દીવો સળગતો છોડવાની પોતાની મૂર્ખતાને કારણે તેણે જોયું કે પોલીસ પહેલેથી જ કબજો જમાવી ચૂકી છે. દરવાજા પર તેની ઉપસ્થિતિથી જે શંકાઓ ઊભી થઈ હોત તેને દૂર કરવા માટે તેણે દારૂડિયા હોવાનો નાટક કરવો પડ્યો હતો. હવે તમારી જાતને તે માણસની જગ્યાએ મૂકીને વિચારો. આ બાબત પર વિચાર કર્યા પછી તેને ચોક્કસપણે એવું લાગ્યું હશે કે મકાન છોડ્યા પછી રસ્તામાં જ કદાચ તેણે વીંટી ગુમાવી દીધી હોય. તો પછી તે શું કરશે? તે મળી આવેલી વસ્તુઓની યાદીમાં તેને જોવાની આશામાં સાંજની અખબારોની આતુરતાથી રાહ જોશે. સ્વાભાવિક રીતે જ તેની નજર આના પર પડશે. તે ખુશીથી પાગલ થઈ જશે. તેણે કોઈ જાળથી કેમ ડરવું જોઈએ? તેની નજરમાં એવું કોઈ કારણ નહીં હોય કે વીંટી મળવાનો સંબંધ ખૂન સાથે હોઈ શકે. તે આવશે. તે ચોક્કસ આવશે. તમે તેને એક કલાકની અંદર અહીં જ જોશો."
મેં પૂછ્યું, "અને પછી?"
"ઓહ, પછી તમે તેને સંભાળવાનું કામ મારા પર છોડી શકો છો. શું તમારી પાસે કોઈ હથિયાર છે?"
"મારી પાસે મારી જૂની સર્વિસ રિવાલ્વર અને થોડા કારતૂસ છે."
"તમે તેને સાફ કરી લો અને લોડ કરી લો. તે એક નિરાશ અને ખતરનાક માણસ હશે, અને ભલે હું તેને અચાનક પકડી લઈશ, છતાં કોઈપણ પરિસ્થિતિ માટે તૈયાર રહેવું સારું છે."
હું મારા બેડરૂમમાં ગયો અને તેની સલાહ માનીને તૈયાર થઈ ગયો. જ્યારે હું પિસ્તોલ લઈને પાછો આવ્યો ત્યારે ટેબલ સાફ થઈ ગયું હતું, અને હોમ્સ પોતાના મનપસંદ વાયલિન પર ઘસિયા કરવાનું કામ કરી રહ્યો હતો.
મેં રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેણે કહ્યું, "પ્લોટ વધુ ગૂંચવાતો જાય છે. મને હમણાં જ મારા અમેરિકન ટેલિગ્રામનો જવાબ મળ્યો છે. કેસ વિશેનો મારો દ્રષ્ટિકોણ એકદમ સાચો છે."
મેં આતુરતાથી પૂછ્યું, "અને તે શું છે?"
તેણે ટિપ્પણી કરી, "મારા વાયલિનને નવા તારની જરૂર છે. તમારી પિસ્તોલ તમારા ખિસ્સામાં મૂકી દો. જ્યારે પેલો ભાઈ આવે ત્યારે તેની સાથે સામાન્ય રીતે વાત કરજો. બાકીનું કામ મારા પર છોડી દો. તેને બહુ સખત નજરે જોઈને ડરાવતા નહીં."
ઘડિયાળ પર નજર નાખતા મેં કહ્યું, "હવે આઠ વાગ્યા છે."
"હા. તે કદાચ થોડી મિનિટોમાં અહીં આવી જશે. દરવાજો થોડો ખુલ્લો રાખજો. બસ, એટલું જ. હવે અંદરથી ચાવી લગાવી દો. આભાર! આ એક અજીબ જૂનું પુસ્તક છે જે મેં ગઈકાલે એક દુકાનમાંથી ખરીદ્યું હતું—'ડી જ્યુરે ઇન્ટર જેંટેસ' (De Jure inter Gentes)—જે ૧૬૪૨માં લોલેન્ડ્સના લિએજ (Liege) શહેરમાં લેટિન ભાષામાં પ્રકાશિત થયું હતું. જ્યારે આ નાનું કથ્થઈ પીઠવાળું પુસ્તક છપાયું હતું ત્યારે ચાર્લ્સ (રાજા) નું માથું હજી તેના કિંમતી ખભા પર સુરક્ષિત હતું."
