💡🚗 પ્રકરણ ૮૯: દિવાળી સફાઈ વચ્ચે એન્જિનિયરિંગનો પાવર, V2G ટેકનોલોજી અને દેવાંશ જોશીનું ગ્રીન વિઝન!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"એન્જિનિયર ઘરમાં ઝાડુ પકડે ત્યારે પણ એનું દિમાગ લોજિક અને સર્કિટ્સમાં જ દોડતું હોય છે! પણ ખરી કમાલ તો ત્યારે થાય જ્યારે ઘરના આંગણે પાર્ક થયેલી ગાડી માત્ર રસ્તા પર દોડવાને બદલે આખા ઘરને અજવાળતી થઈ જાય. વિજ્ઞાન જ્યારે પર્યાવરણ અને બચતનો સાચો સેતુ બને, ત્યારે જ સાચી દિવાળી ઉજવાય છે!"
દિવાળીને હવે ગણતરીના દિવસો બાકી હતા અને આનંદનગર સોસાયટીના એ-બ્લોકના ફ્લેટ નંબર ૨૦૧માં આઈટી પ્રોજેક્ટ મેનેજર દેવાંશ જોશી અને તેમની પત્ની પૂજા જોશી વચ્ચે વાર્ષિક 'દિવાળી મિશન ક્લીનિંગ' પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું હતું.
દેવાંશના માથે રૂમાલ બંધાયેલો હતો અને હાથમાં વેક્યુમ ક્લીનર હતું. પૂજા કિચનના કેબિનેટ્સ લૂછતાં-લૂછતાં બોલી રહી હતી, "દેવાંશ, આ પંખા અને બારીઓની ગ્રીલ જરા સરખી સાફ કરો ને! તમે આખો દિવસ લેપટોપ પર કોડિંગ અને પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટની વાતો કરો છો, પણ ઘરમાં એક નાનકડું ઝાડુ ફેરવવામાંય તમારું એન્જિનિયરિંગ થાકી જાય છે!"
દેવાંશે હસીને વેક્યુમ ક્લીનરનું બટન દબાવતાં કહ્યું, "પૂજા, તને ખબર નથી કે સાચો એન્જિનિયર એ છે જે ઓછામાં ઓછી મહેનતે વધુમાં વધુ આઉટપુટ આપે! હું અત્યારે સફાઈ નથી કરી રહ્યો, પણ ધૂળના કણોનું યોગ્ય વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ કરી રહ્યો છું!"
બરાબર એ જ વખતે—‘ફટ્ટ...’ અવાજ સાથે સોસાયટીનો મેઇન પાવર કટ થઈ ગયો! વેક્યુમ ક્લીનર બંધ પડી ગયું અને ઘરમાં અંધારપટ અને બફારો છવાઈ ગયો.
પૂજાએ હાથમાંથી પોતાનું કપડું પછાડીને કહ્યું, "લ્યો કરો વાત! આ દિવાળીના ટાણે જ લાઇટ જવાની હતી? હવે તમારું એન્જિનિયરિંગ શું કરી શકે એ બતાવો તો માનું!"
દેવાંશે તરત જ હોલના સોફા પર પડેલું આજનું તાજું અખબાર હાથમાં લીધું. તેણે અખબારના 'પરિવર્તનના સમાચાર' કોલમ પર આંગળી મૂકીને પૂજાને સ્મિત સાથે કહ્યું:
"પૂજા, તું પૂછે છે ને કે એન્જિનિયર શું કરી શકે? તો આ વાંચ! 'IIT બોમ્બેનો પ્રયોગ: દેશમાં પહેલીવાર ઈવી (EV) થી વીજળી સપ્લાય થશે, કેરળથી શરૂઆત!'"
પૂજાએ આશ્ચર્યથી ચશ્મા સરખા કર્યા, "ઇલેક્ટ્રિક કારથી વીજળી સપ્લાય થશે? મતલબ કારથી ઘરની લાઇટો ચાલશે?"
દેવાંશે ટેકનિકલ ઉત્સાહથી સમજાવ્યું:
"બિલકુલ! આ કોઈ કાલ્પનિક વાર્તા નથી, પણ આઈઆઈટી બોમ્બેની ગ્રીડ ઇન્ટિગ્રેશન લેબના પ્રોફેસર ઝાકિર હુસૈન રાથર અને તેમની ટીમે કરેલી અદ્ભુત ક્રાંતિ છે!
