અમૃતલાલ માત્ર એક બિલ્ડર નહોતા, તેઓ આખા રાજ્યના રિયલ એસ્ટેટ કિંગ અને વહીવટી તંત્રના અદ્રશ્ય સૂત્રધાર હતા. તેમનું મનોવિજ્ઞાન એક ખાસ સિદ્ધાંત પર ચાલતું: "દુનિયામાં માણસની કોઈ કિંમત નથી હોતી, કિંમત માત્ર એ માણસ જે જમીન પર ઊભો છે એ લોકેશનની હોય છે." તેમના માટે જમીન એ માત્ર માટીનો ટુકડો નહોતો, પણ પાવર (સત્તા)નું સૌથી મોટું પ્રતીક હતું. નાનપણમાં ગરીબી જોઈ ચૂકેલા અમૃતલાલના મનમાં એક ભારે અસલામતી ઘર કરી ગઈ હતી. તેમને લાગતું કે જેટલી વધુ જમીન તેમની પાસે હશે, એટલા જ તેઓ સુરક્ષિત અને શક્તિશાળી રહેશે. આ અસલામતી જ સમય જતાં એક હિંસક લોભમાં બદલાઈ ગઈ હતી.
અમૃતલાલની ઓફિસમાં મંત્રીઓ, કલેક્ટરો અને પોલીસ વડાઓ લાઈન લગાવતા. આગામી સમયમાં કયા વિસ્તારમાં હાઈવે બનવાનો છે કે ક્યાં નવું એરપોર્ટ આવવાનું છે, તેની ગુપ્ત માહિતી સત્તાવાર જાહેરાત પહેલાં જ અમૃતલાલના ટેબલ પર પહોંચી જતી.
આ વખતે તેમનો ડોળો શહેરની પૂર્વ પટ્ટીમાં આવેલા 'હરિપુરા' ગામની કરોડોની કિંમતની ગૌચર અને ખેતીની જમીન પર હતો. ત્યાં એક મોટો ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોરિડોર મંજૂર થવાનો હતો. અમૃતલાલે સ્થાનિક ધારાસભ્ય અને ગૃહમંત્રીના ખાસ માણસ, દિગ્વિજય સિંહ સાથે મળીને એક માસ્ટર પ્લાન બનાવ્યો. ધારાસભ્યને આગામી ચૂંટણીનું ફંડ જોઈતું હતું અને અમૃતલાલને જમીન.
હરિપુરાના નાના ખેડૂતો પોતાની માતૃભૂમિ છોડવા તૈયાર નહોતા. અમૃતલાલે મનોવૈજ્ઞાનિક રમત શરૂ કરી. પહેલા 'દામ' આપ્યા—બજાર ભાવ કરતાં થોડા વધારે પૈસાની લાલચ આપી. જે ન માન્યા તેના પર 'ભેદ' વાપર્યો—ગામમાં અંદરોઅંદર ઝઘડા કરાવ્યા, જમીનના વારસદારો વચ્ચે કેસ કરાવ્યા. અને જે છેલ્લે સુધી અડીખમ રહ્યા, ત્યાં 'દંડ' શરૂ થયો.
રાતોરાત ગુંડાઓ મોકલી ખેતરોના પાક સળગાવી દેવાયા. ખેડૂતો પોલીસ સ્ટેશને ગયા તો પોલીસે કેસ લેવાની ના પાડી દીધી, કારણ કે પોલીસના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અમૃતલાલના પે-રોલ પર હતા. એક વયોવૃદ્ધ ખેડૂત, સોમાબાપાએ જ્યારે અમૃતલાલની ઓફિસે આવીને કહ્યું, "બાપજી, આ જમીન અમારી મા છે, એને ના છીનવો," ત્યારે અમૃતલાલે ક્રૂર હાસ્ય સાથે સિગારેટનો ધુમાડો હવામાં છોડતા કહ્યું હતું: "સોમાબાપા, માના પણ સોદા થાય છે, બસ કિંમત લગાવનારો મોટો હોવો જોઈએ."
