ભાગ ૮: ડણક અને ડાંગનું મિલન (પુનઃમિલાપ)
“વરસે વીતી ગયા વાલમા, ને સુકાણાં નદિયુંનાં નીર,
પણ હેત હજીયે લીલુંછમ, જાણે વહેતા યમુનાનાં તીર.
આજ મળ્યા બે આતમા, એક વગડો ને એક ગામ,
ડણક અને ડાંગનું, આ તો અનોખું મિલન ધામ!”
સમય: મધ્યાહ્નનો ધખધખતો પહોર
સ્થળ: કનકાઈ મંદિરની પાછળની ગુપ્ત ગુફા (કાળભૈરવનું સ્થાન)
આભમાં સૂરજ જાણે આગ ઓકતો હતો. ગીરના ડુંગરાઓ તપીને લાલચોળ તાંબા જેવા થઈ ગયા હતા. બપોરના આવા આકરા ટાણે, જ્યારે વગડાના પશુ-પંખીઓ પણ છાંયડો ગોતીને લપાઈ ગયા હતા, ત્યારે શીંગોડા નદીના વેરાન પટમાં એક માનવીના પગલાં પડતાં હતાં.
જીવીએ ચીંધેલી દિશામાં કાનજી આગળ વધી રહ્યો હતો. પણ આ ચાલમાં કોઈ શિકારીની ચાલાકી નહોતી, એક ભક્તની આતુરતા હતી. કનકાઈના મંદિરથી જોજનો દૂર, જ્યાં સૂરજના કિરણો પણ બીતા-બીતા પ્રવેશે, એવી એક અવાવરુ અને ભયાનક કોતરમાં કાનજી પહોંચ્યો.
અહીં હવા પણ જાણે થંભી ગઈ હતી. પવનના સુસવાટા બંધ હતા, પણ એક પ્રકારનો ભારેખમ સન્નાટો છવાયેલો હતો. આ સન્નાટો કોઈ સાધુની મઢુલીનો નહોતો, પણ સાક્ષાત કાળના રહેઠાણનો હતો.
સાત વર્ષ! સાત વર્ષના વહાણા વાઈ ગયા હતા. એક માલધારીના બાળક અને એક સાવજના બચ્ચા વચ્ચે જે નાળ કપાઈ હતી, તે આજે ફરી સંધાવા જઈ રહી હતી. પણ કાનજીના અંતરમાં એક ફાળ હતી – “શું જંગલના કાયદાએ કેસરીના લોહીમાંથી પ્રેમ ભૂંસી નાખ્યો હશે? શું એ મને ઓળખશે?”
ગુફાની નજીક પહોંચતા જ કાનજીના નસકોરાંમાં એક તીવ્ર અને ઉબકા આવે તેવી ગંધ અથડાઈ – કાચા માંસની, સુકાયેલા લોહીની અને સડેલા હાડકાંની ગંધ. ગુફાના મોઢા આગળ મોટા જાનવરોની સફેદ ખોપડીઓ અને પાંસળીઓ વેરવિખેર પડી હતી. આ દૃશ્ય જોઈને કોઈ પણ કાળજાવાળાના પગ ધ્રૂજી જાય.
કાનજી થંભી ગયો. તેણે પોતાની ડાંગ જમીન પર ટેકવી દીધી. ડાંગનો ‘ઠક’ અવાજ પણ અહીં તોપના ગોળા જેવો લાગ્યો.
“કેસરી...” કાનજીના સુકાયેલા ગળામાંથી અવાજ માંડ નીકળ્યો. એ અવાજમાં સાદ કરતાં વિનંતી વધારે હતી.
ગુફાના ગર્ભમાંથી કોઈ જવાબ ન આવ્યો. માત્ર અંધકાર હતો.
કાનજીએ હિંમત કરીને એક ડગલું આગળ ભર્યું.
ત્યાં જ...
ગુફાના પાતાળમાંથી બે પીળા ધગધગતા અંગારા ચમક્યા.
અને તેની સાથે જ ધરતીના પેટાળમાંથી લાવા નીકળતો હોય એવો, રુંવાડાનાં મૂળિયાં હલાવી દેતો ઘેરો ઘુરકાટ સંભળાયો.
“ગ્...ર્ર...ર્ર...ર્ર...!”
આ ચેતવણી હતી.
