🧹🧾 પ્રકરણ ૮૩: દિવાળીની સફાઈ, ટીનીયાની 'બિઝનેસ ડીલ' અને અંજુ-વસંતી બાનું અનોખું બિલ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"દિવાળી આવતાં જ ઘરમાં સફાઈના શ્રીગણેશ થાય છે, પણ આજની પેઢી ઘરના કામને પણ બિઝનેસ સમજી બેસે છે! પરિવાર પ્રેમ અને ત્યાગથી ચાલે છે સાહેબ, ત્યાં જો શરતો અને વળતર મુકાવા લાગે, તો મા-બાપ જો પોતાનો હિસાબ માંડે તો જિંદગી આખી ખૂટી પડે!"
દશેરા અને શરદ પૂનમ પૂર્ણ થતાં જ આનંદનગર સોસાયટીમાં દિવાળીની આગોતરી તૈયારીઓ અને ઘરોની સફાઈનો માહોલ જામ્યો હતો. દરેક ફ્લેટની બારીઓમાંથી ધૂળ ખંખેરાતી દેખાતી હતી અને ટેરેસ પર ગાદલાં તડકે સુકાતાં હતાં.
બી-બ્લોકના ફ્લેટ નંબર ૨૦૪માં પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા અને અંજુ મહેતાના ઘરમાં પણ વાર્ષિક સફાઈ અભિયાન શરૂ થયું હતું. અંજુ મહેતાએ માથે દુપટ્ટો બાંધીને પોતાના આઠ વર્ષના તોફાની દીકરા રુદ્ર ઉર્ફે ટીનીયાના રૂમ તરફ નજર કરી. રૂમમાં રમકડાં, કલર બોક્સ, જૂની નોટબુકો અને કપડાં અસ્તવ્યસ્ત વેરણછેરણ પડ્યા હતા.
અંજુ મહેતાએ હાથમાં ઝાડુ પકડાવતાં કહ્યું, "રુદ્ર! ચાલ જલ્દી, દિવાળી નજીક આવે છે. તારા આ રૂમનું બધું જાળું-ધૂળ સાફ કર, રમકડાં વ્યવસ્થિત ગોઠવ અને બુક્સ કબાટમાં મૂક."
પરંતુ આજના આધુનિક વિચારવાળા ટીનીયાએ તરત જ હાથ પાછળ કરી લીધા. તેણે ચહેરા પર સ્માર્ટ એક્સપ્રેશન લાવીને કહ્યું, "નો મમ્મી, નો ફ્રી વર્ક! હું આટલું મોટું કામ મફતમાં નહીં કરું. મારી એક કલાકની મહેનતના ઓછામાં ઓછા પાંચસો રૂપિયા થાય! જો તમે મને ૫૦૦ રૂપિયા આપો અને સાંજે પીઝા મંગાવી આપો, તો જ હું રૂમ સાફ કરીશ. ધીસ ઇઝ માય બિઝનેસ ડીલ!"
અંજુ મહેતા સ્તબ્ધ થઈ ગયાં. તેમણે હસીને કહ્યું, "અરે વાહ ભાઈ! પોતાના જ ઘરનું કામ કરવાના પૈસા?"
"હા, મારી સ્કૂલના ફ્રેન્ડ્સ કહેતા હતા કે ઘરમાં કચરો વાળવાના અને સફાઈ કરવાના પોકેટ મની મળે. જો પૈસા ન આપવા હોય તો હું રૂમ સાફ નહીં કરું!" ટીનીયો પલંગ પર પગ લટકાવીને મોબાઈલમાં વીડિયો ગેમ રમવા બેસી ગયો.
અંજુ મહેતાને થયું કે આ છોકરાને ઠપકો આપવા કરતાં કોઈ એવો અનોખો પાઠ ભણાવવો જોઈએ જેથી એને જીવનભર પરિવારના મૂલ્યો યાદ રહે. બરાબર એ જ વખતે પાડોશમાંથી વડીલ વસંતી બા હાથમાં પ્રસાદની વાટકી લઈને મહેતા પરિવારના ઘરમાં પધાર્યાં.
