ગામના છેડે એક જૂનું ઘર હતું.
ઘર બહુ મોટું નહોતું, પણ એની ઓસરી વિશાળ હતી. ઓસરીની સામે તુલસીનો ક્યારો અને બાજુમાં લીમડાનું મોટું ઝાડ. ઘરની દીવાલો પર સમયના નિશાન હતા, છતાં એ ઘરમાં પ્રવેશતાં જ એક અજાણી હૂંફ અનુભવાતી.
અને એ ઘરની સૌથી ખાસ વસ્તુ હતી—મુખ્ય દરવાજો.
ભારે લાકડાનું, જૂના પિત્તળના હેન્ડલવાળું એ બારણું.
ગામમાં બધા એને “ખુલ્લું બારણું” કહેતા.
કારણ કે એ બારણું ક્યારેય બંધ થતું નહોતું.
ઘરના માલિક હરજીભાઈ હંમેશા કહેતા,“ઘરનું બારણું બંધ થઈ જાય તો ઘર રહે નહીં… માત્ર મકાન રહી જાય.”
તેમની પત્ની કાન્તાબા ક્યારેક ગુસ્સામાં કહેતી,“આજકાલનો જમાનો છે. કોઈ પણ આવી જાય તો?”
હરજીભાઈ હસીને કહેતા,“જેને આવવું હોય એને બારણું શોધવું ન પડે, કાન્તા. બસ ઘર યાદ હોવું જોઈએ.”
આ ઘરમાં તેમનો દીકરો મનહર, વહુ રેખા અને બે બાળકો—આરવ અને મીરા રહેતાં હતાં.
બાળપણમાં મીરા ઘણી વાર દાદાને પૂછતી,
“દાદા, તમે આ બારણું બંધ કેમ નથી કરતા?”
હરજીભાઈ એની આંખોમાં જોઈને કહેતા,
“કારણ કે બેટા, ક્યારેક કોઈ માણસ ઘર છોડીને જાય છે… પણ એને પાછા આવવા માટે બારણું ખુલ્લું જોઈએ.”
એ સમયે મીરાને દાદાની વાત સમજાતી નહોતી.
પણ એક દિવસ એ વાત એની આખી જિંદગી બદલી નાખવાની હતી.
કારણ કે એ જ બારણું એક એવી વ્યક્તિની રાહ જોઈ રહ્યું હતું…
જે વર્ષોથી ઘરે પાછી આવી નહોતી.
મીરા હવે પંદર વર્ષની થઈ ગઈ હતી.
એક સાંજે વરસાદ પડી રહ્યો હતો. વીજળી વારંવાર જતી હતી અને આખું ઘર અંધારામાં ડૂબી જતું હતું.
મીરા દાદાની બાજુમાં બેસી હતી.
“દાદા, તમે ખરેખર ક્યારેય આ બારણું બંધ નથી કરતા?”
“ના.”
“પણ કેમ?”
હરજીભાઈ થોડી વાર ચૂપ રહ્યા.
પછી ધીમેથી બોલ્યા,
“કારણ કે એક દિવસ મારી દીકરી પાછી આવશે.”
મીરા ચોંકી ગઈ.
“તમારી દીકરી?”
ઘરમાં તો મીરાએ પહેલી વાર મીરાને લાગ્યું કે આ ઘરમાં કોઈ એવી વાત છે, જેનાથી બધા અજાણ હોવાનો ઢોંગ કરે છે.
બીજા દિવસે તેણે દાદાની જૂની લોખંડની પેટી શોધી.
પેટીમાં જૂના ફોટા, કાગળો અને એક પીળું પડેલું પરબીડિયું હતું.
પરબીડિયા પર લખેલું હતું—
“મારી દીકરી નંદિની માટે.”
મીરાના હાથ કંપી ગયા.
એ જ સમયે પાછળથી દાદાનો અવાજ આવ્યો.
“એ વાંચશો નહીં, મીરા.”