"તેનો પ્રિન્ટર કોણ છે?"
"ફિલિપ ડે ક્રોય (Philippe de Croy), જે કોઈ પણ હોય. ફ્લાય-લીફ પર, ખૂબ જ ઝાંખી શાહીથી લખેલું છે—'એક્સ લિબ્રિસ ગુલિયોલ્મી વ્હાઇટ' (Ex libris Guliolmi Whyte). મને નવાઈ લાગે છે કે આ વિલિયમ વ્હાઇટ કોણ હશે. કોઈ સત્તાવાર સત્તરમી સદીનો વકીલ, હું ધારું છું. તેના લખાણમાં કાયદાકીય વળાંક છે. મને લાગે છે કે આપણો માણસ આવી ગયો છે."
તે બોલતો હતો ત્યાં જ બેલનો તીક્ષ્ણ રણકાર સંભળાયો. શર્લોક હોમ્સ ધીમેથી ઊભો થયો અને પોતાની ખુરશી દરવાજાની દિશામાં ખસેડી. અમે નોકરાણીને હોલમાંથી પસાર થતી સાંભળી, અને તેણે દરવાજો ખોલ્યો ત્યારે લેચનો તીક્ષ્ણ અવાજ આવ્યો.
એક સ્પષ્ટ પણ થોડા કર્કશ અવાજમાં પૂછવામાં આવ્યું, "શું ડૉ. વાટસન અહીં રહે છે?" નોકરાણીનો જવાબ તો અમને ન સંભળાયો, પણ દરવાજો બંધ થઈ ગયો, અને કોઈએ સીડી ચડવાનું શરૂ કર્યું. પગલાંનો અવાજ અનિયમિત અને ઢસડાતો હતો. મારા સાથીના ચહેરા પર આ અવાજ સાંભળીને આશ્ચર્યનો ભાવ છવાઈ ગયો. તે ધીમે-ધીમે કોરિડોરમાં આગળ વધ્યો, અને દરવાજા પર એક નબળો ટકોરો વાગ્યો.
મેં બૂમ પાડી, "અંદર આવો!"
મારા બોલાવવા પર, જે હિંસક માણસની અમે અપેક્ષા રાખી હતી તેના બદલે, એક ખૂબ જ વૃદ્ધ અને કરચલીઓવાળી સ્ત્રી લંગડાતી-લંગડાતી રૂમમાં દાખલ થઈ. તે અચાનક પ્રકાશના ભડાકાથી અંજાઈ ગઈ હોય તેમ લાગતું હતું, અને એક નમસ્કાર (કર્ટસી) કર્યા પછી, તે તેની લાલ કિનારીવાળી ઝાંખી આંખોને અમારી સામે પટપટાવતી ઊભી રહી અને પોતાના ધ્રૂજતા, નબળા આંગળીઓથી ખિસ્સામાં ફાંફા મારવા લાગી. મેં મારા સાથી તરફ નજર નાખી, અને તેનો ચહેરો એટલો નિરાશાજનક બની ગયો હતો કે મારે મારા હાવભાવ કાબૂમાં રાખવા માટે ભારે પ્રયત્ન કરવો પડ્યો હતો.
