અવન્તિ નામનું એક સુંદર અને શાંત રાજ્ય હતું. રાજ્ય હરિયાળીથી ભરેલું હતું, લોકો મહેનતી અને સરળ સ્વભાવના હતા. આ રાજ્યમાં આરોહી નામની એક રાજકુમારી રહેતી હતી. આરોહી સામાન્ય રાજકુમારીઓ જેવી નહોતી. તેને સોનાના આભૂષણો કે ભવ્ય મહેલ કરતાં વિચારો અને પ્રશ્નો વધારે ગમતા.
આરોહી બાળપણથી જ જીવનને એક પ્રશ્ન તરીકે જોતી હતી. તે કહેતી, “જીવન મને એક મોટો પ્રશ્ન લાગે છે. અને દરેક પ્રશ્નનો જવાબ શોધવો એટલે મારી જીત.”
તેના મનમાં રોજ નવા નવા પ્રશ્નો જન્મતા. આકાશ કેમ નિલું છે? લોકો કેમ હસે છે? લોકો કેમ રડે છે? કોઈ પાસે બધું હોવા છતાં તે દુઃખી કેમ રહે છે? અને કોઈ પાસે ઓછું હોવા છતાં તે ખુશ કેમ રહે છે?
આ બધા પ્રશ્નો તેના મનમાં ઘૂમતા રહેતા.
એક દિવસ આરોહીએ એક અનોખો નિર્ણય કર્યો. તેણે એક સુંદર પુસ્તક બનાવડાવ્યું. તે પુસ્તકના પહેલા પાનાં પર તેણે લખ્યું — “પ્રશ્નોની પુસ્તક”.
આ પુસ્તક ખાસ હતું. જ્યારે પણ તેના મનમાં કોઈ પ્રશ્ન આવે, ત્યારે તે તેને આ પુસ્તકમાં લખતી. જો તેને કોઈ પ્રશ્નનો જવાબ મળી જાય તો તે તેની સામે જવાબ પણ લખતી. પરંતુ જો જવાબ ન મળે તો તે પ્રશ્નને ખાલી જ રહેવા દેતી.
તે કહેતી, “ક્યારેક પ્રશ્નો તરત જવાબ માંગતા નથી. તેઓ સમય સાથે જવાબ આપે છે.”
એક દિવસ આરોહી રાજ્યના ગામોમાં ફરવા નીકળી. તેને લોકો સાથે મળવું, તેમની વાતો સાંભળવી અને તેમના જીવનને સમજવું ગમતું હતું.
ગામમાં તેણે એક વૃદ્ધ ખેડૂતને જોયો. તે ખેતરના કિનારે બેઠો હતો અને ચિંતિત દેખાતો હતો.
આરોહી તેની પાસે ગઈ અને પ્રેમથી પૂછ્યું, “બાબા, તમે કેમ ચિંતિત છો?”
ખેડૂતે કહ્યું, “આ વર્ષે વરસાદ ઓછો પડ્યો છે. પાક સારું નથી થયું. હવે મારા પરિવારનું શું થશે તે વિચારું છું.”
આરોહી થોડું મૌન રહી. પછી તેણે પોતાની પ્રશ્નોની પુસ્તક બહાર કાઢી અને લખ્યું — “પ્રશ્ન : મહેનતુ માણસને પણ મુશ્કેલીઓ કેમ આવે છે?”
તેને તરત જવાબ મળ્યો નહીં. તેથી તેણે તે પ્રશ્ન ખાલી જ રાખ્યો.
પરંતુ આરોહી માત્ર પ્રશ્નો લખતી જ નહોતી. તે લોકોની મદદ કરવાનો પ્રયાસ પણ કરતી. તેણે ગામના લોકોને ભેગા કર્યા અને કહ્યું કે આપણે સૌ મળીને આ ખેડૂતને મદદ કરીએ.
ગામના લોકોએ મળીને ખેતરમાં કામ કર્યું. થોડા સમય પછી ખેડૂતનું ખેતર ફરી સારી રીતે તૈયાર થઈ ગયું.
તે દિવસ આરોહીએ પોતાની પુસ્તકમાં લખ્યું — “જવાબ : મુશ્કેલીઓ માણસને એકલા નથી હરાવતી. જ્યારે લોકો સાથે ઉભા રહે છે ત્યારે મુશ્કેલી નાની બની જાય છે.”