મીરા ધીમેથી પાછળ ફરી.
દાદાની આંખોમાં પહેલી વાર એને ગુસ્સો નહીં, પણ દુઃખ દેખાયું.
“દાદા… નંદિની કોણ છે?”
હરજીભાઈએ લાંબો શ્વાસ લીધો.
“મારી દીકરી.”
“તો એ ક્યાં છે?”
થોડું મૌન.
પછી દાદાએ માત્ર એટલું કહ્યું—
“જે દિવસે એ ઘર છોડીને ગઈ હતી, એ દિવસે મેં એને કહ્યું હતું… ‘બારણું ખુલ્લું રહેશે.’”
“અને એ પાછી આવી?”
હરજીભાઈએ માથું નમાવ્યું.
“હજુ સુધી નહીં.”
મીરાએ એ રાત્રે પહેલી વાર એ બારણાને ધ્યાનથી જોયું.
એને લાગ્યું…
જાણે એ બારણું પણ કોઈની રાહ જોઈ રહ્યું હોય.:::
દીકરી હતી.
બાળપણથી જ એ ખૂબ જ જીદ્દી અને સ્વતંત્ર સ્વભાવની હતી.
ગામની છોકરીઓ માટે જે સપનાઓ “વધારે મોટા” ગણાતા, એ સપનાઓ નંદિની ખુલ્લેઆમ જોતી.
એ શહેરમાં ભણવા માંગતી હતી.
પોતાના પગ પર ઊભી થવા માંગતી હતી.
પણ હરજીભાઈ માટે દીકરી એટલે ઘરની જવાબદારી.
“છોકરીએ વધારે બહાર ફરવું નહીં,” તેઓ કહેતા.
નંદિની ચૂપ રહેતી.
પણ એની અંદરનું સપનું ધીમે ધીમે મોટું થતું ગયું.
એક દિવસ એને શહેરની કોલેજમાં પ્રવેશ મળ્યો.
નંદિની ખુશીથી દોડી આવી.
“બાપુ! મારું એડમિશન થઈ ગયું!”
હરજીભાઈએ કાગળ હાથમાં લીધો.
થોડી વાર જોયું.
પછી કાગળ નીચે મૂકી દીધો.
“નહીં.”
નંદિનીને લાગ્યું કે એણે ખોટું સાંભળ્યું.
શું?
“તું શહેર નહીં જાય.”
એ રાત્રે બંને વચ્ચે પહેલી વાર મોટો ઝઘડો થયો.
નંદિની રડતી હતી.
“બાપુ, હું તમારાથી કંઈ છીનવી નથી રહી. હું તો મારી જિંદગી બનાવવી છે.”
હરજીભાઈનો અવાજ કઠોર હતો.
“અમારી દીકરીને ઘર છોડીને જવાની જરૂર નથી.”
નંદિનીએ જવાબ આપ્યો,
“ક્યારેક ઘર છોડવું પડતું નથી બાપુ… સપના બચાવવા પડે છે.”
બીજા દિવસે વહેલી સવારે નંદિની એક નાની બેગ લઈને ઊભી હતી.
હરજીભાઈ ઓસરીમાં બેઠા હતા.
એણે બાપુના પગે હાથ મૂક્યો.
“હું પાછી આવીશ.”
હરજીભાઈએ મોઢું ફેરવી લીધું.
નંદિની બારણું પાર કરીને ચાલી ગઈ.
પણ જતાં પહેલાં પાછી ફરી.
બારણું ખુલ્લું હતું.
એણે કહ્યું,
“બાપુ… બંધ ન કરશો.”
હરજીભાઈની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“ક્યારેય નહીં.”:::
વર્ષો પસાર થયા.
નંદિનીના કોઈ સમાચાર નહોતા.
ગામમાં લોકો અલગ અલગ વાતો કરતા.
કોઈ કહેતી, “શહેરમાં જઈને છોકરી બદલાઈ ગઈ હશે.”
