🧹પ્રકરણ ૫૫: વિસર્જન પછીનો સેવા-યજ્ઞ, નદીકાંઠાની સ્વચ્છતા અને આનંદનગરનું મહા-અભિયાન!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"ઉત્સવમાં નાચવું-ગાવું અને ગુલાલ ઉડાડવો સહેલો છે, પણ ઉત્સવ પત્યા પછી પડેલો કચરો ઉપાડવો એ જ સાચી દેશભક્તિ અને ખરી ઈશ્વરભક્તિ છે! બાપ્પાને વિદાય આપ્યા પછી ધરતી માતાને સ્વચ્છ રાખવી એ દરેક નાગરિકનો પરમ ધર્મ છે!"
અનંત ચતુર્દશીના ભવ્ય વિસર્જન પછીની સવારે અમદાવાદ શહેરમાં એક તરફ સન્નાટો હતો, તો બીજી તરફ રસ્તાઓ અને નદીકાંઠે વિસર્જન યાત્રાઓ દરમિયાન ફેલાયેલા કચરાના ઢગલા ચિંતા ઉપજાવતા હતા.
ગઈકાલે આનંદનગર સોસાયટીએ પોતાના કમ્પાઉન્ડમાં શાડુ માટીના બાપ્પાનું ઇકો-ફ્રેન્ડલી કુંડમાં વિસર્જન કરીને આદર્શ દાખલો બેસાડ્યો હતો. પરંતુ સોસાયટીની ભાવના માત્ર પોતાના કમ્પાઉન્ડની ચાર દીવાલો સુધી સીમિત નહોતી.
સવારે સાડા છ વાગ્યે સોસાયટીના ગાર્ડન ચોકમાં માણેક લાલ, હિતેશ પટેલ, હર્ષિલ મહેતા, રૂસ્તમ દારૂવાલા અને નસરીન એકઠા થયા હતા.
માણેક લાલે હાથમાં અખબાર અને લાકડી ટેકવીને ગંભીર અવાજે કહ્યું, "હિતેશ, ગઈકાલે શહેરમાં હજારો મૂર્તિઓનું વિસર્જન થયું. રસ્તાઓ પર પ્લાસ્ટિકના પાઉચ, ખાલી બોટલો, નિર્માલ્ય અને સજાવટનો કચરો વેરવિખેર પડ્યો છે. આપણી સાબરમતી નદીના કાંઠે પણ ભારે ગંદકી થઈ હશે. આપણે સ્વચ્છતા સ્પર્ધામાં નંબર વન આવ્યા છીએ, તો શું આપણી ફરજ માત્ર પોતાના ફ્લેટ પૂરતી છે?"
નસરીને તુરંત જ ઉત્સાહથી આગળ આવીને કહ્યું, "માણેકકાકા, મેં ગઈકાલે રાત્રે જ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) ના સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ વિભાગના સેનેટરી ઇન્સ્પેક્ટર અને સ્થાનિક સ્વૈચ્છિક સેવાભાવી સંસ્થા (NGO) સાથે વાત કરી લીધી છે. આજે સવારે આઠ વાગ્યાથી નદીકાંઠાના વિસર્જન ઘાટ અને મુખ્ય રોડ પર મહા-સફાઈ અભિયાન શરૂ થવાનું છે. જો આપણી સોસાયટી પણ જોડાય તો મોટું કામ થઈ જાય!"
પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતાએ સોસાયટીના વોટ્સએપ ગ્રુપમાં મેસેજ મૂક્યો: "બાપ્પાની સાચી ભક્તિ: આજે સવારે ૭:૩૦ વાગ્યે નદીકાંઠા અને મહોલ્લા સફાઈ અભિયાન!"
મેસેજ મુકાતાંની સાથે જ ક્લબ હાઉસ બહાર સોસાયટીના રહીશોનો મોટો કાફલો જમા થઈ ગયો.
હાથમાં રબરના ગ્લોવ્ઝ, મોઢે માસ્ક, મોટા કચરાના કોથળા, ઝાડુ અને પાવડા લઈને યુવાનો અને વડીલો તૈયાર હતા. આ ટીમમાં દેવાંશ જોશી, રોહન દેશમુખ, વિક્રમ શર્મા, સૌરવ મુખર્જી, સંદીપ ચેટર્જી, ઇમરાન ખાન અને મનપ્રીત સિંહ ગિલ આગળ હતા.
મહિલા મંડળમાંથી જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, સુચરિતા મુખર્જી, કાવ્યા જોશી, મૌસમી ચેટર્જી અને પરિઝાદ દારૂવાલા પણ સાડીઓના છેડા કમરે બાંધીને કચરાના કોથળા પકડીને તૈયાર થઈ ગયાં.
સાથે 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા, રુદ્ર, આરવ, ગુરુનુર અને આન્યા પણ નાના ગ્લોવ્ઝ પહેરીને ઉત્સાહથી કૂદી પડ્યા. સોસાયટીના સિક્યુરિટી ગાર્ડ બાબુલાલ અને સફાઈ કર્મી કેસાજીએ સાધનો વહેંચવામાં મદદ કરી.