જ્યારે બધી જમીન કબ્જે થઈ ગઈ, ત્યારે માત્ર વચલો એક મોટો ગૌચરનો ટુકડો બાકી હતો, જે સરકારી રેકોર્ડમાં વિવાદિત હતો. દિગ્વિજય સિંહે સત્તાનો દુરુપયોગ કરીને એક નવો જ વટહુકમ બહાર પડાવ્યો. તેમણે અમૃતલાલ સાથે બંધ બારણે બેઠક કરી. દિગ્વિજય સિંહ પણ અમૃતલાલની વધતી જતી સત્તાથી થોડા અંજાતા હતા, એટલે તેમણે અમૃતલાલના અહંકાર અને લોભની કસોટી કરવાનું વિચાર્યું.
દિગ્વિજય સિંહે હસતા હસતા કહ્યું, "અમૃતલાલ, આ છેલ્લો ગૌચરનો આખો પટ્ટો (જે હજારો એકરમાં ફેલાયેલો છે) તમારો થઈ શકે છે. કાલે સવારે સૂર્યોદયે આપણે હરિપુરાની સરહદે મળીશું. સૂર્ય ઉગે એટલે તમારે દોડવાનું શરૂ કરવાનું. તમે પગપાળા જેટલી જમીન કવર કરીને સૂર્યાસ્ત પહેલાં પાછા એ જ જગ્યાએ આવી જશો, એ બધી જ જમીન ફ્રીમાં તમારા નામે. સરકાર એને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન જાહેર કરી દેશે. પણ જો સૂર્યાસ્ત સુધીમાં પાછા ન આવ્યા, તો અત્યાર સુધી તમે હરિપુરામાં ખરીદેલી બધી જમીન સરકારી થઈ જશે. બોલો, મંજૂર છે?"
અમૃતલાલના મગજમાં ગણતરીઓ ચાલુ થઈ ગઈ. તેમના મનોવિજ્ઞાન પર જીતવાનો અને બધું જ હડપી લેવાનો નશો સવાર હતો. તેમણે વિચાર્યું, "મેં આખી જિંદગી લોકોને દોડાવ્યા છે, આજે મારે પોતાના માટે દોડવાનું છે. આ તો જેપોટ છે!"
બીજી સવારે બરાબર સૂર્યોદય સમયે નદી કિનારે લક્ઝરી ગાડીઓનો કાફલો ગોઠવાઈ ગયો. મંત્રી, કલેક્ટર અને બોડીગાર્ડ્સ હાજર હતા. વ્હીસલ વાગતા જ અમૃતલાલ સ્પોર્ટ્સ શૂઝ પહેરીને દોડ્યા.
શરૂઆતના એક કલાકમાં તેમણે પાંચ કિલોમીટર કાપી નાખ્યા. તેમનું મન કહી રહ્યું હતું, "બસ, હવે પાછા વળી જાઓ, આટલી જમીન પણ અબજોની છે." પણ જેમ જેમ તેઓ આગળ વધતા, તેમ તેમ સામે ફળદ્રુપ જમીન, આંબાના વાડીઓ અને ભવિષ્યનો પ્રસ્તાવિત હાઈવે દેખાતો. તેમનો લોભ તેમના વિવેક પર હાવી થઈ ગયો. તેમનું મનોવિજ્ઞાન તેમને સતત ઉશ્કેરી રહ્યું હતું: "જો તું અત્યારે પાછો વળી જઈશ, તો તું કાયર ગણાઈશ. તારી ક્ષમતા આનાથી વધુ છે. તું આખો હાઈવે બેલ્ટ તારા નામે કરી શકે છે."