કોઈ કહેતી, “એણે લગ્ન કરી લીધા હશે.”
પણ હરજીભાઈ કોઈની વાત માનતા નહીં.
દર સાંજે તેઓ બારણાની બાજુમાં ખુરશી મૂકી બેસતા.
કાન્તાબા પૂછતી,
“કેટલી રાહ જોશો?”
હરજીભાઈ કહેતા,
“જ્યાં સુધી શ્વાસ છે.”
સમય સાથે મીરા મોટી થતી ગઈ.
એ દાદાની રાહને સમજવા લાગી.
એક દિવસ મીરાએ પૂછ્યું,
“દાદા, જો ફોઈ પાછી ન આવે તો?”
હરજીભાઈ હસ્યા.
“તો પણ બારણું બંધ નહીં થાય.”
“પણ શા માટે?”
“કારણ કે રાહનો અંત માણસ નક્કી નથી કરતો… આશા નક્કી કરે છે.”
આરવને દાદાની આ વાતો ગમતી નહોતી
બેટા, દરેક માણસને પાછા આવવા માટે રસ્તો મળતો નથી.”
એ વાતનો અર્થ ત્યારે કોઈને સમજાયો નહીં.
પણ થોડા જ સમયમાં એ ઘરમાં એક એવી ચિઠ્ઠી આવી…
જેમાં નંદિનીનું નામ હતું.:::
ચિઠ્ઠી પોસ્ટમેન લઈને આવ્યો હતો.
“હરજીભાઈ?”
“હા.”
“તમારા નામે છે.”
કવર પર લખેલું હતું—
હરજીભાઈ હીરાભાઈ પટેલ,લીમડાવાળું ઘર.
હરજીભાઈના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.
તેમણે કવર ખોલ્યું.
અંદર માત્ર થોડા શબ્દો હતા.
“બાપુ,
મને ખબર નથી કે તમે હજુ મારી રાહ જુઓ છો કે નહીં.
પણ હું તમને ભૂલી નથી.
હું પાછી આવવા માંગતી હતી.
ઘણી વાર.
પણ દરેક વખતે લાગ્યું કે કદાચ હવે ઘણું મોડું થઈ ગયું છે.
તમારી નંદિની.”
ચિઠ્ઠી વાંચીને હરજીભાઈની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા.
કાન્તાબાએ ચિઠ્ઠી હાથમાં લીધી.
“એ જીવતી છે…”
એટલું કહીને એ રડી પડી.
મીરા દોડીને દાદા પાસે આવી.
“દાદા! ફોઈ આવશે?”
હરજીભાઈએ પહેલી વાર વર્ષો પછી બારણાની બહાર જોઈને સ્મિત કર્યું.
“હા બેટા…”
“હવે આવશે.”
એ રાત્રે તેમણે બારણું થોડું વધારે ખોલીને રાખ્યું.
જાણે કોઈને કહેતા હોય—
“નંદિની, આ ઘર હજુ તારું જ છે.”:::
નંદિનીની ચિઠ્ઠી પછી ઘરમાં એક નવી આશા આવી.
પણ નંદિની આવી નહીં.
એક મહિનો ગયો.
બે મહિના ગયા.
છ મહિના થઈ ગયા.
હરજીભાઈ રોજ બારણું ખોલીને બેસતા.
મીરા હવે કોલેજમાં ભણતી હતી.
એના મનમાં એક પ્રશ્ન વારંવાર આવતો—
ફોઈ પાછી કેમ નથી આવતી?
એક દિવસ એણે દાદાને પૂછ્યું.
“દાદા, તમે ફોઈને ક્યારેય માફ કરી?”
હરજીભાઈએ મીરાને જોયું.
“માફ?”
“હા. એ ઘર છોડીને ગઈ હતી ને?”
હરજીભાઈ થોડા સમય ચૂપ રહ્યા.
“મને એની ઉપર ગુસ્સો હતો, મીરા.”
“હવે?”