અંજુ મહેતાએ વસંતી બાને ટીનીયાની આ શરતો અને બિઝનેસ ડીલની વાત કહી.
વસંતી બાએ હસીને ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું, "અંજુ વહુ, આ આજની નવી પેઢી દરેક બાબતમાં નફો-નુકસાન શોધવા લાગી છે. એને વઢવાથી કંઈ નહીં વળે. તું કાગળ અને પેન લાવ, આજે આપણે આ વેપારી બાબુને એની જ ભાષામાં એવો હિસાબ આપીએ કે એના તમામ સરવાળા-બાદબાકી સીધા થઈ જાય!"
અંજુ મહેતા અને વસંતી બાએ મળીને એક સુંદર, કલાત્મક અને ચોક્કસ આંકડાઓવાળું 'સ્પેશિયલ ઇન્વોઇસ' (બિલ) તૈયાર કર્યું.
સાંજે ગાર્ડન અને ક્લબ હાઉસ બહાર સોસાયટીના વડીલો અને બાળકો ભેગા થયા હતા. માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, કેશવ ભટ્ટ, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને બાળકોમાં આર્શવ, આરવ, વિવાન, કાવ્યા, ઓમ, શોર્ય, ક્રિશ અને આન્યા બેઠા હતા.
અંજુ મહેતા અને વસંતી બાએ ટીનીયાને બોલાવ્યો.
અંજુબેને ટીનીયાના હાથમાં એક કવર આપતાં કહ્યું, "લે બેટા રુદ્ર, તારું ૫૦૦ રૂપિયાનું બિલ તો મંજૂર છે, પણ તેં બિઝનેસ શરૂ કર્યો છે એટલે અમારે પણ અમારો હિસાબ સાફ કરવો પડે ને! આ તારા જન્મથી લઈને આજ સુધીનું અમારું બિલ છે, જરા વાંચ તો ખરો!"
ટીનીયાએ ઉત્સાહથી કાગળ ખોલ્યો, પણ જેમ જેમ વાંચતો ગયો તેમ તેમ તેની આંખો પહોળી થતી ગઈ.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પૂછ્યું, "અરે બાવા, એમાં શું લખ્યું છે? જરા મોટેથી વાંચ તો ખરા!"
ટીનીયાએ ધ્રૂજતા અવાજે વાંચવાનું શરૂ કર્યું:
૧. નવ મહિના ગર્ભમાં સાચવવાનું અને રાત-દિવસ જાગીને સંભાળ રાખવાનું ભાડું: ₹૦.૦૦ (મફત/પ્રેમ)
૨. આઠ વર્ષ સુધી રોજ સવારે ભાવતાં ભોજન, નાસ્તો અને દૂધ બનાવી આપવાનો શેફ ચાર્જ: ₹૦.૦૦ (પ્રેમ)
૩. તાવ-શરદી વખતે આખી રાત માથે બરફના પોતા મૂકીને ઉજાગરા કરવાની નર્સિંગ ફી: ₹૦.૦૦ (વાત્સલ્ય)
૪. રમકડાં, સ્કૂલ બેગ, સાયકલ અને મનપસંદ કપડાં લાવી આપવાનો સર્વિસ ચાર્જ:₹૦.૦૦ (પિતાનો સ્નેહ)
૫. તારી ભૂલો માફ કરીને ગળે લગાવવાનો ચાર્જ: ₹૦.૦૦ (અસીમ આશીર્વાદ)
કુલ બાકી લેણું:માત્ર તમારો સાચો પ્રેમ, આદર અને ઘરમાં સાથ-સહકાર!
આ વાંચીને ટીનીયાના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો.
વસંતી બાએ ટીનીયાને પાસે બોલાવીને સ્નેહથી ગાલ પર હાથ ફેરવ્યો:
"દીકરા રુદ્ર, જે ઘરમાં આપણે રહીએ છીએ એ કોઈ હોટેલ કે દુકાન નથી. પરિવાર એ સંબંધોથી ચાલે છે, સોદાબાજીથી નહીં. તારી મમ્મી અને પપ્પા જો તારી પાસેથી દરેક સેવાનો હિસાબ માંગવા બેસે, તો આખી જિંદગી કમાઈને પણ તું એમનું ઋણ નહીં ચૂકવી શકે!
