🛒☕ પ્રકરણ ૪૪: કરિયાણાની દુકાને ખાંડનો કકળાટ, ઈથેનોલની માયાજાળ અને રોહનનું ઓટો-જ્ઞાન!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"માણસની ભૂખ સંતોષવા માટે વપરાતી શેરડી, મકાઈ અને ચોખા હવે ગાડીઓના પેટ ભરવા માટે વપરાય છે! રસોડાની ખાંડ મોંઘી થઈને સીધી સાયલેન્સરમાંથી ધુમાડો બનીને ઊડી જાય, એ જ આજના સમયની સૌથી મોટી અજાયબી છે!"
ઓગસ્ટ માસની એક તાજી સવારે આનંદનગર સોસાયટીના ગેટ પાસે આવેલી 'કિરાણા સ્ટોર' પર સામાન્ય દિવસો કરતાં વધુ ભીડ જામી હતી.
સિનિયર સિટિઝન ગ્રુપના વડા માણેક લાલ, નિવૃત્ત એન્જિનિયર રૂસ્તમ દારૂવાલા અને ભટ્ટજી, મનોહર જોશી સવારની મોર્નિંગ વૉક પૂરી કરીને મહિનાનું કરિયાણું અને પૂજાની સામગ્રી લેવા દુકાને પહોંચ્યા હતા.
માણેક લાલે મગનલાલને કહ્યું, "પાંચ કિલો ખાંડ અને બે કિલો દેશી ગોળ જોખી આપો તો!"
મગનલાલ કેલ્ક્યુલેટરમાં હિસાબ કરતાં કહ્યું, "માણેકકાકા, ખાંડના ૬૭ રૂપિયા કિલો અને ગોળના ૬૫ રૂપિયા કિલો થશે!"
આ સાંભળીને માણેક લાલના હાથમાંથી લાકડી સહેજ સરકી ગઈ અને આંખો ચશ્માની ઉપર થઈ ગઈ! "અરે મગનલાલ! આ શું લૂંટ ચલાવી છે? ત્રણ મહિના પહેલાં તો ખાંડ ૪૮ રૂપિયા હતી અને ગોળ ૫૦ રૂપિયે કિલો હતો. આટલો બધો ભાવવધારો કેમ ઝીંકી દીધો?"
મનોહર જોશીએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી, "અરે ભાઈ, અત્યારે શ્રાવણ મહિનો ચાલે છે, સામે ગણેશોત્સવ અને દિવાળીના તહેવારો આવે છે. લાડુ અને મોદક બનાવવા ખાંડ તો જોઈએ ને! આટલા ભાવ કેમ વધ્યા?"
મગનલાલે દુકાનના કાઉન્ટર પર પડેલું આજનું અખબાર આગળ ધરીને કહ્યું, "કાકા, આમાં અમારો કોઈ વાંક નથી! જરા આજના સમાચાર વાંચો. મોટા અક્ષરે લખ્યું છે: '૨૫ લાખ ટન ખાંડ બને એટલી શેરડી ઈથેનોલમાં વપરાઈ; ખાંડ ૪૦% મોંઘી!' ત્રણ જ મહિનામાં ખાંડ ૪૦% અને ગોળ ૨૫% મોંઘો થઈ ગયો છે. મકાઈનો લોટ અને ઢોસાના ચોખા પણ ૧૫-૧૬% મોંઘા થઈ ગયા છે!"
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં અખબાર હાથમાં લીધું અને વાંચવા લાગ્યા, "પરવરદિગાર! આ રિપોર્ટ કહે છે કે દેશમાં ૭૨૦ કરોડ લિટર ઈથેનોલ બનાવવા માટે ૧.૩૩ કરોડ ટન અનાજ અને ૩૪ લાખ ટન શેરડી વપરાઈ ગઈ! સરકાર પેટ્રોલમાં ૨૦% ઈથેનોલ (E20) ભેળવવા માંગે છે, એટલે ખાંડની મિલોએ બધી શેરડી અને શિરો ઈથેનોલ બનાવવામાં વાપરી નાખ્યો. આના લીધે હવે ૯ વર્ષ પછી દેશે ખાંડની આયાત કરવી પડે એવી સ્થિતિ આવી ગઈ છે!"
માણેક લાલે કટાક્ષ કરતાં કહ્યું, "વાહ ભાઈ વાહ! માણસ ચામાં ખાંડ ઓછી નાખે તો ચાલે, પણ ગાડીઓને હવે શેરડીનો રસ પીવડાવવો પડે છે! ઢોરનો ખોળ અને પશુ આહાર પણ ૧૦% મોંઘો થયો એટલે દૂધના ભાવ પણ વધશે!"
બરાબર એ જ સમયે, પોતાની બાઇક લઈને સોસાયટીના ગેટમાંથી બહાર નીકળી રહેલા રોહન દેશમુખ પર માણેક લાલની નજર પડી.
માણેક લાલે લાકડી ઊંચી કરીને બૂમ પાડી, "એ રોહન બેટા! ઊભો રહે જરા, અહીં આવ તો ખરો!"
રોહને બાઇક સાઈડમાં સ્ટેન્ડ પર મૂકી, હેલ્મેટ ઉતારીને સ્માઈલ આપી, "જય શ્રી કૃષ્ણ માણેકકાકા! કેમ સવાર-સવારમાં કરિયાણાની દુકાને આખી પંચાયત જમાવી છે?"