“હવે સમજાયું છે કે ક્યારેક માતા-પિતાનો પ્રેમ પણ સંતાન માટે બંધન બની જાય છે.”
મીરા ચુપ થઈ ગઈ.
“પણ દાદા, તમે એને રોકી કેમ?”
હરજીભાઈની આંખો ભીની થઈ.
“કારણ કે મને ડર હતો કે મારી દીકરી મને છોડીને મોટી થઈ જશે.”
“અને?”
“એ જ ડરના કારણે… એ ખરેખર મને છોડીને ચાલી ગઈ.”
એ દિવસે મીરાને પહેલી વાર સમજાયું કે દરેક ઝઘડાની પાછળ કોઈનો અહંકાર નથી હોતો.
ક્યારેક…
એની પાછળ માત્ર પ્રેમનો ડર હોય છે.
દરવાજો ખુલ્યો.
સામે લગભગ પચાસ વર્ષની એક સ્ત્રી ઊભી હતી.
ચહેરા પર ઉંમરની રેખાઓ હતી.
પણ આંખો…
એ જ હતી.
મીરાએ ધીમેથી કહ્યું,
“ફોઈ?”
સ્ત્રીના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ છૂટી ગયો.
એણે મીરાને જોયું.
“તમે… મીરા?”
મીરાએ માથું હલાવ્યું.
અને વર્ષોની વચ્ચે બંધ થયેલું એક સંબંધનું બારણું…
એ દિવસે પહેલી વાર ખુલ્યું.:::
નંદિની મીરાને જોઈને લાંબા સમય સુધી કંઈ બોલી નહીં.
પછી એને ગળે લગાવી લીધી.
બંને રડવા લાગ્યાં.
“બાપુ કેમ છે?”
આ પ્રશ્નમાં વર્ષોની તરસ હતી.
મીરાએ કહ્યું,
“તમારી રાહ જુએ છે.”
નંદિનીએ આંખો બંધ કરી.
“એ મને હજુ યાદ કરે છે?”
“દરરોજ.”
“મને માફ કરી?”
મીરાએ ધીમેથી કહ્યું,
“એમણે તો તમને ક્યારેય દોષી માન્યા જ નથી.”
નંદિની હસી પણ અને રડી પણ.
“પણ મેં એમને ખૂબ દુઃખ આપ્યું.”
“ફોઈ, તમે પણ તો દુઃખી હતા.”
નંદિની બારી પાસે ઊભી રહી.
“મીરા, હું ઘણી વાર ઘરે આવવા નીકળી હતી.”
“તો આવી કેમ નહીં?”
“દર વખતે બસ સ્ટેશન સુધી ગઈ. પછી પાછી આવી ગઈ.”
“શા માટે?”
નંદિનીએ કહ્યું,
“મને ડર લાગતો હતો.”
“શાનો?”
“જો બાપુએ બારણું બંધ કરી દીધું હશે તો?”
મીરાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
એણે ફોઈનો હાથ પકડી લીધો.
“ફોઈ… બારણું આજે પણ ખુલ્લું છે.”
નંદિનીએ મીરાને જોયું.
અને વર્ષો પહેલાં બાપુએ કહેલી વાત એને યાદ આવી—
“ક્યારેય બંધ નહીં કરું.”
એણે એ જ દિવસે ઘરે જવાનું નક્કી કર્યું.:::
નંદિની આખી રાત ઊંઘી નહીં.
એણે જૂની બેગ બહાર કાઢી.ઠ પર હાથ મૂક્યો.
“ચાલો ફોઈ.”
નંદિની ધીમે ધીમે બારણાની સામે આવી.
અંદર હરજીભાઈ પોતાની ખુરશીમાં બેઠા હતા.
એમણે નજર ઊંચી કરી.
અને બંનેની આંખો મળી.
સમય જાણે અટકી ગયો.
હરજીભાઈ કંઈ બોલ્યા નહીં.
નંદિની પણ નહીં.