“અહીં ડગલું માંડ્યું તો મોત સમજજે.”
પળવારમાં જ, અંધકારના ઓળા ચીરીને એક સોનેરી પહાડ બહાર આવ્યો.
કાનજીની આંખો ફાટી રહી ગઈ.
લોકો સાચું કહેતા હતા.
આ કોઈ સામાન્ય સાવજ નહોતો.
આ તો સાક્ષાત ‘સોનેરી રાક્ષસ’ હતો!
તેનું કદ કાનજીની કલ્પનાના સીમાડા વળોટી ગયું હતું. તેનું માથું કોઈ કુંભ જેવડું વિશાળ હતું અને ગળામાં સૂરજના કિરણો જેવી ઘટાદાર, સોનેરી અને કાળા વાળની કેશવાળી (Mane) લહેરાતી હતી. તેના શરીરના સ્નાયુઓ પથ્થર જેવા કઠણ અને ઉપસેલા હતા. તેના મોઢા પર અને છાતી પર અનેક જૂના ઘાના નિશાન હતા – જે સાબિત કરતા હતા કે આ રાજાએ અનેક યુદ્ધો ખેલીને પોતાની ગાદી સાચવી છે.
વનરાજ ગુફાના દ્વાર પર આવીને અડીખમ ઊભો રહી ગયો. તેણે કાનજી સામે જોયું. તેની પીળી આંખોમાં નરી ક્રૂરતા અને અજાણ્યા પ્રત્યેનો રોષ હતો. તેણે પોતાનું વિકરાળ જડબું ફાડ્યું અને સફેદ, તીક્ષ્ણ દાંતનું પ્રદર્શન કર્યું.
કાનજીનું લોહી થીજી ગયું.
શું આ જ એનો કેસરી?
પેલું નાનકડું, રુંવાટીદાર, દૂધ પીતું બચ્ચું?
ના...
આ તો જંગલનો અવતાર હતો.
આની સામે પ્રેમની ભાષા કોણ બોલી શકે?
સાવજે એક ડગલું આગળ ભર્યું. તેની પૂંછડી જમીન પર પછડાતી હતી – જે હુમલાની પૂર્વતૈયારી હતી.
કાનજી પાસે ડાંગ હતી, પણ તેણે ડાંગ ઉગામી નહીં. તેણે ડાંગ ધીમેથી બાજુમાં મૂકી દીધી.
જો આ કેસરી હોય, તો તેની સામે હથિયાર ન ઉગામાય.
અને જો આ કેસરી ન હોય, તો આ લાકડી કાનજીને બચાવી શકે તેમ પણ નહોતી.
આજે ફેંસલો પ્રેમનો હતો.
કાનજીએ પોતાના બંને હાથ પહોળા કર્યા. તેણે છાતી ખુલ્લી કરી દીધી. જાણે કહેતો હોય – “લે, મારી નાખ.”
તેણે આંખો મીંચી દીધી અને સ્મૃતિના સાત વર્ષ જૂના પાના ઉખેળ્યા.
એ વરસાદી રાત...
એ ગોદડી...
અને એ દૂધનો વાટકો...
કાનજીના ગળામાંથી એક વિશિષ્ટ, જૂનો અને જાણીતો અવાજ નીકળ્યો.
“હૂઉઉ...પ! હૂઉઉ...પ! આય મારા બેટા... આય!”
આ અવાજ જંગલની બિહામણી શાંતિમાં કોઈ મંત્રની જેમ ગુંજી ઊઠ્યો.
અને ચમત્કાર થયો!
હુમલો કરવા તત્પર થયેલો સાવજ થંભી ગયો.
તેનો ઊંચકાયેલો પંજો હવામાં જ અધ્ધર રહી ગયો.
તેના કાન, જે ગુસ્સામાં પાછળ તરફ વળેલા હતા, તે એકદમ સરવા થઈને આગળ તરફ વળ્યા.
તેની આંખોમાં રહેલી ક્રૂરતાની જ્યોત પર જાણે કોઈએ શીતળ પાણી છાંટ્યું હોય તેમ તે ઓલવાઈ ગઈ.
ત્યાં એક ગૂંચવણ...
એક અચરજ...
અને એક ઝાંખી ઓળખાણની ચમક જાગી.
આ અવાજ...
આ અવાજ તો કાળજાના કોઈ ખૂણે ધરબાયેલો હતો!