માણેક લાલે અખબાર રોહનના હાથમાં આપતાં કહ્યું, "રોહન, તું ઓટોમોબાઈલ અને ટેકનોલોજીનો જાણકાર છે ને! આ જો, આખો દેશ આપણી ચાની ખાંડ અને મકાઈ ગાડીઓના પેટ્રોલમાં હોમી રહ્યો છે. આ E20 (૨૦% ઈથેનોલવાળું પેટ્રોલ) થી ગાડીઓને શું ફાયદો થાય છે અને વાહનો પર એની કેવી અસર પડે છે? જરા અમને દેશી ભાષામાં સમજાવ!"
રોહને અખબારનો અહેવાલ જોયો અને વિગતવાર સરળ શબ્દોમાં સમજાવવાનું શરૂ કર્યું:
"જુઓ માણેકકાકા અને રૂસ્તમ અંકલ! સરકારનો ઈરાદો એવો છે કે વિદેશથી જે લાખો કરોડોનું ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) મંગાવવું પડે છે તે ઘટે અને દેશના ખેડૂતોને શેરડી-મકાઈના સારા ભાવ મળે. એટલે પેટ્રોલમાં ૨૦% ઈથેનોલ ભેળવીને 'E20 પેટ્રોલ' બનાવવામાં આવે છે. આનાથી ગાડીઓમાંથી નીકળતો ધુમાડો અને કાર્બન ઓછો થાય છે."
"પણ ગાડીના એન્જિનનું શું રોહન?" રૂસ્તમજીએ પૂછ્યું.
રોહને ટેકનિકલ સત્ય જણાવતાં કહ્યું, "અંકલ, આના બે પાસાં છે:
૧. નવા વાહનો (BS-6 ફેઝ ૨): જે ૨૦૨૩ પછી બનેલા નવા વાહનો છે, તેમના એન્જિન, રબર પાઈપ્સ અને ફ્યુઅલ સિસ્ટમ E20 પેટ્રોલને અનુકૂળ (Compatible) બનાવવામાં આવ્યા છે, એટલે એમને કોઈ મોટું નુકસાન થતું નથી.
૨. જૂના વાહનો પર જોખમ: જે જૂની ગાડીઓ કે સ્કૂટર છે, તેમાં જો ૨૦% ઈથેનોલવાળું પેટ્રોલ નાખવામાં આવે તો ઈથેનોલ ભેજ (Moisture) પકડે છે. આના લીધે જૂની ગાડીઓના ફ્યુઅલ ટેન્કમાં કાટ લાગવો, કાર્બ્યુરેટર અને રબરના વાલ્વ ઝડપથી ખવાઈ જવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
૩. માઈલેજમાં ઘટાડો: ઈથેનોલની એનર્જી ડેન્સિટી પેટ્રોલ કરતાં ઓછી હોય છે, જેના કારણે ગાડીના એવરેજ માઈલેજમાં ૩ થી ૬ ટકા જેટલો નજીવો ઘટાડો જોવા મળે છે!"
મનોહર જોશીએ હસીને કહ્યું, "એટલે ટૂંકમાં, આપણું માઈલેજ પણ ઘટશે અને ઘરમાં લાડુ બનાવવા માટે ખાંડ પણ મોંઘી મળશે!"
રોહને હસતાં-હસતાં કહ્યું, "જોશીકાકા, ટેકનોલોજી અને પર્યાવરણના સુધારા પાછળ સામાન્ય ગ્રાહકે થોડી કિંમત તો ચૂકવવી જ પડે છે. પણ સરકાર હવે એપ્રિલ ૨૦૨૭થી નવી પોલિસી લાવી રહી છે જેથી હાઈબ્રિડ અને ઇલેક્ટ્રિક ગાડીઓ સસ્તી થશે, ત્યારે આ ઈંધણની માથાકૂટ ઓછી થશે."
માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર ટેકવીને સ્મિત આપ્યું, "વાહ રોહન! તેં તો ખાંડના ભાવથી લઈને એન્જિનના પિસ્ટન સુધીનું આખું સાયન્સ બે મિનિટમાં સમજાવી દીધું. હવે અમે ઘરે જઈને વસંતી બાને કહીશું કે આ વખતે ગણેશોત્સવના લાડુમાં ખાંડ ઓછી નાખજો, કારણ કે બાકીની ખાંડ આપણી ગાડીઓ પી ગઈ છે!"
આ સાંભળીને છગનભાઈ દુકાનદાર, રૂસ્તમજી, જોશીકાકા અને રોહન બધા જ ખડખડાટ હસી પડ્યા.
કરિયાણાની દુકાને શરૂ થયેલી ખાંડની આ ચર્ચા આનંદનગરના વડીલોના જ્ઞાન અને હાસ્ય સાથે આખા દિવસનો રસપ્રદ વિષય બની ગઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"દેશ આગળ વધે અને પ્રદૂષણ ઘટે એ સારી વાત છે, પણ જ્યારે ગાડીના એન્જિનને ઠંડુ રાખવા માટે માણસના રસોડાનું બજેટ ગરમ થઈ જાય ત્યારે સામાન્ય નાગરિક મુંઝાઈ જાય છે! શેરડીમાંથી ખાંડ બને કે ઈથેનોલ, અંતે તો એ ધરતી માતાની જ દેન છે. વિજ્ઞાન અને અર્થતંત્ર ગમે તેટલી નવી પોલિસીઓ લાવે, પણ સાચો વિકાસ એ જ કહેવાય જ્યાં ગાડીનું ટાંકી પણ ભરાય અને ગરીબના ઘરની ચા પણ મીઠી રહે. આનંદનગરમાં રસોડાના બજેટથી લઈને દેશના અર્થતંત્ર સુધીની ચર્ચા જ આપણી સોસાયટીની ખરી જાગૃતિ છે!"
