నమో మత్స్యాయ మహతే దేవాయ పరమాత్మనే ।
ప్రళయాబ్ధౌ సముద్ధర్త్రే మనవే జ్ఞానదాయినే ॥
మహత్తరమైన మత్స్యరూపాన్ని ధరించిన పరమాత్మకు నమస్కారం. ప్రళయ సముద్రంలో మునిగిపోతున్న మనువును, జీవరాశులను రక్షించినవాడా! భవిష్యత్ సృష్టికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించినవాడా! నీకు నమస్కారం.
మత్స్యరూపేణ భగవాన్ రక్షిత్వా మనుమవ్యయమ్ ।
వేదానుద్ధృత్య దేవేశః సృష్టిం పునరథాకరోత్ ॥
శ్రీమహావిష్ణువు మత్స్యరూపాన్ని ధరించి వైవస్వత మనువును రక్షించాడు. ప్రళయ సమయంలో సంరక్షించబడిన వేదజ్ఞానాన్ని తిరిగి వెలుగులోకి తెచ్చి, తదుపరి సృష్టికి మార్గం సుగమం చేశాడు.
ఏకశృంగో మహామీనః ప్రళయాంభోధిమధ్యగః ।
నావం మనోః సమాదాయ తారయామాస కేశవః ॥
భావం:
ఒక శృంగంతో మహా మత్స్యరూపంలో ప్రత్యక్షమైన కేశవుడు ప్రళయ సముద్రం మధ్యలో మనువు ఉన్న నౌకను తన ఆధీనంలోకి తీసుకుని సురక్షితంగా ఒడ్డుకు చేర్చాడు. ఇది విధ్వంసం మధ్యలో ధర్మం, జీవం, జ్ఞానాన్ని కాపాడే దైవశక్తికి ప్రతీక.
మత్స్యావతార కథలో నౌక కేవలం ప్రాణరక్షణకు ప్రతీక కాదు. వేదజ్ఞానం, ధర్మం, జీవవైవిధ్యం, సృష్టి నిరంతరత్వం అనే నాలుగు విలువలను ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి తీసుకెళ్లే సాధనంగా భావించవచ్చు. భాగవతంలోని కథనంలో ప్రళయ సమయంలో మత్స్యుడు మనువుకు, సప్తర్షులకు జ్ఞానోపదేశం చేసిన అంశం కూడా ఉంది.
కృతమాల నది ప్రశాంతంగా ప్రవహిస్తోంది. తెల్లవారుజామున సూర్యకిరణాలు నదీజలాలపై బంగారు రంగును పరచుతున్నాయి. నది ఒడ్డున రాజు సత్యవ్రతుడు నిలబడి సంధ్యావందనం చేస్తున్నాడు. చేతుల్లోకి పవిత్ర జలాన్ని తీసుకుని సూర్యునికి అర్పించబోతుండగా, అతని దోసిట్లో ఒక చిన్న చేప కనిపించింది.
ఆ చేప భయంతో కొట్టుమిట్టాడుతోంది.
“రాజా! నన్ను తిరిగి నదిలోకి వదలకండి. పెద్ద చేపలు నన్ను తినేస్తాయి. నాకు రక్షణ కల్పించండి” అని అది మానవ స్వరంతో వేడుకుంది.
సత్యవ్రతుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. అయినా ఆ చిన్న జీవిపై కరుణ కలిగింది. దానిని తన కమండలంలోని నీటిలో ఉంచాడు.
మరుసటి ఉదయం కమండలాన్ని చూసిన సత్యవ్రతుడు విస్తుపోయాడు. నిన్నటి చిన్న చేప ఈరోజు కమండలంలో ఇమడటం లేదు.
“రాజా! నాకు మరింత స్థలం కావాలి” అని చేప చెప్పింది.
అతడు దానిని పెద్ద పాత్రలోకి మార్చాడు. కొద్దిసేపటికే ఆ పాత్ర కూడా చిన్నదైపోయింది. తరువాత బావిలోకి, చెరువులోకి, నదిలోకి మార్చాడు. కానీ చేప పెరుగుతూనే ఉంది. చివరకు అది సముద్రానికంటే కూడా విస్తారంగా కనిపించింది.
అప్పుడు సత్యవ్రతుడికి ఒక విషయం అర్థమైంది.
“నీవు సాధారణ చేపవు. నీలో ఏదో దివ్యశక్తి ఉంది. నీవెవరు?” అని చేతులు జోడించి అడిగాడు.
ఆ క్షణంలో ఆ మహా చేప దివ్యకాంతితో ప్రకాశించింది.
“సత్యవ్రతా! నేనే శ్రీమహావిష్ణువును. రాబోయే ఏడు రోజుల్లో మహా ప్రళయం సంభవించబోతోంది. సమస్త లోకాలను జలరాశి ముంచెత్తుతుంది. నీవు ఒక మహానౌకను సిద్ధం చేయాలి.”