સવારે આઠ વાગ્યે આનંદનગરની આ ટીમ AMCની મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ટીમ અને એનજીઓના ૧૦૦થી વધુ વોલન્ટિયર્સ સાથે નદીકાંઠાના મુખ્ય ઘાટ પર પહોંચી ગઈ.
ત્યાંનું દ્રશ્ય જોઈને સૌ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. વિસર્જન યાત્રા દરમિયાન વપરાયેલી પ્લાસ્ટિકની હજારો થેલીઓ, થર્મોકોલના ટુકડા, સૂકા ફુલોના ઢગલા, પ્લાસ્ટિકની પ્લેટો અને અધૂરી ઓગળેલી POP મૂર્તિઓના અવશેષો કિનારે રઝળતા હતા.
સેનેટરી ઇન્સ્પેક્ટરે આનંદનગરની ટીમને આવકારતાં કહ્યું, "આનંદનગરના રહીશોનો આ સહકાર ખરેખર પ્રશંસનીય છે!"
નસરીન અને કાવ્યા જોશીએ કચરાના વિભાજન નો મોરચો સંભાળ્યો:
ફૂલો, હાર, નાળિયેરના છોતરાં અને પાંદડાંને અલગ મોટા લીલા કોથળાઓમાં ભરીને AMCની કમ્પોસ્ટિંગ ખાતર વાનમાં મોકલવામાં આવ્યા.
રોહન દેશમુખ, દેવાંશ જોશી અને બાળકોએ પથ્થરો વચ્ચેથી પ્લાસ્ટિકની બોટલો, રેપર્સ અને થર્મોકોલ એકઠાં કરી બ્લૂ બેગ્સમાં ભર્યા, જે રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટમાં જવાના હતા.
સંદીપ ચેટર્જી, સૌરવ મુખર્જી અને કેસાજીએ અતિ આદરપૂર્વક નદીના પટમાંથી મૂર્તિઓના અવશેષો એકત્ર કરી કોર્પોરેશનના નિયુક્ત સેક્રેડ કુંડમાં પહોંચાડ્યા.
નાના રુદ્ર અને આર્શવે એક કલાકમાં જ પ્લાસ્ટિકની પચાસથી વધુ બોટલો વીણી લીધી.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પરસેવો લૂછતાં કહ્યું, "પરવરદિગાર! આ છોકરાઓની એનર્જી જુઓ બાવા, એક-એક કચરો શોધીને સાફ કરે છે!"
સતત ત્રણ કલાકની અથાક મહેનત પછી, નદીકાંઠો અને સોસાયટી બહારનો મુખ્ય વિસર્જન માર્ગ ચમકવા લાગ્યો.
આખી ટીમે સાથે મળીને લગભગ ૨ ટન જેટલો કચરો એકઠો કરીને નદીના પટને અને રસ્તાઓને સાફ-સુથરા બનાવી દીધા. AMCના મ્યુનિસિપલ કમિશનર પ્રતિનિધિએ જાહેરમાં આનંદનગર સોસાયટીના પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા અને સેક્રેટરી હિતેશ પટેલને અભિનંદન પત્ર આપ્યો.
સંસ્થાના સંયોજકે કહ્યું, "જો શહેરની દરેક સોસાયટી આનંદનગરની જેમ તહેવાર પછીની જવાબદારી સ્વીકારી લે, તો આપણું શહેર ક્યારેય ગંદુ ન રહે!"
બપોરે બાર વાગ્યે સોસાયટીના ક્લબ હાઉસમાં થાકીને લોથપોથ થઈને પાછા ફરેલા તમામ સેવાભાવીઓ માટે શેફ મનપ્રીત સિંહ ગિલ અને પરિઝાદ દારૂવાલાએ ગરમાગરમ ઉપમા, લીંબુ શરબત અને મગનકાકાની સ્પેશિયલ આદુવાળી ચા પીરસી.
સેવા કાર્ય પૂરું કર્યાનો એક અનોખો દિવ્ય સંતોષ દરેકના ચહેરા પર ચમકી રહ્યો હતો.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"ધર્મ એ માત્ર અગરબત્તી સળગાવવામાં કે ઘંટ વગાડવામાં નથી, પણ પ્રભુએ બનાવેલી આ સૃષ્ટિને નિર્મળ રાખવામાં છે! બાપ્પાની મૂર્તિને નમન કર્યા પછી જો આપણે નદીઓને પ્લાસ્ટિકથી ગૂંગળાવી દઈએ તો એ ભક્તિ નથી પણ અપરાધ છે. આજે આનંદનગરના નાના બાળકોથી લઈને વડીલોએ જે રીતે પરસેવો પાડીને નદીકાંઠો સાફ કર્યો, એ જ ખરી 'વિસર્જન પૂજા' છે. હાથ કાદવથી ખરડાયા પણ આત્મા પવિત્ર થઈ ગયો. બાપ્પા આવતા વર્ષે જ્યારે પાછા આવશે ત્યારે આ સ્વચ્છ ધરતી જોઈને ચોક્કસ હરખાશે!"