કાનજીએ ભીની આંખે જોયું.
સાવજ હવે તરાપ મારવાની મુદ્રામાં નહોતો.
તે કાનજીને ધારી-ધારીને, માથું ત્રાંસું કરીને જોઈ રહ્યો હતો.
તે જોર-જોરથી નાક વડે હવા સૂંઘતો હતો.
પવનની લહેર કાનજીના પરસેવાની, તેના મેલા કેડિયાની અને તેના આત્માની ગંધ લઈને સાવજ સુધી પહોંચી.
ગંધ પારખતાં જ સાવજના આખા શરીરમાં વીજળી દોડી ગઈ.
“કેસરી...” કાનજીનો અવાજ ડૂસકા સાથે નીકળ્યો.
“હું કાનજી... તારો ભાઈબંધ.”
આ શબ્દ કાને પડતાં જ ગીરનો ખૂંખાર રાજા, જેની એક ડણકથી પહાડો ધ્રૂજતા હતા, તે અત્યારે એક નાના ગલુડિયાની જેમ ધીમો, દર્દભર્યો અવાજ કરવા લાગ્યો.
“મ્યાઉં... ઉ... ઉ...”
એ જ જૂનો અવાજ!
કાનજીનું હૈયું ફાટી ગયું.
તે દોડ્યો.
સાવજ પણ દોડ્યો.
બે પહાડ ટકરાયા નહીં, પણ બે વિખૂટી પડેલી નદીઓ સાગરમાં મળી.
કાનજીએ જઈને કેસરીના વિશાળ, સિંહાસન જેવા ગળામાં બાથ ભરી લીધી.
કેસરીએ પોતાના આગલા બે તોતિંગ પંજા કાનજીના ખભા પર મૂકી દીધા.
જે પંજા ભેંસના હાડકાં તોડી નાખતા હતા, તે પંજા આજે ફૂલની પાંખડી જેવા હળવા હતા.
કેસરી પોતાની ખરબચડી, કાંટાળા જેવી જીભથી કાનજીનું આખું મોઢું, ગરદન અને હાથ ચાટવા લાગ્યો.
તેના આંસુ અને કાનજીના આંસુ એક થઈને વહેતા હતા.
કાનજીએ કેસરીની કેશવાળીમાં પોતાનું મોઢું ખૂંપાવી દીધું.
તે ધ્રુસકે-ધ્રુસકે, બાળકની જેમ રડતો હતો.
“જીવે છે તું! મારો ભાઈ જીવે છે!” કાનજી બબડતો હતો.
“તેં મને ભૂલાવ્યો નથી ને? મેં તને પથ્થર માર્યા હતા, તોય તું મને પ્રેમ કરે છે?”
કેસરીએ જવાબમાં માથું હલાવ્યું અને કાનજીની છાતીમાં જોરથી માથું ઘસ્યું.
સાત વર્ષનો વિરહ...
સાત વર્ષની એકલતા...
અને જંગલની કઠણાઈઓ...
બધું આ એક આલિંગનમાં, આ એક સ્પર્શમાં ઓગળી ગયું.
ત્યાં કોઈ માણસ કે જાનવર નહોતું.
માત્ર બે જીવ હતા.
ત્યાં થોડે દૂર, એક કાળા ખડકની પાછળ છુપાયેલી જીવી આ દૃશ્ય જોઈ રહી હતી.
તેની આંખો પણ અષાઢી મેઘની જેમ વરસી રહી હતી.
તેણે સાવજને ઘણા રૂપમાં જોયો હતો – શિકારી તરીકે, રાજા તરીકે.
પણ આજે તેણે સાવજને એક ‘મિત્ર’ તરીકે, એક ‘ભક્ત’ તરીકે જોયો હતો.
તેના મનમાં એક અહોભાવ જાગ્યો.
“આ માણસ કોઈ સામાન્ય ગોવાળિયો નથી. જે પ્રેમથી સાવજને વશ કરી શકે, એનામાં નક્કી કોઈ દેવી તત્ત્વ છે.”
જીવી વધારે રોકાઈ નહીં.
તેને ખબર હતી કે આ બે મિત્રોની અંગત પળ છે.
આ મિલનમાં ત્રીજાની હાજરી ન શોભે.