બપોરના બે વાગ્યા. કાળઝાળ ગરમી હતી. અમૃતલાલનું ૫૫ વર્ષનું શરીર હવે બળવો કરી રહ્યું હતું. શ્વાસ ધમણની જેમ ચાલતો હતો. પણ તેમનો અહંકાર ચીસો પાડતો હતો: "કરોડોના સામ્રાજ્યનો રાજા એક દિવસની દોડમાં હારી ન શકે." તેઓ આગળ ને આગળ દોડતા રહ્યા.
જ્યારે ઘડિયાળમાં ચાર વાગ્યા, ત્યારે અમૃતલાલને ભાન થયું કે તેઓ બહુ દૂર નીકળી આવ્યા છે. સૂર્ય હવે પશ્ચિમ તરફ ઝડપથી ઢળી રહ્યો હતો. તેમણે પાછા વળવા માટે દોડવાનું શરૂ કર્યું.
હવે રમત પલટાઈ ગઈ હતી. ભય તેમના મન પર હાવી થઈ ગયો. જો તેઓ સમયસર ન પહોંચે, તો તેમનું બધું જ સામ્રાજ્ય લૂંટાઈ જવાનું હતું. તેમનું હૃદય જોરજોરથી ધબકતું હતું. પગમાં ગોટલા ચડી ગયા હતા. રસ્તામાં તેમને સોમાબાપાનો ચહેરો યાદ આવ્યો, ખેડૂતોની હાય યાદ આવી, પણ અત્યારે બધું જ ધૂંધળું હતું. માત્ર સામે દેખાતી ફિનિશિંગ લાઇન જ તેમનું લક્ષ્ય હતું.
નદી કિનારે ઉભેલા નેતાઓ અને અધિકારીઓ દૂરબીનથી જોઈ રહ્યા હતા. સૂર્યની લાલ કિરણો આથમવાની તૈયારીમાં હતી. અમૃતલાલ સો મીટર દૂર હતા... પચાસ મીટર... તેમનું શરીર સાથ છોડી રહ્યું હતું, આંખે અંધારા આવી રહ્યા હતા. સૂર્યની છેલ્લી કિરણ ક્ષિતિજમાં ડૂબી, બરાબર એ જ સેકન્ડે અમૃતલાલે વિજયી ચીસ પાડીને ફિનિશિંગ લાઇન પર લાંબી છલાંગ લગાવી અને જમીન પર પટકાયા.
દિગ્વિજય સિંહ અને બોડીગાર્ડ્સ દોડીને નજીક આવ્યા. દિગ્વિજય સિંહે હસીને કહ્યું, "વાહ અમૃતલાલ! તમે તો કમાલ કરી દીધી! આખી જમીન તમારી..."
પણ અમૃતલાલ હલ્યા નહીં. તેમના મોંમાંથી લોહીનો કૂંળો નીકળ્યો હતો. અતિશય સ્ટ્રેસ, થાક અને હાર્ટ એટેકના કારણે તેમનો જીવ નીકળી ગયો હતો. કરોડોની જમીન જીતનાર માણસ પથ્થર બની ચૂક્યો હતો.
ત્યાં જ બાજુમાં ઉભેલા સોમાબાપાએ લાકડીના ટેકે આગળ આવીને નકામી થઈ ગયેલી અબજોની જમીન તરફ જોયું, પછી અમૃતલાલના શબ તરફ જોયું અને શાંતિથી બોલ્યા: "બહુ દોડ્યા અમૃતલાલ... પણ આ માટીનો નિયમ છે, તું એને જેટલી દબાવીશ, અંતે એ તને એટલી જ ઊંડી દબાવી દેશે."
બીજા દિવસે, એ જ હરિપુરાની જમીન પર અમૃતલાલના અંતિમ સંસ્કાર માટે માત્ર છ ફૂટ લાંબો ખાડો ખોદવામાં આવ્યો. અબજોની જમીન હડપનાર માફિયાને કાયમ માટે પોઢવા માટે એટલી જ જમીન જરૂર પડી .