પછી નંદિની ઘૂંટણિયે બેસી ગઈ.
“બાપુ…”
આ એક શબ્દમાં પચ્ચીસ વર્ષનું અંતર ઓગળી ગયું.
હરજીભાઈ ઊભા થવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા.
મીરા દોડી અને એમને સહારો આપ્યો.
હરજીભાઈ ધીમે ધીમે નંદિની સુધી પહોંચ્યા.
નંદિનીએ એમના પગ પકડી લીધા.
“મને માફ કરી દો.”
હરજીભાઈએ એની તરફ જોયું.
“કઈ વાત માટે?”
“હું તમને છોડીને ગઈ.”
“તું સપનું જોવા ગઈ હતી.”
“પણ પાછી આવવામાં બહુ મોડું કર્યું.”
હરજીભાઈએ એની આંખોમાં જોયું.
“હું તો અહીં જ હતો.”
નંદિની રડી પડી.
હરજીભાઈએ એની માથા પર હાથ મૂક્યો.
“બેટી, માતા-પિતા સંતાનને માફ નથી કરતા.”
નંદિનીએ આશ્ચર્યથી જોયું.
“એમના માટે સંતાન ક્યારેય દોષી હોતું જ નથી.”
આ સાંભળીને આખું ઘર રડતું હોય એમ લાગ્યું.
કાન્તાબા અંદરથી આવી.
“હવે ઊભી થા. રસોડામાં તારા માટે ગરમ રોટલી બનાવી છે.”
નંદિની હસતાં હસતાં રડી પડી.
એને સમજાયું…
કેટલાક ઘરોમાં પાછા આવવા માટે કોઈ પરવાનગીની જરૂર નથી હોતી.
માત્ર એક ખુલ્લું બારણું જોઈએ.:::
નંદિની પાછી આવી ત્યારથી ઘર બદલાઈ ગયું.
ઓસરીમાં ફરીથી હાસ્ય સંભળાવા લાગ્યું.
કાન્તાબા અને નંદિની રસોડામાં બેસીને જૂની વાતો કરતી.
આરવ, જે ક્યારેય ફોઈને મળ્યો નહોતો, હવે એની સાથે મજાક કરતો.
મીરા દાદાને જોતી.
એમના ચહેરા પર વર્ષો પછી શાંતિ હતી.
એક સાંજે મીરાએ પૂછ્યું,
“દાદા, હવે તો બારણું બંધ કરી દઈએ?”
હરજીભાઈ હસ્યા.
“હવે શા માટે?”
“ફોઈ આવી ગઈ ને.”
હરજીભાઈએ બારણાની બહાર જોયું.
“બેટા, બારણું માત્ર નંદિની માટે ખુલ્લું નહોતું.”
“તો કોના માટે?”
“જે કોઈ પોતાના મનના ભાર સાથે આવે… એના માટે.”
મીરા
ચૂપ થઈ ગઈ.
એ દિવસે પડોશની એક વૃદ્ધ મહિલા પોતાના દીકરા સાથેના ઝઘડાથી દુઃખી થઈને ઘરની બહાર ઊભી હતી.
નંદિનીએ એને અંદર બોલાવી.
ચા આપી.
થોડી વાર વાત કરી.
એ મહિલા જતા સમયે બોલી,
“તમારા ઘરમાં કંઈક અલગ છે.”
નંદિની હસીને બોલી,
“હા… અહીં બારણું બંધ થતું નથી.”
ધીમે ધીમે ગામમાં ફરીથી લોકો એ ઘરને “ખુલ્લું ઘર” કહેવા લાગ્યા.
પણ હરજીભાઈ જાણતા હતા…
આ બારણું માત્ર લાકડાનું નહોતું.
આ બારણું સંબંધો માટે હતું.:::
વર્ષો પસાર થયા.
મીરાના લગ્ન નક્કી થયા.
ઘરમાં ખુશીઓ હતી.
