એક સમયની વાત છે. દુનિયાના નકશામાં એક સુંદર રાજ્ય હતું – સુવિચારપુર. આ રાજ્યના લોકો ખૂબ શાંત, દયાળુ અને વિચારશીલ હતા. અહીં લોકો દરેક કામ પહેલા વિચારતા, ચર્ચા કરતા અને પછી નિર્ણય લેતા. આ રાજ્યમાં રાજા વિવેકસિંહ અને તેમની દીકરી રાજકુમારી દિવ્યા રહેતા.
રાજકુમારી દિવ્યા બાળપણથી જ ખૂબ બુદ્ધિશાળી હતી. તેને દરેક બાબત વિશે પ્રશ્ન પૂછવાની અને તેના જવાબ શોધવાની આદત હતી. જ્યારે બીજા બાળકો રમતા, ત્યારે દિવ્યા ઘણીવાર પુસ્તક વાંચતી અથવા રાજ્યના વિદ્વાનો સાથે ચર્ચા કરતી.
એક દિવસ દુનિયામાં એક અજબ ઘટના બની. દૂરના એક દેશના વૈજ્ઞાનિકે એક અદ્દભુત યંત્ર બનાવ્યું. આ યંત્રનું નામ હતું “મનવશ”. આ યંત્રમાં એવી શક્તિ હતી કે જે લોકોના મનને પોતાના વશમાં કરી શકે.
જે કોઈ આ યંત્રની અસર હેઠળ આવતો, તે પોતે વિચારવાની શક્તિ ગુમાવી દેતો. તે પછી યંત્ર જે કહે તે જ કરતો. શરૂઆતમાં લોકો આ યંત્રને એક ચમત્કાર સમજીને ખુશ થયા. કારણ કે યંત્ર તેમને કહેતો કે શું કરવું અને શું નહીં કરવું.
ધીમે ધીમે આ યંત્ર આખી દુનિયામાં ફેલાઈ ગયું. લોકો હવે પોતાના મનથી વિચારતા નહોતા. તેઓ પ્રશ્ન પૂછતા નહોતા. તેઓ માત્ર યંત્રના આદેશનું પાલન કરતા.
સુવિચારપુર રાજ્યમાં પણ આ યંત્ર આવી પહોંચ્યું. ઘણા લોકો તેની અસર હેઠળ આવી ગયા. બજારમાં વેપારીઓ યંત્ર જે કહે તે પ્રમાણે વેપાર કરતા. ખેડૂત યંત્ર જે કહે તે પ્રમાણે પાક વાવતો. લોકો વચ્ચે ચર્ચા અને વિચાર લગભગ બંધ થઈ ગયા.
રાજકુમારી દિવ્યાને આ બધું જોઈને અચરજ થયું. તેને લાગ્યું કે લોકોની આંખોમાંથી ચમક ગાયબ થઈ રહી છે. તેઓ જીવતા હતા, પરંતુ પોતાનો વિચાર ગુમાવી રહ્યા હતા.
દિવ્યાએ નક્કી કર્યું કે તે આ રહસ્ય શોધશે.
એક રાત્રે તે ગુપ્ત રીતે મહેલની લાઈબ્રેરીમાં ગઈ. ત્યાં તેણે યંત્ર વિશેના ઘણા ગ્રંથ વાંચ્યા. ઘણા દિવસોના અભ્યાસ પછી તેને સમજાયું કે આ યંત્ર લોકોના મન પર રાજ કરે છે કારણ કે લોકો પોતાની અંદરની શક્તિ ભૂલી ગયા છે.
યંત્ર લોકોના બે ભાવનો ઉપયોગ કરતું હતું – ભય અને લાલચ. જો કોઈ ડરે અથવા વધુ લાલચ કરે, તો તેનું મન સરળતાથી યંત્રના કાબૂમાં આવી જાય.
દિવ્યાએ વિચાર્યું, “જો લોકોને ફરીથી પોતાનું મન યાદ અપાવી શકાય, તો આ યંત્રની શક્તિ તૂટી શકે.”
પછી તેણે એક અનોખી યોજના બનાવી.
બીજા દિવસે તે સામાન્ય વસ્ત્ર પહેરીને બજારમાં ગઈ. તેણે લોકો સાથે વાત કરવાનું શરૂ કર્યું.
તે એક વેપારી પાસે ગઈ અને પૂછ્યું,
“તમે આ વસ્તુ શા માટે વેચો છો?”
વેપારીએ કહ્યું,
“કારણ કે યંત્રએ એવું કહ્યું છે.”
દિવ્યાએ ફરી પૂછ્યું,
“પણ તમે શું વિચારો છો?”
વેપારી થોડા સમય માટે શાંત થઈ ગયો. ઘણા વર્ષો પછી કદાચ કોઈએ તેને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો.
દિવ્યાએ રાજ્યમાં એક નવી રમત શરૂ કરી. તેણે તેનું નામ રાખ્યું – “મનની આઝાદી”.
આ રમતમાં દરેક વ્યક્તિએ પોતાના મનનો એક વિચાર બોલવાનો હતો. કોઈપણ વિચાર ખોટો કે સાચો ગણાતો નહોતો.
શરૂઆતમાં લોકો ડરતા હતા. તેઓ વિચારતા કે જો યંત્રને ખબર પડશે તો શું થશે. પરંતુ ધીમે ધીમે કેટલાક બહાદુર લોકો આગળ આવ્યા.
એક બાળક બોલ્યું,
“મને લાગે છે કે મને પોતે નક્કી કરવું જોઈએ કે મને શું શીખવું છે.”
એક વૃદ્ધ બોલ્યા,
“મને લાગે છે કે માણસને પ્રશ્ન પૂછવાનો અધિકાર હોવો જોઈએ.”
જ્યારે લોકો પોતાના વિચારો બોલવા લાગ્યા, ત્યારે એક અજબ ઘટના થઈ. યંત્રની અસર ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગી.
કારણ કે યંત્ર માત્ર એવા મનને જ કાબૂમાં લઈ શકતું હતું જે મન વિચારવાનું બંધ કરી દે.
દિવ્યા અને તેના મિત્રોએ આખા રાજ્યમાં આ રમત ફેલાવી. દરેક ગામમાં લોકો ભેગા થઈને પોતાના વિચારો શેર કરવા લાગ્યા.
થોડા સમય પછી આખું રાજ્ય બદલાઈ ગયું. લોકો ફરીથી હસવા લાગ્યા, ચર્ચા કરવા લાગ્યા અને નવા વિચારો લાવવા લાગ્યા.
આખરે એક દિવસ એવો આવ્યો જ્યારે “મનવશ” યંત્ર સંપૂર્ણ રીતે બંધ થઈ ગયું. કારણ કે હવે કોઈનું મન તેના કાબૂમાં નહોતું.
દુનિયાએ આ ઘટનામાંથી એક મોટો પાઠ શીખ્યો.
સૌથી મોટી શક્તિ કોઈ યંત્રમાં નથી. સૌથી મોટી શક્તિ માણસના સ્વતંત્ર મનમાં છે.
રાજકુમારી દિવ્યા પછીથી દુનિયાભરમાં ફરી. તે લોકો ને એક જ વાત શીખવાડતી:
“તમારા મનને ક્યારેય બંધક ન બનાવો. કારણ કે જે માણસ પોતે વિચારે છે, તે જ સાચે સ્વતંત્ર છે.”
અને એ દિવસથી સુવિચારપુર માત્ર એક રાજ્ય નહોતું, પરંતુ સ્વતંત્ર વિચારનું પ્રતિક બની ગયું.