પેલી વૃદ્ધ ડોશીએ એક સાંજનું અખબાર બહાર કાઢ્યું, અને અમારી જાહેરાત તરફ ઈશારો કર્યો. બીજો નમસ્કાર કરતા તેણે કહ્યું, "સારા જેન્ટલમેન, આનાથી જ હું ખેંચાઈને આવી છું; બ્રિક્ટન રોડ પર સોનાની લગ્નની વીંટી. તે મારી દીકરી સાલીની છે, જેના લગ્ન આ વર્ષે જ બાર મહિના પહેલાં થયા હતા, અને તેનો પતિ યુનિયન બોટમાં સ્ટુવર્ડ (નોકર) તરીકે કામ કરે છે, અને જો તે ઘરે આવીને પોતાની પત્નીને વીંટી વગર જોશે તો તે શું કહેશે તે હું વિચારી પણ નથી શકતી, કારણ કે તેનો સ્વભાવ આમ તો સારો છે પણ જ્યારે તે દારૂ પીએ છે ત્યારે બહુ ગુસ્સાવાળો બની જાય છે. જો તમને ગમે તો, તે ગઈકાલે સાંજે પેલી જગ્યાએ ગઈ હતી——"
મેં પૂછ્યું, "શું તે તેની વીંટી છે?"
વૃદ્ધ સ્ત્રીએ બૂમ પાડી, "ભગવાનનું ભલું થાઓ! સાલી આજે રાત્રે ખૂબ ખુશ થશે. આ એ જ વીંટી છે."
પેન્સિલ લેતા મેં પૂછ્યું, "અને તમારું સરનામું શું હોઈ શકે?"
"૧૩, ડંકન સ્ટ્રીટ, હાઉન્ડસડિચ. અહીંથી ઘણો દૂર રસ્તો છે."
શર્લોક હોમ્સે તીક્ષ્ણ અવાજમાં કહ્યું, "બ્રિક્ટન રોડ કોઈપણ સર્કસ અને હાઉન્ડસડિચની વચ્ચે નથી આવતો."
પેલી વૃદ્ધ સ્ત્રી ફરી ગઈ અને તેની નાની લાલ કિનારીવાળી આંખોથી તીક્ષ્ણ નજરે તેની સામે જોવા લાગી. તેણે કહ્યું, "જેન્ટલમેને મને મારું સરનામું પૂછ્યું હતું. સાલી પેકહામના ૩, મેફિલ્ડ પ્લેસમાં ભાડે રહે છે."
"અને તમારું નામ——?"
"મારું નામ સોયેર છે—તેનું નામ ડેનિસ છે, કારણ કે ટૉમ ડેનિસે તેની સાથે લગ્ન કર્યા હતા—અને તે ખૂબ હોશિયાર અને સાફ-સુથરો છોકરો છે, જ્યાં સુધી તે દરિયામાં હોય છે, અને કંપનીમાં તેના જેવો કોઈ આદરણીય સ્ટુવર્ડ નથી; પણ જ્યારે તે કિનારે આવે છે, ત્યારે સ્ત્રીઓની સંગતમાં અને દારૂની દુકાનોમાં..."
મારા સાથીને ઈશારાથી મેં વચ્ચે અટકાવતા કહ્યું, "શ્રીમતી સોયેર, આ તમારી વીંટી છે; તે સ્પષ્ટપણે તમારી દીકરીની છે, અને મને સાચા માલિકને તે પાછી આપતા આનંદ થાય છે."
ગણગણાટ કરતા આશીર્વાદ અને કૃતજ્ઞતાના વચનો સાથે પેલી વૃદ્ધ ડોશીએ તેને પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધી અને લંગડાતી-લંગડાતી સીડી નીચે ઉતરી ગઈ. શર્લોક હોમ્સ તે જાય તે સાથે જ ઊછળીને ઊભો થયો અને પોતાના રૂમમાં દોડી ગયો. તે થોડી જ ક્ષણોમાં એક અલ્સ્ટર કોટ અને ગળાનું વસ્ત્ર પહેરીને પાછો આવ્યો. તેણે ઉતાવળમાં કહ્યું, "હું તેનો પીછો કરીશ; તે ચોક્કસપણે કોઈ સાથીદાર છે, અને તે મને સીધા તેના સુધી લઈ જશે. મારી રાહ જોતા રહેજો."