તેમણે કેમ્પસમાં પૂરા ત્રણ વર્ષ સુધી સતત સફળ પ્રયોગો કર્યા. દિવસ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રિક કાર (EV) સોલાર પેનલથી ચાર્જ થાય અને રાત્રે જ્યારે વીજળીની જરૂર હોય, ત્યારે એ જ કારની બેટરી પ્રોફેસરના ઘરમાં વીજળી સપ્લાય કરે!
આ ટેકનોલોજીને V2H (વ્હીકલ ટુ હોમ) અને V2G (વ્હીકલ ટુ ગ્રીડ) કહેવાય છે!
આ ટેકનોલોજીએ ઘરના તમામ ઉપકરણો—ફ્રિજ, ટીવી, પંખા અને એસી સુદ્ધાંનો લોડ ઉપાડી લીધો અને પ્રોફેસરના વીજળીના બિલમાં આશરે ૩૦% નો સીધો ઘટાડો થયો!
અને સૌથી મોટી વાત, કેરળ સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી બોર્ડે આઈઆઈટી બોમ્બે સાથે જુલાઈ ૨૦૨૫માં એમઓયુ (MoU) સાઇન કર્યા હતા અને હવે કેરળમાં ૧૦૦થી વધુ ઈવીને V2G માં કન્વર્ટ કરીને પાયલટ પ્રોજેક્ટ તરીકે લોન્ચ કરવામાં આવી રહી છે!"
પૂજા અવાચક બનીને સાંભળી રહી હતી. તેણે કહ્યું, "વાહ! મતલબ આપણી પાર્કિંગમાં પડેલી ઇલેક્ટ્રિક કાર એ માત્ર ફરવાનું સાધન નથી, પણ આપણું ચાલતું-ફરતું પાવરહાઉસ બની શકે છે!"
દેવાંશે છાતી ગજગજ ફુલાવીને કહ્યું, "હા! આને કહેવાય એન્જિનિયરિંગનું દિમાગ. આવનારા સમયમાં ગ્રીન એનર્જી અને ક્લીન ટેકનોલોજી આખી દુનિયાનું ચિત્ર બદલી નાખશે."
પાવર કટ હોવાથી સોસાયટીના મોટાભાગના સભ્યો નીચે સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં અને ક્લબ હાઉસ બહાર લીમડાના ઓટલે પવન ખાવા ભેગા થઈ ગયા હતા.
દેવાંશ અને પૂજા પણ હાથમાં અખબાર લઈને નીચે પહોંચ્યા. ત્યાં પહેલેથી જ માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, કેશવ ભટ્ટ, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ, પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા, રોહન દેશમુખ, કાર્તિક અય્યર અને રાહુલ અગ્રવાલ બેઠા હતા.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ખડખડાટ હસીને કહ્યું, "પરવરદિગાર! દેવાંશિયા, ઘરમાંથી પૂજાએ સફાઈના બહાને બહાર કાઢી મૂક્યો કે શું બાવા?"
પૂજાએ હસતાં-હસતાં કહ્યું, "ના રૂસ્તમ અંકલ, આ તો મને એન્જિનિયરોની તાકાત સમજાવી રહ્યા હતા કે કેવી રીતે આઈઆઈટીવાળા હવે કારમાંથી ઘર ચલાવશે!"
આ સાંભળીને ઓટોમોબાઇલ એન્જિનિયર રોહન દેશમુખ અને ઈસરો સાયન્ટિસ્ટ કાર્તિક અય્યર ઉત્સુક થઈ ગયા. રોહને અખબાર હાથમાં લીધું અને અહેવાલ વાંચીને ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો:
"અરે વાહ દેવાંશ! આ V2G (Vehicle-to-Grid) ટેકનોલોજી તો ઓટોમોબાઇલ અને પાવર સેક્ટરમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે! ભારતમાં પીક અવર્સ (સાંજના સમયે) વીજળીની માંગ સૌથી વધુ હોય છે. જો લાખો ઈવી ગાડીઓ સાંજે ગ્રીડને સપોર્ટ આપે અને રાત્રે સસ્તા દરે ચાર્જ થાય, તો દેશમાં ક્યારેય બ્લેકઆઉટ જ ન થાય!"