તે ધીમે પગલે, ઝાંઝરનો અવાજ કર્યા વગર, ત્યાંથી પરત ફરી ગઈ.
તેના મનમાં કાનજી માટેનું માન મેરુ પર્વત જેટલું ઊંચું થઈ ગયું હતું.
પરંતુ...
વિધિની વક્રતા જુઓ!
દરેક સુંદર દૃશ્યની પાછળ એક કાળો પડછાયો પણ હોય છે.
ગુફાની બરાબર સામેની ભેખડ પર, ઝાડીઓની આડશમાં, સૂરજના તડકામાં કાચ જેવું કંઈક ચમકતું હતું.
એક દૂરબીન.
અને એ દૂરબીન પાછળ હતી શિકારી મંગલની લાલચુ આંખો.
મંગલ આજે કાનજીનો પીછો કરતા-કરતા, જીવના જોખમે અહીં સુધી આવી ગયો હતો.
તેણે દૂરબીનમાંથી આ આખું દૃશ્ય જોયું હતું – કાનજીનું સાવજને મળવું, સાવજનું શાંત થઈ જવું અને બંનેનું ભેટવું.
મંગલના ચહેરા પર એક પિશાચી, ક્રૂર સ્મિત ફરી વળ્યું.
તેને જે જોઈતું હતું તે મળી ગયું હતું.
સાબિતી અને રસ્તો – બંને મળી ગયા હતા.
“તો આ વાત છે...” મંગલ મનમાં બબડ્યો.
“આ ‘સોનેરી રાક્ષસ’ બીજું કોઈ નહીં, પણ પેલું સાત વર્ષ પહેલાનું ગલુડિયું છે!
અને કાનિયો એનો માદારી છે.”
મંગલની લાલચ હવે સાતમા આસમાને હતી.
વિદેશી ક્લાયન્ટને જીવતો સિંહ જોઈતો હતો, અને આવા મહાકાય સિંહને જીવતો પકડવો એ યમરાજના દાંત ગણવા બરાબર હતું.
પણ હવે...
હવે રસ્તો સાફ હતો.
“હવે મારે સિંહને પકડવા માટે જાળ બિછાવવાની જરૂર નથી,” મંગલે પોતાની મૂછ પર હાથ ફેરવ્યો.
“હું કાનિયાનો ઉપયોગ કરીશ.
સિંહ કાનિયાની ગંધ ઓળખે છે ને?
તો હવે કાનિયાની ગંધ જ સિંહને મારી જાળમાં લાવશે.
સાપ પણ મરશે અને લાકડી પણ નહીં તૂટે.”
મંગલે ધીમેથી, પાછા પગલે પ્રસ્થાન કર્યું.
નીચે ખીણમાં બે મિત્રો મિલનનો આનંદ માણી રહ્યા હતા, પણ ઉપર પહાડ પર તેમના વિનાશની ચોપાટ મંડાઈ ચૂકી હતી.
ઘણો સમય વીત્યા પછી, કાનજીએ કેસરીના કપાળે હાથ ફેરવ્યો.
“ભાઈ, હવે મારે જવું પડશે.
પણ હું પાછો આવીશ.
રોજ આવીશ.”
કેસરીએ જવાની ના પાડી.
તેણે કાનજીનો રસ્તો રોક્યો.
પણ કાનજીએ તેને સમજાવ્યો.
“આપણે ચોરીછૂપીથી મળવું પડશે, કેસરી.
દુનિયા બહુ ખરાબ છે.”
કાનજી એકલો પાછો ફર્યો.
કેસરી ભેખડ પર ઊભો રહીને, એક ટશે તેને ત્યાં સુધી જોતો રહ્યો, જ્યાં સુધી તે વગડાના વળાંકમાં અદૃશ્ય ન થયો.
જ્યારે કાનજી નેસડા તરફ જતો હતો, ત્યારે તેના પગ ધરતી પર નહોતા.
તેને આજે આખું આકાશ મળી ગયું હતું.
પણ બિચારાને ક્યાં ખબર હતી કે તેની પાછળ એક શિકારી પણ પાછો ફરી રહ્યો છે, જેની જાળમાં તેનો આ અમૂલ્ય ખજાનો લૂંટાઈ જવાનો હતો.
(ક્રમશ: ભાગ-૯ માં જુઓ – કપટની જાળ અને કપડાંની ચોરી)