અમારા મુલાકાતી પાછળ હોલનો દરવાજો બંધ પણ નહોતો થયો કે હોમ્સ સીડી ઉતરીને નીચે જતો રહ્યો હતો. ખિડકીમાંથી જોતા હું જોઈ શકતો હતો કે પેલી સ્ત્રી પેલી બાજુ નબળા પગલે ચાલી રહી હતી, જ્યારે તેનો પીછો કરનાર થોડે દૂર તેની પાછળ-પાછળ ચાલી રહ્યો હતો. મેં મનોમન વિચાર્યું, "કાં તો તેનો આખો સિદ્ધાંત ખોટો છે, અથવા તો તે હવે આ રહસ્યના હાર્દ સુધી પહોંચી જશે." તેણે મને પોતાની રાહ જોવાનું કહ્યું ન હોત તો પણ હું જાણતો હતો કે જ્યાં સુધી તેના સાહસનું પરિણામ ન આવે ત્યાં સુધી ઊંઘવું અશક્ય હતું.
જ્યારે તે રવાના થયો ત્યારે આશરે નવ વાગવા આવ્યા હતા. મને ખબર નહોતી કે તે કેટલો સમય લેશે, પણ હું ચૂપચાપ મારી પાઇપ સળગાવીને હેન્રી મુર્જર (Henri Murger) ના પુસ્તક "વી દે બોહેમે" (Vie de Bohème) ના પાના ઉથલાવતો બેસી રહ્યો. દસ વાગી ગયા, અને મેં નોકરાણીના પગલાંનો અવાજ સાંભળ્યો જે સૂવા માટે જઈ રહી હતી. અગિયાર વાગ્યા, અને મકાનમાલિકણના વધુ ગંભીર પગલાં મારા દરવાજા પાસેથી પસાર થયા. બાર વાગવા જ આવ્યા હતા ત્યારે મને તેની ચાવીનો તીક્ષ્ણ અવાજ સંભળાયો. તે અંદર પ્રવેશ્યો તે સાથે જ તેના ચહેરા પરથી મને ખબર પડી ગઈ કે તે સફળ નથી થયો. મનોરંજન અને નિરાશા બંને ચહેરા પર લડાઈ કરી રહ્યા હતા, અંતે મનોરંજન જીતી ગયું અને તે મોટેથી હસી પડ્યો.
પોતાની ખુરશીમાં બેસતા તેણે કહ્યું, "સ્કોટલેન્ડ યાર્ડના લોકો જો આ જાણી જાય તો દુનિયામાં મારી શું હાલત કરે! મેં તેમની એટલી મજાક ઉડાવી છે કે તેઓ ક્યારેય મને છોડત નહીં. પણ હું હસવાનું જોખમ ઉઠાવી શકું છું, કારણ કે હું જાણું છું કે અંતે તો હું તેમને પાછળ છોડી દઈશ."
મેં પૂછ્યું, "તો પછી શું થયું?"
"ઓહ, મને પોતાની જાત પર વીતેલી વાત કહેવામાં કોઈ સંકોચ નથી. પેલી અબળા થોડે દૂર ગઈ હશે ત્યાં જ તેણે લંગડાવાનું શરૂ કરી દીધું અને પગમાં દર્દ હોવાના બધા ચિહ્નો બતાવવા લાગી. થોડીવાર પછી તે અટકી ગઈ, અને ત્યાંથી પસાર થતી એક ચાર-પૈડાવાળી કેબ (ગાડી) ને રોકી. હું તેની એટલી નજીક રહેવામાં સફળ રહ્યો કે સરનામું સાંભળી શકું, પણ મારે એટલું ચિંતા કરવાની જરૂર નહોતી કારણ કે તેણે એટલા મોટેથી બૂમ પાડીને સરનામું કહ્યું કે રસ્તાની સામે પાર પણ સંભળાય—'૧૩, ડંકન સ્ટ્રીટ, હાઉન્ડસડિચ ડ્રાઇવ કરો,' તેણે બૂમ પાડી. મેં વિચાર્યું