કાર્તિક અય્યરે ઉમેર્યું, "બિલકુલ રોહન! સ્પેસ મિશન્સમાં પણ અમે રોવર અને સેટેલાઇટમાં આવી જ બાય-ડાયરેક્શનલ બેટરી સિસ્ટમ વાપરીએ છીએ. આઈઆઈટી બોમ્બે અને કેરળનો આ પાયલટ પ્રોજેક્ટ સામાન્ય નાગરિકો માટે સસ્તી અને ટકાઉ ઊર્જાનો નવો સૂર્યોદય લાવશે."
વાતચીતમાં વડીલ માણેક લાલ અને સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ પણ રસપૂર્વક જોડાયા.
હિતેશ પટેલે કહ્યું, "દેવાંશ, આપણી સોસાયટીમાં અત્યારે જ પાંચ-છ પરિવારો પાસે ઈવી કાર છે. શું આપણે આનંદનગરમાં પણ સોલાર રૂફટોપ સાથે આવી V2H કે V2G સિસ્ટમ બેસાડી શકીએ?"
દેવાંશે વિગતવાર પ્લાનિંગ રજૂ કર્યું:
"ચોક્કસ હિતેશભાઈ! જો આપણે સોસાયટીના કોમન સોલાર પ્લાન્ટ સાથે સ્માર્ટ બાય-ડાયરેક્શનલ ચાર્જર્સ લગાવીએ, તો દિવસ દરમિયાન આપણી કાર્સ ફ્રી સોલાર પાવરથી ચાર્જ થશે. અને દિવાળી જેવા તહેવારોમાં કે ઈમરજન્સી પાવર કટ વખતે આપણી જ કાર્સ સોસાયટીની લિફ્ટ, પાણીના પંપ અને સ્ટ્રીટ લાઈટ્સને પાવર આપી શકશે! ડીઝલ જનરેટરનો ધુમાડો અને ખર્ચ કાયમ માટે બંધ થઈ જશે."
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ ઊભા થઈને દેવાંશ અને રોહનની પીઠ થાબડી, "પરવરદિગાર! અમારા જમાનામાં કાર માત્ર પેટ્રોલ પીતી હતી, અને તમારી નવી ટેકનોલોજી કારમાંથી વીજળી ઓકાવે છે! આજના એન્જિનિયરો ખરેખર દેશનું નસીબ બદલી રહ્યા છે બાવા!"
ત્યાં જ વીજળી પાછી આવી અને સોસાયટીની લાઇટો ઝળહળી ઊઠી. પૂજાએ સ્મિત સાથે દેવાંશ સામે જોયું, "ચાલો એન્જિનિયર સાહેબ, ભવિષ્યની સ્માર્ટ સોસાયટી બની ગઈ હોય તો હવે વર્તમાનમાં ફ્લેટનું વેક્યુમ ક્લીનિંગ પૂરું કરી લઈએ!"
આ સાંભળીને આખો ગાર્ડન ખડખડાટ હસી પડ્યો. નાના રુદ્ર (ટીનીયા) એ કહ્યું, "દેવાંશ અંકલ, હું મોટો થઈને એવી સાયકલ બનાવીશ જે ઘરમાં વીજળી આપે!"
દિવાળીની સફાઈના થાક વચ્ચે વિજ્ઞાન, પર્યાવરણ અને ભવિષ્યની ઊર્જા ક્રાંતિના આ સુંદર સંવાદે આનંદનગરના પ્રાંગણમાં એક નવો જ પ્રકાશ પાથરી દીધો.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"દિવાળી એટલે માત્ર તેલના દીવા કે રોશનીની લડીઓ લગાવી દેવી એટલું જ નથી, પણ અજ્ઞાન અને પ્રદૂષણના અંધકાર સામે સાયન્સ અને સસ્ટેનેબિલિટીનો દીવો પ્રગટાવવો એ પણ સાચો દીપોત્સવ છે! આજે દેવાંશ અને રોહને જે રીતે ઈવી બેટરીમાંથી ઘર ચલાવવાની અદ્ભુત ટેકનોલોજીની વાત કરી, એ જાણીને ખાતરી થઈ કે આપણો દેશ યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે. પ્રકૃતિ સાથે તાલ મિલાવીને ચાલતું વિજ્ઞાન જ માનવજાતનું સાચું કલ્યાણ કરી શકે છે. આપણી નવી પેઢી આવા સર્જનાત્મક વિચારો સાથે ધરતીને વધુ હરિયાળી અને તેજોમય બનાવે, એ જ આ દીપોત્સવ પૂર્વેની સૌથી મોટી આશા અને આશીર્વાદ છે!"