સમય પસાર થતો ગયો. આરોહીની પ્રશ્નોની પુસ્તક ધીમે ધીમે પ્રશ્નોથી ભરાતી ગઈ.
એક દિવસ તે રાજમહેલના બગીચામાં ફરતી હતી. ત્યાં તેણે બે મિત્રો વચ્ચે ઝઘડો થતા જોયો. બંને એકબીજા પર ગુસ્સે હતા.
આરોહીએ વિચાર્યું અને પોતાની પુસ્તકમાં લખ્યું — “પ્રશ્ન : મિત્રતા કેમ તૂટે છે?”
તેને તેનો જવાબ તરત મળ્યો નહીં.
કેટલાક દિવસ પછી તેણે એ બંને મિત્રોને ફરી સાથે રમતા જોયા. તેઓ હસી રહ્યા હતા.
આરોહીએ પૂછ્યું, “તમે ફરી મિત્રો કેવી રીતે બન્યા?”
તેઓએ કહ્યું, “અમે સમજ્યું કે ઝઘડો રાખવાથી કોઈ ફાયદો નથી. માફી માગી લીધી.”
આ સાંભળીને આરોહીએ પોતાના પ્રશ્નની સામે લખ્યું — “જવાબ : મિત્રતા ત્યારે તૂટે છે જ્યારે અહંકાર મોટો બને. અને મિત્રતા ત્યારે બચી રહે છે જ્યારે દિલ મોટું બને.”
આ રીતે આરોહી જીવનના અનેક પ્રશ્નોના જવાબ શોધતી રહી.
પરંતુ તેની પુસ્તકમાં હજુ પણ ઘણા પ્રશ્નો હતા જેમના જવાબ તેને મળ્યા નહોતા.
એક રાત્રે તે મહેલની છત પર બેઠી હતી. આકાશમાં અસંખ્ય તારાઓ ઝગમગતા હતા. તેને એક નવો પ્રશ્ન થયો.
તેણે પુસ્તકમાં લખ્યું — “પ્રશ્ન : શું જીવનના બધા પ્રશ્નોના જવાબ મળવા જરૂરી છે?”
તેને આ પ્રશ્નનો જવાબ તરત મળ્યો નહીં.
ઘણા દિવસો સુધી તે આ પ્રશ્ન વિશે વિચારેતી રહી.
એક દિવસ તે રાજ્યના એક જ્ઞાની વૃદ્ધને મળી. તેણે આ પ્રશ્ન તેમને પૂછ્યો.
વૃદ્ધ હસ્યા અને કહ્યું, “બેટી, બધા પ્રશ્નોના જવાબ મળવા જરૂરી નથી. કેટલાક પ્રશ્નો આપણને વિચારતા રાખે છે. અને વિચારતા માણસ જ સાચા અર્થમાં જીવતો હોય છે.”
આ વાત સાંભળીને આરોહીના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું.
તે મહેલમાં પાછી આવી અને પોતાની પુસ્તક ખોલી. તેણે લખ્યું — “જવાબ : કેટલાક પ્રશ્નોનો જવાબ શોધવો નહીં, પરંતુ તેમને સમજવા માટે જીવવું પડે છે.”
આ દિવસ પછી આરોહીને પોતાના પ્રશ્નોની પુસ્તક પર વધુ પ્રેમ થવા લાગ્યો.
તે જાણતી હતી કે આ પુસ્તક માત્ર પ્રશ્નોનું નથી. આ પુસ્તક તેની જીવનયાત્રાનું દર્પણ છે.
ક્યારેક તે પુસ્તક ખોલતી અને જુના પ્રશ્નો વાંચતી. ત્યારે તેને સમજાતું કે કેટલું બધું તે શીખી ગઈ છે.
ક્યારેક તે નવા પ્રશ્નો લખતી અને સ્મિત કરતી. કારણ કે તેને ખબર હતી — દરેક પ્રશ્ન તેની જિંદગીમાં એક નવી સમજણ લઈને આવશે.
અને આ રીતે પ્રશ્નોની પુસ્તક ધરાવતી રાજકુમારી જીવનના પ્રશ્નો પૂછતી, તેમના જવાબ શોધતી અને પોતાની યાત્રા આગળ વધારતી રહી.