సత్యవ్రతుడు మౌనంగా విన్నాడు.
“ఆ నౌకలో సప్తర్షులను, ఔషధ విత్తనాలను, వివిధ జీవరాశుల విత్తనాలను, భవిష్యత్తు సృష్టికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని భద్రపరచాలి. ప్రళయ సమయంలో అదే కొత్త సృష్టికి ఆధారమవుతుంది.”
అంతలో మరో రహస్యం బయటపడింది. బ్రహ్మదేవుడు యోగనిద్రలోకి వెళ్లిన సమయంలో ఆయన నుండి వెలువడిన వేదజ్ఞానాన్ని హయగ్రీవుడు అనే రాక్షసుడు అపహరించాడు. జ్ఞానం నశిస్తే సృష్టి పునర్నిర్మాణం ఎలా జరుగుతుంది?
అందుకే మత్స్యరూపంలో ఉన్న విష్ణువు వేదాలను కూడా తిరిగి సంపాదించాల్సి ఉంది. మత్స్యావతారం కేవలం జీవరక్షణ కోసం కాదు; జ్ఞానరక్షణ కోసం కూడా.
ఏడు రోజులు గడిచాయి.
ఆకాశం ఒక్కసారిగా నల్లబడింది. గాలులు భీకరంగా వీచాయి. మేఘాలు గర్జించాయి. వర్షం కుండపోతగా కురిసింది. నదులు పొంగాయి. సముద్రం తన హద్దులను దాటి భూమిని ముంచెత్తింది.
సత్యవ్రతుడు సప్తర్షులతో కలిసి నౌకలోకి చేరాడు. విత్తనాలు, ఔషధాలు, జీవరాశుల మూలరూపాలు నౌకలో భద్రపడ్డాయి.
అంతులేని జలరాశి మధ్య నౌక ఊగిసలాడుతోంది. అప్పుడు ప్రళయాంధకారాన్ని చీల్చుకుంటూ ఒక మహా మత్స్యరూపం ప్రత్యక్షమైంది. దాని శరీరం బంగారు కాంతితో మెరిసింది. దాని శృంగం ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లుంది.
“భయపడకండి” అన్న దివ్య స్వరం వినిపించింది.
వాసుకి సర్పాన్ని తాడుగా ఉపయోగించి నౌకను మత్స్యావతారుడి శృంగానికి కట్టారు. ఆ మహా మత్స్యం ఉప్పొంగుతున్న సముద్రాన్ని చీల్చుకుంటూ నౌకను ముందుకు నడిపింది.
బయట ప్రళయం విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తోంది. కానీ నౌకలో జ్ఞానం సంరక్షించబడుతోంది.
సప్తర్షులు మౌనంగా ఉన్నారు. సత్యవ్రతుడు మత్స్యరూపుడైన విష్ణువును చూస్తున్నాడు.
ఆ సమయంలో విష్ణువు వారికి ధర్మం, ఆత్మతత్త్వం, సృష్టి రహస్యం, జ్ఞానమార్గం గురించి ఉపదేశించాడు. బయట ప్రపంచం అంతా నీటిలో మునిగిపోతున్నా, నౌకలో మాత్రం జ్ఞానదీపం వెలుగుతోంది.
చివరకు ప్రళయజలాలు తగ్గాయి. నౌక సురక్షితమైన పర్వత ప్రాంతాన్ని చేరింది. సత్యవ్రతుడు కొత్త సృష్టికి బాధ్యత వహించే మనువుగా పరిణమించాడు. జీవరాశుల విత్తనాలు భద్రంగా ఉన్నాయి. వేదజ్ఞానం తిరిగి సంరక్షించబడింది. కొత్త యుగానికి పునాది పడింది.
ఆ రోజు సత్యవ్రతుడు ఒక గొప్ప సత్యాన్ని గ్రహించాడు.
ప్రళయం అంటే కేవలం నీటిలో ప్రపంచం మునిగిపోవడం కాదు. జ్ఞానం మరచిపోవడం కూడా ఒక ప్రళయమే. ధర్మం కనుమరుగవడం కూడా ఒక ప్రళయమే. జీవ వైవిధ్యం నశించడం కూడా ఒక ప్రళయమే.
అందుకే మత్స్యావతారం మనకు చెప్పే సందేశం స్పష్టమైనది. ప్రపంచాన్ని మళ్లీ నిర్మించాలంటే ముందుగా దాని జ్ఞానాన్ని, జీవరాశుల నిరంతరత్వాన్ని, ధర్మాన్ని కాపాడాలి.
మత్స్యుడు ప్రళయాన్ని ఆపలేదు. ప్రళయాన్ని దాటే మార్గాన్ని చూపించాడు. అదే మత్స్యావతారం యొక్క మహత్తర సందేశం.