પણ લગ્નની તૈયારીઓ વચ્ચે મીરા અને એની માતા રેખા વચ્ચે મતભેદ થયો.
મીરા શહેરમાં રહેવા માંગતી હતી.
રેખા ઈચ્છતી હતી કે એ નજીક રહે.
બંને વચ્ચે ઉગ્ર બોલાચાલી થઈ.
મીરા ગુસ્સામાં ઘર છોડીને નીકળી ગઈ.
એ સીધી એ જ બારણાની પાસે આવી.
હરજીભાઈ હવે ખૂબ વૃદ્ધ થઈ ગયા હતા.
તેમણે મીરાને જોઈ.
“ક્યાં જાય છે?”
“મને ખબર નથી.”
હરજીભાઈ હળવેથી હસ્યા.
“તો થોડું અહીં બેસ.”
મીરા દાદાની બાજુમાં બેસી ગઈ.
“દાદા, ક્યારેક પોતાના લોકો જ આપણને સમજતા કેમ નથી ?”
હરજીભાઈએ કહ્યું,
“કારણ કે જે લોકો આપણને સૌથી વધારે પ્રેમ કરે છે… તેઓ જ આપણને ગુમાવવાનો સૌથી વધારે ડર રાખે છે.”
મીરા ચૂપ રહી.
“અને હું?”
“તું પણ એ જ ભૂલ કરી રહી છે.”
“કઈ?”
“તારી મમ્મીના ડરને ગુસ્સો સમજી રહી છે.”
મીરાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
થોડીવાર પછી એ ઊભી થઈ.
ઘરની અંદર ગઈ.
રેખાને ગળે લગાવી.
“મમ્મી, હું જતી રહીશ… પણ તમારાથી દૂર નહીં.”
રેખા રડી પડી.
બારણું ફરી એક સંબંધ બચાવી ચૂક્યું હતું.:::
હરજીભાઈ હવે બહુ નબળા થઈ ગયા હતા.
એક રાત્રે મીરા એમની પાસે બેઠી હતી.
હરજીભાઈએ ધીમેથી પૂછ્યું,
“મીરા…”
“હા દાદા?”
“બારણું બંધ તો નથી ને?”
મીરાની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા.
“ના દાદા.”
“સારું.”
થોડીવાર પછી તેઓ બોલ્યા,
“મને ખબર હતી… એક દિવસ આ બારણું તારા હાથમાં આવશે.”
“મારા?”
“હા.”
“હું શું કરીશ?”
“એને બંધ ન કરતી.”
મીરાએ દાદાનો હાથ પકડી લીધો.
“ક્યારેય નહીં.”
હરજીભાઈ સ્મિત કર્યા.
“ઘર મોટું હોય કે નાનું… એની કિંમત દીવાલોમાં નથી હોતી.”
“તો?”
“એના ખુલ્લા દરવાજામાં હોય છે.” એ રાત્રે નંદિની દાદાની બાજુમાં આવી.
હરજીભાઈએ દીકરીનો હાથ પકડી લીધો.
“તું પાછી આવી એ મારી સૌથી મોટી ખુશી છે.”
નંદિની રડી પડી.
“બાપુ…”
“હવે મને કોઈ રાહ નથી.”
થોડીવાર પછી એમની આંખો ધીમે ધીમે બંધ થઈ.
ઘરમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
બહાર બારણું ખુલ્લું હતું.
અને પવન ધીમેથી અંદર આવી રહ્યો હતો.:::
દાદાના ગયા પછી ઘર ખાલી ખાલી લાગતું હતું.
એ જ ઓસરી.
એ જ લીમડાનું ઝાડ.
એ જ ખુરશી.
પણ ખુરશી હવે ખાલી હતી.
નંદિની ઘણી વાર બારણાની પાસે ઊભી રહી જતી.
મીરા પણ.
એક દિવસ બંનેએ સાથે મળીને બારણું સાફ કર્યું.
જૂનું લાકડું ફરી ચમકવા લાગ્યું.