ઘર આપણું છે, તો ઘરની સફાઈ અને મા-બાપને મદદ કરવી એ આપણી ફરજ અને પ્રેમ છે, એ કોઈ ઉપકાર નથી બેટા. પરિશ્રમ કરવો એ સંસ્કાર છે, અને પોતાના હાથે કામ કરવામાં ગૌરવ હોવું જોઈએ."
માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર ટેકવતાં કહ્યું, "શાબાશ વસંતી બા! જે પરિવારમાં બાળકો કામના બદલામાં પૈસા માંગતા થઈ જાય, એ પરિવારમાં લાગણીઓ સુકાઈ જાય છે. ઘરના કામમાં હાથ બટાવવો એ તો દરેક દીકરા-દીકરીનો ધર્મ છે."
આર્શવ, વિવાન અને આન્યાએ પણ કહ્યું, "હા રુદ્ર, અમે બધા પણ અમારા ઘરમાં મમ્મી-પપ્પાને દિવાળીની સફાઈમાં કોઈપણ શરત વગર મદદ કરીએ છીએ!"
આ સાંભળીને ટીનીયાની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ ગયા. તેને પોતાની ભૂલ અને બાલિશ જીદ સમજાઈ ગઈ.
તેણે ૫૦૦ રૂપિયાની માંગણીવાળો કાગળ ફાડી નાખ્યો અને દોડીને પોતાની મમ્મી અંજુ મહેતાને વળગી પડ્યો:
"મમ્મી, મને માફ કરી દો! હું બહુ સ્વાર્થી બની ગયો હતો. હવેથી હું ક્યારેય ઘરના કામ માટે પૈસા નહીં માંગું. હું હમણાં જ જઈને મારો આખો રૂમ એકદમ ચોખ્ખો ચણાક કરી દઉં છું!"
આ દ્રશ્ય જોઈને ક્લબ હાઉસમાં ઉપસ્થિત તમામ વડીલો અને બાળકોના ચહેરા પર સ્મિત રેલાઈ ગયું. રૂસ્તમ દારૂવાલાએ ખડખડાટ હસતાં કહ્યું, "પરવરદિગાર! વસંતી બાનું આ ઝીરો રૂપિયાવાળું બિલ તો સો ટકા કામ કરી ગયું બાવા!"
સાંજે અંજુ મહેતાએ ટીનીયાના રૂમની ચમકતી સફાઈ જોઈને તેને પ્રેમથી વહાલ કર્યું અને આખી આનંદ ગૅંગ માટે ગરમાગરમ સમોસા અને જલેબી બનાવી આપ્યા. આનંદનગરમાં દિવાળીની સફાઈની સાથે સંબંધોની ગૂંચવણ પણ પ્રેમથી સાફ થઈ ગઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"સંસારમાં દરેક વસ્તુની કિંમત આંકી શકાય છે સાહેબ, પણ માતા-પિતાના પ્રેમ અને ત્યાગનું કોઈ મૂલ્ય નથી હોતું! આજના ભૌતિકવાદી યુગમાં બાળકો જ્યારે ઘરના નાના કામમાં પણ વળતર શોધવા લાગે, ત્યારે એમને પૈસાથી નહીં પણ પ્રેમ અને અહેસાસથી સંસ્કાર આપવા પડે છે. અંજુ અને વસંતી બાએ આજે ટીનીયાને જે અનોખી રીતે જીવનમૂલ્યો સમજાવ્યા, એ દરેક પરિવાર માટે એક દર્પણ સમાન છે. પરિવાર એ નફા-નુકસાનની પેઢી નથી, પણ એકબીજા માટે ઘસાઈ છૂટવાની પવિત્ર શાળા છે. દિવાળીની સફાઈ માત્ર ઘરના ખૂણાઓમાંથી જાળાં કાઢવા માટે નથી, પણ મનમાંથી સ્વાર્થ અને અહંકાર દૂર કરીને નિઃસ્વાર્થ સેવાનો દીવો પ્રગટાવવાનો અવસર છે!"