કે આ વાત સાચી લાગે છે, અને તેને સુરક્ષિત રીતે અંદર બેઠેલી જોઈને હું પાછળ લટકી ગયો. આ એક એવી કળા છે જેમાં દરેક જાસૂસ નિષ્ણાત હોવો જોઈએ. બસ, ગાડી પૂરપાટ વેગે દોડી અને જ્યાં સુધી પેલો રસ્તો ન આવ્યો ત્યાં સુધી તેણે લગામ ખેંચી નહીં. દરવાજે પહોંચીએ તે પહેલાં જ હું નીચે કૂદી ગયો અને આરામથી લટાર મારતો રસ્તા પર ચાલવા લાગ્યો. મેં કેબને રોકાતી જોઈ. ડ્રાઇવર નીચે કૂદ્યો, અને મેં જોયું કે તેણે દરવાજો ખોલ્યો અને રાહ જોતો ઊભો રહ્યો. પણ અંદરથી કોઈ બહાર ન આવ્યું. જ્યારે હું તેની પાસે પહોંચ્યો ત્યારે તે ખાલી કેબમાં પાગલોની જેમ ફાંફા મારી રહ્યો હતો અને ગાડીવાળાના સૌથી ગંદા ગાળોના સંગ્રહમાંથી ગાળો ભાંડી રહ્યો હતો. પેલી મુસાફરનું કોઈ નામનિશાન નહોતું, અને મને ડર છે કે તેને ભાડું મેળવવામાં ઘણો સમય લાગશે. નંબર ૧૩ પર પૂછપરછ કરતા અમને ખબર પડી કે તે મકાન કેસવિક નામના એક પ્રતિષ્ઠિત પેપરહેન્જર (દીવાલ પર કાગળ ચોંટાડનાર) નું હતું, અને ત્યાં સોયેર કે ડેનિસ નામના કોઈ વ્યક્તિનું નામ ક્યારેય સાંભળવામાં આવ્યું નહોતું."
મેં આશ્ચર્યથી બૂમ પાડી, "તમારું એવું કહેવું નથી ને કે પેલી નબળી, ધ્રૂજતી વૃદ્ધ સ્ત્રી ચાલતી ગાડીમાંથી તમારા કે ડ્રાઇવરના જોયા વગર બહાર નીકળી જવામાં સફળ થઈ ગઈ?"
શર્લોક હોમ્સે તીક્ષ્ણ અવાજમાં કહ્યું, "વૃદ્ધ સ્ત્રી ભાડમાં જાય! આપણે જ એવા મૂર્ખ હતા કે છેતરાઈ ગયા. તે ચોક્કસપણે કોઈ યુવાન માણસ હોવો જોઈએ, અને ખૂબ જ સક્રિય પણ, સાથેસાથે એક અદ્ભુત અભિનેતા પણ. તે વેશભૂષા અદ્ભુત હતી. કોઈ શંકા વગર તેણે જોઈ લીધું હતું કે તેનો પીછો થઈ રહ્યો છે, અને તેણે મને ચકમો આપવા માટે આ રસ્તો અપનાવ્યો. આ દર્શાવે છે કે આપણે જે માણસની પાછળ છીએ તે એકલો નથી જેટલો મેં ધાર્યો હતો, પણ તેની પાસે એવા મિત્રો છે જે તેના માટે જોખમ લેવા તૈયાર છે. ડૉક્ટર, તમે બહુ થાકેલા લાગો છો. મારી સલાહ માનો અને સૂઈ જાઓ."
હું ખરેખર ખૂબ જ થાક અનુભવી રહ્યો હતો, એટલે મેં તેની આજ્ઞા માની. મેં હોમ્સને સળગતી આગની સામે બેઠેલો છોડ્યો, અને રાત્રિના લાંબા પહોરમાં મને તેના વાયલિનનો ધીમો, ઉદાસ અવાજ સંભળાઈ રહ્યો હતો, અને હું જાણતો હતો કે તે હજી પણ પેેલા વિચિત્ર કોયડા વિશે વિચારી રહ્યો હતો જેને ઉકેલવા માટે તેણે પોતાને સમર્પિત કરી દીધો હતો.
ક્રમશઃ