મીરાએ પૂછ્યું,
“ફોઈ, હવે આ બારણું કોણ ખોલશે?”
નંદિનીએ સ્મિત કરીને કહ્યું,
“આપણે.”
“અને કોણ માટે?”
“જેને જરૂર હોય એના માટે.”
એ દિવસથી ઘરની નવી શરૂઆત થઈ.
નંદિનીએ ઘરમાં બાળકો માટે નાની લાઇબ્રેરી શરૂ કરી.
મીરાએ ગામની મહિલાઓ માટે વાંચન અને કામ શીખવાની જગ્યા બનાવી.
રેખા રોજ બપોરે ચા બનાવીને આવનારા દરેક માણસને આપતી.
ઘર ફરીથી જીવતું થઈ ગયું.
લોકો કહેતા,
“હરજીભાઈ ગયા… પણ એમનું બારણું હજુ જીવતું છે.”
મીરા હસતી.
કારણ કે હવે એને ખબર હતી—
દાદાનું સાચું વારસો ઘર નહોતું.
એ બારણું હતું.
અને એ બારણું એક વિચાર હતું—
“પાછા આવવા માટે કોઈને ક્યારેય મોડું નથી થતું.”
વર્ષો વીતી ગયા.
મીરા હવે પોતે માતા બની ગઈ હતી.
એનો દીકરો દર સાંજે ઘરની ઓસરીમાં રમતો.
એક દિવસ એણે મીરાને પૂછ્યું,
“મમ્મી, આ બારણું બંધ કેમ નથી કરતા?”
મીરા હસી.
એણે દીકરાને દાદાની જૂની ખુરશી પર બેસાડ્યો.
“આ બારણાની એક વાર્તા છે.”
“કઈ?”
મીરાએ એને નંદિની ફોઈની વાત કહી.
દાદાની રાહની વાત કહી.
પોતાના બાળપણની વાત કહી.
અને છેલ્લે કહ્યું,
“બેટા, આ બારણું આપણને એક વાત શીખવે છે.”
“શું?”
“લોકો સાથે ઝઘડો થાય તો રસ્તો બંધ ન કરવો.”
“કેમ?”
“કારણ કે ક્યારેક માણસ પાછો આવવા માંગતો હોય છે… પણ એને લાગે છે કે બારણું બંધ છે.”
બાળકે બારણું જોયું.
“એટલે આપણે ખુલ્લું રાખવાનું?”
મીરાએ માથું હલાવ્યું.
“હા.”
સાંજનો સૂરજ બારણામાંથી ઘરમાં પ્રવેશી રહ્યો હતો.
દીવાલ પર દાદાની જૂની તસવીર હતી.
મીરાએ તસવીર તરફ જોયું.
એને લાગ્યું જાણે દાદા હસીને કહી રહ્યા હોય—
“હવે આ બારણું તારી જવાબદારી છે.”
મીરાએ ધીમેથી બારણાને હાથ લગાવ્યો.
અને મનમાં કહ્યું—
“દાદા, તમે ચિંતા ન કરશો.
આ બારણું ક્યારેય બંધ નહીં થાય.”
બહાર રસ્તા પરથી એક અજાણ્યો માણસ પસાર થતો હતો.
એ થોભ્યો.
ખુલ્લા બારણાને જોયું.
અને અંદર આવી ગયો.
કોઈએ એને પૂછ્યું નહીં કે—
“તમે કોણ છો?”
કારણ કે એ ઘરમાં એક નિયમ હતો—
જે માણસ બારણું પાર કરીને અંદર આવે, એને પહેલા માણસ સમજવો… પછી ઓળખવો.
અને કદાચ…
એ જ કારણે એ ઘર આજે પણ ઘર હતું.
માત્ર મકાન નહોતું.
કારણ કે કેટલીક જગ્યાના બારણાં લાકડાનાં નથી હોતાં…
એ દિલનાં બનેલા હોય છે.
